Gerçekte var olmayan bir borç ya da geçersiz bir hukuki ilişki nedeniyle icra takibine maruz kalması muhtemel olan veya icra takibine maruz kalan bir kimsenin (borçlunun) gerçekte borçlu bulunmadığını ispat için açacağı dava, menfi tespit olarak adlandırılmaktadır. Menfi tespit davası, 2004 sayılı... Kanunu (İİK)’nun 72. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ise ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez....
İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesi gereğince borçlu icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir. Kural olarak, bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran/iddia eden taraf, o vakıayı ispat etmeye mecburdur (TMK m. 6) İspat yüküne ilişkin bu genel kural, menfi tespit davaları için de geçerlidir. Yani, menfi tespit davalarında da tarafların sıfatları değişik olmakla beraber, ispat yükü bakımından bir değişiklik olmayıp, bu genel kural uygulanır. Bu davalarda da bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran (iddia eden) taraf o vakıayı ispat etmelidir. Menfi tespit davasında kural olarak, hukuki ilişkinin varlığını ispat yükü davalı/alacaklıdadır ve alacaklı hukuki ilişkinin (borcun) varlığını kanıtlamak durumundadır....
Borçlu, belirtilen şekilde takipten önce veya sonra alacaklıya karşı bir menfi tespit davası açar ve bu davayı kazanırsa, hakkındaki icra takibi iptal edilir ve borcu ödemekten kurtulur. İİK'nın 72/5. maddesi gereğince borçlunun açmış olduğu menfi tespit davasında ihtiyati tedbir kararı almamış veya verilmiş olan ihtiyati tedbir kararının herhangi bir sebeple kaldırılmış olması nedeniyle dava konusu borcu alacaklıya ödemiş olursa açılmış olan menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam edilir. Bu durumda borçlunun menfi tespit davasının istirdat davasına dönüştürülerek devam edilmesi için bir talepte bulunmasına gerek yoktur. Borcun ödenmiş olduğunu öğrenen mahkemenin yukarıda yazılı yasa hükmü gereğince davaya kendiliğinden istirdat davası olarak devam etmesi gerekir(Çavdar, Seyit, İtirazın İptali,Borçtan Kurtulma, Menfi Tespit ve İstirdat Davaları, Ankara, 2007,s.803)....
İcra takibinden önce açılan menfi tesbit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir. İcra takibinden sonra açılan menfi tesbit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir. Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir kararı kalkar. Buna dair hükmün kesinleşmesi hâlinde alacaklı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunarak karara bağlanır. Bu zarar her halde yüzde yirmiden aşağı tayin edilemez. Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhâl takip durur....
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından sonra, başvuran taraf aleyhine uyuşmazlık konusuyla ilgili olarak icra takibi yapılması durumunda, başvuran tarafın bu takibe karşı son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde 2004 sayılı Kanunun 72 nci maddesi uyarınca menfi tespit davası açması ve talep etmesi halinde 2004 sayılı Kanunun 72 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uygulanır.'' Görüldüğü üzere İİK 397'ye aykırı bir yön bulunmamaktadır. İtiraz eden vekilinin bu yöndeki itirazlarının da reddine karar vermek gerekmiştir. '' şeklindeki gerekçe ve değerlendirme ile itirazın reddine karar verilmiş, gerekçesi yazılmış, ek karar olarak Uyap'a yüklenmiştir....
Böyle bir ayrım yapılmasının en önemli nedeni açılacak menfi tespit davasında davacı borçlunun icra takibini ihtiyati tedbir yoluyla durdurabilip durdurmayacağıdır. İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında davacı borçlu devam eden takibi ihtiyati tedbirle durduramamakta sadece %15 teminat ödeyerek icra veznesine girecek paranın alacaklıya ödenmesini ihtiyati tedbirle önleyebilmektedir. İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında hukuki yararın belirlenmesi icra takibinden önce açılan menfi tespit davasına göre daha kolaydır....
Yetkilileri tarafından müvekkili şirket yetkilileri ile görüşüldüğünü çeklerin Ankara dan Gönen' e kargo ile gönderimi sırasında kargoda kaybolduğunu ... Asliye Ticaret Mahkemesinin... esas sayılı dosyasından çek iptal davası açıldığını ve mahkemeden ödeme yasağı alındığı bilgisinin verildiğini, ayrıca ... numaralı 250.000,00 TL bedelli ve ...numaralı 250.000,00 TL bedelli çekler de İstanbul ... İcra Müdürlüğünün ... esas sayılı dosyası ile takibe konulduğunu, takip için taraflarınca İstanbul ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası açıldığını, takip için ihtayiti tedbir kararı verildiğini ve takibin durdurulduğunu, bu davanın İstanbul ... Asliye Ticaret Mahkemesi ile birleştirilmesini talep ettiklerini, İstanbul ... İcra Müdürlüğünün...esas sayılı dosyasından müvekkili şirketine ödeme emri tebliğ edildiğini, takip dayanağının davalılardan ...Nak. Akar....
tesbit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez....
Mahkememizce davacı vekiline istirdat davası açmak ve dosya numarasını mahkememize bildirmek üzere 2 haftalık kesin süre verilmiş, kesin süre içerisinde bildirilmemesi halinde davanın usulden reddedileceği hususunda meşruhatlı isticvap davetiyesi çıkarılmıştır. Davacı vekili ise ... tarihli beyan dilekçesinde her ne kadar dava açılması için süre verilmiş ise de dosya kapsamında ödeme yapmamış olmaları nedeniyle menfi tespit davasının taraflarınca açıldığını, mahkememizin ... esas sayılı dosyası ile görülecek olan davanın taraflarınca kesin süre içerisinde açıldığı bildirilmiştir. Davacı vekili ... tarihli duruşmadaki beyanında ise; Antalya ... Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dosyası ile menfi tespit davası açıldığını, dosyanın beklenilmesini ve açılan davada çeklerin iadesine ilişkin herhangi bir taleplerinin olmadığını belirtmiştir. yine aynı celse üçüncü kişi vekili ise beyanında; şartları oluşmayan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir....
Esas sayılı dosyası ile Menfi Tespit Davası ikame edilmiş olup bu dosya üzerinde tensiple birlikte İhtiyati Tedbir kararı verildiğini, 14/04/2018 tarihli ... Merter/Çarşı Şubesi'ne ait 30.000-TL'lik çek için İstanbul ...Asliye Ticaret Mahkemesi'nin... Esas Sayılı dosyası ile Menfi Tespit davası ikame edilmiş olup bu dosya üzerinden İhtiyati Tedbir taleplerinin kabul edildiğini, 30/04/2018 tarihli ... Merter/Çarşı Şubesi'ne ait 25.000-TL'lik çek için İstanbul ...Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas sayılı dosyası ile Menfi Tespit Davası ikame edilmiş olup bu dosya üzerinden İhtiyati Tedbir Taleplerinin kabul edildiğini, 20/05/2018 tarihli ... Merter/Çarşı Şubesi'ne ait 50.000-TL'lik çek için İstanbul ...Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Esas Sayılı dosyası ile Menfi Tespit Davası ikame edilmiş olup bu dosya üzerinden İhtiyati Tedbir taleplerinin kabul edildiğini, 26/05/2018 tarihli ......
