Davacı ile eşi Kemal Gürleyen 25.1.1985 tarihinde evlenmişler ve Kemal; davacı ve davalıları (davalılardan ...hariç) mirasçı bırakarak 8.4.2009 tarihinde ölmüştür.İleri sürülüş şekline göre;dava konusu taşınmazların 4 tanesi 1.1.2002 tarihinden önce 743 sayılı TMK nun yürürlükte olduğu dönemde,2 tanesi ise 1.1.2002 tarihinden sonra edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde edinilerek ölen eş adına tescil edilmiştir. Evlilik birliği içinde edinilen taşınmazlara yönelik olarak açılan katkı payı alacağı, değer artış payı alacağı ve katılma alacağı davası kural olarak katkı ve katılma payı borçlusu olan eş aleyhine açılır ise de, 4721 sayılı TMK nun 236/1. maddesi hükmü uyarınca ölen eşin mirasçılarına karşı da böyle bir davanın açılması mümkün bulunmaktadır....
Hukuk Dairesi DAVA TÜRÜ : Katkı Payı, Katılma Ve Değer Artış Payı Alacağı İLK DERECE MAHKEMESİ : Samsun 2. Aile Mahkemesi Taraflar arasında görülen ve yukarıda açıklanan davada yapılan yargılama sonunda Samsun 2. Aile Mahkemesince, davanın kısmen kabulüne karar verilmiş olup, Mahkeme hükmüne karşı, her iki taraf vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulması sonunda Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesince davalının istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı tarafın istinaf isteminin kabulüyle kararın kaldırılmasına davanın kısmen kabulüne karar verilmiş, bu kez de hükmün duruşma yapılması suretiyle Yargıtayca incelenmesi davalı vekili ve duruşmasız olarak katılma yoluyla davacı vekili tarafından istenilmiştir. Dosya incelenerek işin duruşmaya tabi olduğu anlaşılmış ve duruşma için 04.02.2020 Salı günü tayin edilerek taraflara çağrı kağıdı gönderilmişti. Duruşma günü temyiz eden davalı vekili Avukat ... geldi. Karşı taraftan gelen olmadı....
(Ömer Uğur GENÇCAN, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu, Bilimsel Açıklama-İçtihatlar-İlgili Mevzuat, Yetkin Yayınevi, Ankara 2007 , Kısaltma: GENÇCAN-TMK-2, s. 1893-1895) Eşlerden biri mal rejiminin devamı sırasında edinilmiş mallarından diğerine ait bir mala “Kişisel (= TMK. m. 220) ya da edinilmiş mal (= TMK. m. 219)” katkıda bulunmuşsa değer artış payı alacağı (DAPA) oluşur. (GENÇCAN-TMK-2, s. 1894) Davanın bir katılma alacağı (TMK m. 231) davası olmayıp bir değer artış payı (Mehrwertanteil) alacağı (TMK. m. 227, ZGB. Art 206) davası olduğu gözetildiğinde değerli çoğunluğun gerekçesinde açıklandığı üzere TMK m. 228 f. II çerçevesinde bir araştırmaya zaten gerek bulunmamaktadır....
Değer artış payı alacağı; eşlerden birinin diğerine ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almaksızın esaslı katkıda bulunması durumunda, tasfiye sırasında bu malda meydana gelebilecek değer artışı için katkısı oranında sahip olduğu alacak hakkıdır (4721 sayılı TMK 227 m). Denkleştirme (TMK 230 m) hariç, tasfiyeye konu malvarlığında katkı tarihine göre değer kaybı söz konusu ise, katkının başlangıçtaki değeri esas alınır (TMK 227/1 m). Böyle bir malın daha önceden elden çıkarılmış olması halinde hakim, diğer eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler (TMK 227/2 m). Değer artış payı alacağı talep edebilmek için, parasal ya da para ile ölçülebilen maddi veya hizmet değeriyle katkıda bulunulmalıdır....
Dava dilekçesi ve dosya kapsamına göre davacı vekili, taraflar arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu dönemde alınan taşınmazla ilgili değer artış payı ve katılma alacağı haklarından kaynaklanan hakkını alamaması amacı ile davalılardan Şerife tarafından muvazaalı olarak diğer davalı ...’e devredilen taşınmaza ait tapu kaydının yarı payının iptali ile vekil edeni adına tescilini istemektedir. Böyle bir davayı açmakta davacının hiç şüphesiz hukuki yararı bulunmaktadır. Bağımsız bölümün tapu kaydının iptali ile eski malike dönüşü sağlandığı takdirde açacağı katkı payı veya edinilmiş mallara katılma (artık değer) alacağının tahsili sağlanmış olacaktır. Eşlerden biri, diğerine ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuş ise, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur (TMK.m.227)....
Harcını yatırdıkları 06.02.2015 tarihli dilekçe ile kira alacağı yönünden 14.000,00 TL; 15.04.2015 tarihli dilekçe ile davaya konu 2 nolu mesken için 30.000,00 TL değer artış payı ve 105.000,00 TL katılma alacağı, 27 nolu mesken yönünden 30.865,25 TL katılma alacağı, 22 nolu mesken yönünden 117.500,00 TL katılma alacağı olarak talep açıklanmıştır. Davalı ... vekili, davacının sadece 2 nolu mesken alımında 9.500,00 TL katkıda bulunduğunu, diğer malvarlığının edinilmesinde hiçbir katkısının bulunmadığını ileri sürerek davanın reddini savunmuştur....
itibaren işleyecek faizi ile birlikte) tahsilini, ziynet eşyalarının aynen iadesine, mümkün olmaması halinde bedelinin dava tarihinden itibaren faizi ile birlikte tahsilini talep etmiş; davacı vekili 25.12.2017 tarihli dilekçesiyle harca esas değer olarak belirttikleri 5.000,00 TL'nin 1.000,00 TL'sinin katkı payı alacağı, 1.000,00 TL'sinin değer artış payı alacağı, 1.000,00 TL'sinin katılma alacağı, 1.000,00 TL'sinin ziynet eşyalarının aynen, mümkün olmaması halinde bedeli, 1.000,00 TL'sinin de nakit para için olduğunu açıklamış; davacı vekili 14.10.2021 tarihli dilekçesiyle talep miktarını katılma alacağı yönünden toplam 19.000,00 TL'ye yükseltmiştir....
Değer artış payı alacağı bakımından fiili ayrılık döneminde diğer eşin edindiği mala katkıda bulunulması kural olarak, hayatın olağan akışına aykırı olduğundan bu dönem itibarıyla değer artış payı alacağının istenemeyeceği kabul edilmektedir. Diğer yandan eşlerden birinin bu dönemde diğer eşin edindiği mala TMK.nun 227.maddesinde belirtildiği şekilde kişisel mal veya geliri ile katkıda bulunduğunu ispat etmesi halinde değer artış payı talep etmesine yasal bir engel de yoktur. Ancak katılma alacağı daha farklı yasal düzenleme içermektedir. Katılma alacağı için az yukarıda yazılı olduğu gibi eşin herhangi bir katkısı gerekmemektedir. Bu hak yasadan kaynaklanmaktadır. Resmi evlilik devam ettiği sürece edinilen malların mal rejiminin sona erdiği anda mevcut olması durumunda (TMK.nun 235.m.) tasfiye edileceği yasa gereğidir....
Buna göre; mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu dönemde(01.01.2002 tarihine kadar) eşlerin kooperatif ödemelerine yaptıkları katkı oranı, 743 sayılı TKM, Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri ile Yargıtay ve Dairemizce kabul edilen "katkı payı alacağı" hesaplama yöntemi göz önünde bulundurularak belirlenmelidir. Kişisel mal olarak kabul edilen bu katkı oranı, 01.01.2002 tarihinden sonra geçerli olacak edinilmiş mallara katılma rejimi kurallarına göre, hesap edilecek "değer artış payı ve/veya artık değere katılma alacak" miktarlarının tespitinde gözetilecektir. Bunun için, öncelikle iddia ve savunmalar doğrultusunda kooperatif üyeliğine ve ödemelere ilişkin belgeler, eşlerin katkıda kullandıklarını ileri sürdükleri malvarlıkları(miras, ziynet, bağış vs) ile mal ayrılığı dönemine ilişkin düzenli ve sürekli gelirlerine(maaş, gündelik, kar payı vs) ilişkin belgeler bulundukları yerlerden eksiksiz olarak getirtilerek uyuşmazlığın çözümünde göz önünde bulundurulmalıdır....
Bu nedenle Akbank, Vakıfbank ve Ziraat Bankasından yeniden ayrıntılı şekilde araştırma yapılarak az yukarıdaki hususlarla ilgili tüm belgeler dosyaya getirtilmeli, banka hesap hareketleri ile ilgili konusunda uzman bankacı, mali müşavir ve hukukçu bilirkişiye inceleme yaptırılarak dava konusu olabilecek bir mevduat olup olmadığı, miktarı, varsa mevduatın kaynağı itibarıyla hangi mal grubuna girdiği, davacı kadının bu mevduat üzerinde katkı payı alacağı veya 1.1.2002 tarihi sonrası değer artış payı ve katılma alacağı hakkı bulunup bulunmadığını da içeren gerekçeli rapor alınması ve ondan sonra bu talep bakımından sonucuna göre bir hüküm kurulması gerekirken yetersiz bilirkişi raporu ve eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması doğru olmamıştır....
