GEREKÇE: Dava, menfi tespit istemine ilişkindir. İcra İflas Kanunu md. 72’ye göre borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz. Borçlu, menfi tespit davası zımnında tedbir kararı almamış ve borç da ödenmiş olursa, davaya istirdat davası olarak devam edilir. Menfi tespit davalarında davacı borçlu, davalı alacaklı ile arasında hiçbir hukuki ilişki bulunmadığını, borcun hiç doğmadığını iddia ediyorsa ispat yükü davalı alacaklı üzerindedir. Ancak davacı borçlu hukuki ilişkiyi ve borcu kabul etmekle beraber başka bir sebepten ötürü geçersiz olduğunu veya borcun sona erdiğini iddia ediyorsa ispat yükü davacı borçlu üzerindedir....
Davacı tarafın borcun ödendiğinden bahisle borçlu olmadıkları yönünde talebi için yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu; oluşa uygun bilirkişi raporu ile davacı ------takip sayılı dosyasından dolayı takip tarihi itibari ile--- borçlu olduğu tespit edilmiş olup, davacı taraf bu miktarın ödendiğini usulüne uygun belge ile kanıtlamadığından, davanın kısmen kabulü ile davacının ---- borçlu olmadığının tespitine karar vermek gerekmiştir. Menfi tespit davası ----- düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ise ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez....
Maddesi gereğince Borçlunun, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açılabildiğini, çeklerin düzenleme tarihinin bugün olması nedeni ile henüz müvekkil hakkında bu çeklerle ilgili açılmış bir icra takibi mevcut olmadığını, dava konusu çeklerin tahsili halinde, müvekkil şirketin ileride telafisi imkansız maddi ve manevi zararlara uğrayacağı muhtemel olduğundan dava konusu çeklerin, teminatsız veya mahkemenizce uygun görülecek bir teminat mukabilinde ve iş bu dosya kapsamında yapılacak yargılama neticesi verilecek mahkeme kararının kesinleşmesine kadar, davaya konusu çeklerin ödenmesini engeller mahiyette ve muhtemel icra takiplerinin durdurulması amacıyla 3.kişiler yönünden de geçerli olacak şekilde ihtiyati tedbir kararı verilmesini talep etmiştir. MAHKEME KARARI; Bakırköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 20/06/2022 tarihli 2022/566 E sayılı kararıyla; Dava konusu ... A.Ş. Esenler İnönü Şubesine ait ......
İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ise ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesini isteyebilir. Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere menfi tespit davasında amaç bir hukuki ilişkinin veya bir hakkın gerçekten mevcut olmadığının tespitidir. Başka bir deyişle hukuki bir yarar bulunması koşuluyla sonuçta alacak-borç ilişkisi doğuracak bir durumun olmadığının tespiti amaçlanır....
Davacı yanın ihtiyati tedbir talebinin değerlendirilerek tensip tutanağının (15) bendi uyarınca davanın İİK.nun 72.maddesine dayalı kambiyo senedinden kaynaklanan menfi tespit istemine ilişkin olduğu, İİK.nun 72/3 maddesi uyarınca icra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında takibin tedbiren durdurulmasına karar verilemeyeceğinden icra takibinin durdurulmasına yönelik tedbir talebinin reddine, ancak çoğun içinde az vardır kuralına göre mevcut dosya kapsamı gözetilerek yaklaşık ispat koşulu sağlandığından İİK.nun 72/3 maddesi uyarınca Bakırköy .... İcra Müdürlüğünün ......
Bunun için, takip devam ederken alacaklıya karşı menfi tespit davası açabileceği gibi, böyle bir menfi tespit davası açmamış ve borcu cebri icra tehdidi altında ödemiş ise ödemiş olduğu paranın kendisine verilmesi için alacaklıya karşı istirdat davası açabilir (Kuru, Baki: İcra ve İflâs Hukukunda Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası, Ankara 2003, s. 233). Başka bir şekilde ifade etmek gerekirse, menfi tespit davası icra takibinden önce sonuçlanmaz ve ihtiyati tedbir kararı verilmemiş olması (veya ihtiyati tedbir kararının kaldırılması) nedeniyle, (menfi tespit davası görülmekte iken) borç alacaklıya (davalıya) ödenmiş olursa, menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam edilir (m.72/6); yani menfi tespit davası (kendiliğinden) istirdat davasına dönüşür; bu hâlde mahkeme menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam eder (Kuru, Baki: İstinaf Sistemine Göre Yazılmış İcra ve İflâs Hukuku Ders Kitabı, Ankara, 2017, s. 146)....
Esas sayılı dosyası ile çekin bankaya ibrazı halinde karşılığının ödenmemesi ve icra takibine konu edildiğinde takibin durması için menfi tespit davası açıldığını, önce ihtiyati tedbir kararı verilmesine rağmen daha sonra verilen ara kararla ihtiyati tedbir kaldırıldığından bu çekin bedelinin de bankaya ödendiğini, belirtilen davanın görevsizlikle Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Esas sayısı ile devam ettiğini, esasında her iki davanın tarafları,konusu aynı olduğundan ve aralarındaki fiili irtibattan dolayı her iki davanın birleştirilmesini, izah edilen nedenlerle 29.500 USD alacağın 7.000 USD kısmına bankaya ödeme tarihi olan 26/03/2021 tarihinden, 22.500 USD kısmına bankaya ödeme tarihi olan 26/08/2021 tarihinden itibaren bankalarca işlenecek en yüksek ticari faiziyle birlikte davalıdan alınarak müvekkili şirkete verilmesini ve Sakarya Ticaret Mahkemesinin...Esas sayılı dosyası ile birleştirilmesini talep ve dava etmiştir...."...
Çekin yargılama sırasında ibraz edilmesi halinde, mahkemece verilen kesin süre içerisinde iade davası açılmamasının hukuki sonucu daha önce verilen ödeme yasağı kararının kaldırılması olup, davacı vekilince İstanbul 16 Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilen kesin süre içerisinde istirdat davası açılmış bulunduğuna göre mahkemece daha önce teminat karşılığında verilmiş çeklerin ödenmesinin tedbiren yasaklanmasına yönelik tedbir kararının devamına, teminatın bu dosyaya aktarılmasına karar verilmesi gerekirken, istemin uyuşmazlığın konusunu teşkil etmediği gerekçesi ile reddedilmesi yerinde olmamış davacının bu yöndeki istinaf sebebi yerinde bulunmuştur. Eldeki davanın menfi tespit değil TTK'nun 792 maddesine dayalı çek istirdadı davasıdır....
Öncelikle, menfi tespit davası ile ilgili genel bir açıklama yapılmasında ve ilgili yasal düzenlemelerin irdelenmesinde yarar vardır: 13. Gerçekte var olmayan bir borç ya da geçersiz bir hukukî ilişki nedeniyle icra takibine maruz kalması muhtemel olan veya icra takibine maruz kalan bir kimsenin (borçlunun) gerçekte borçlu bulunmadığını ispat için açacağı dava, menfi tespit davası olarak adlandırılmaktadır. 14. Menfi tespit davası 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 72. maddesinde düzenlenmiştir. 15. Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir....
menfi tespit taleplerinin kabulü ile bahsi geçen çeklerin mahkeme nezline alınmasına, belirtilen çekler ve taşınmaz üzerine ihtiyati tedbir konulmasını talep ve dava etmiş olduğu anlaşıldı....
