YARGITAY 5. HUKUK DAİRESİ

5. Hukuk Dairesi         2022/13630 E.  ,  2023/4386 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi

Taraflar arasındaki imar uygulaması sırasında bedele dönüştürülen davacı payına takdir edilen karşılığının artırılması istemine ilişkin asıl ve birleştirilen davada verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davaların kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usûl eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
1. Davacılar vekili asıl dosyanın dava dilekçesinde; ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi eski 1069 parsel sayılı taşınmazın imar uygulaması gördüğünü, bedele dönüştürülen payların karşılığının artırılarak davalı idareden tahsilini talep etmiştir.

2. Davacılar vekili birleştirilen dosyanın dava dilekçesinde; davacı ... mirasçıları yönünden asıl davada hükmedilen bedelin mahsubu ile bakiye 61.586,35 TL’nin davalı idareden tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı idare vekili cevap dilekçelerinde özetle; uzlaşmanın zorunlu olduğunu, davanın zamanaşımına uğradığını, Kıymet Takdir Komisyonu tarafından fiyat belirlenmesi yapılırken objektif olarak değerlendirme yapıldığını bildirmiş, davanın dava şartı yokluğu ve zamanaşımı yönünden reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 26.04.2016 tarihli ve 2013/568 Esas, 2016/149 Karar sayılı kararı ile davacı ...'ın davasının aktif husumet yokluğu nedeni ile reddine, davacılar ..., ..., ... , ... , ..., ... , ..., ..., ...'in davalarının kabulü ile bu davacıların murisi ...'in maliki olduğu taşınmaza ilişkin davalı idare tarafından yapılan imar uygulaması nedeni ile bedele dönüştürülen kısım için takdir edilen 0,23 TL bedelin toplam 6.858,45 TL’ye yükseltilerek fark bedel olan 6.858,22 TL’nin 1.714,61 TL'lik bölümünün davacı ... ve 642,98 er TL’sinin davacılar ..., ..., ... , ..., ... , ..., ..., ... verilmek üzere değerlendirme tarihi olan 26.03.1999 tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Birinci Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan inceleme sonucu; davacı ...'ın dava konusu 1069 parsel sayılı taşınmazdaki payını satış vaadi sözleşmesi ile ... sattığı ancak tapunun devredilmediği, dava konusu taşınmazdaki ... Belediye Encümeni’nin 03.03.1998 tarih 98/162 sayılı kararı uyarınca taşınmazda imar uygulaması yapıldığı ve davacı ...'ın 732,74 m² hissesinden 82,12 m² düzenleme ortaklık payı kesintisi yapıldıktan sonra 6977 ada 8 nolu parselde 550 m² yer tahsisi yapıldığı, 100,62 m² yerin ise bedele çevrildiği, davacı ...'ın söz konusu imar uygulaması ile 02.11.1998 tarihinde adına tescil edilen 6977 ada 8 parseli ... sattığı, bedele dönüştürülen bölüme ilişkin olarak davalı tarafça davacı ...'a herhangi bir tebligat ve ödemenin yapılmadığı anlaşıldığından bu davacı yönünden de davanın kabulü yerine yazılı gerekçelerle reddine karar verilmesi doğru olmadığı gibi, 20.08.2016 tarihinde kabul edilerek 07.09.2016 tarihli 29824 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6745 sayılı Kanun’un 35 inci maddesi ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na (2942 sayılı Kanun) eklenen geçiçi 12 nci maddesi ile; "24.02.1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamalarından doğan idarelerin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel artırım davalarında taşınmazın değeri; uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih değerlendirme tarihi olarak esas alınmak ve o tarihteki nitelikleri gözetilmek suretiyle tespit edilir. Tespit edilen bu bedel, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosu esas alınmak suretiyle dava tarihi itibarıyla güncellenir ve ortaya çıkan gerçek bedel hak sahibine ödenir. Bu Kanunun geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve on birinci fıkra hükümleri, bu madde kapsamındaki davalar ve icra takipleri için de uygulanır. Devam eden dava ve icra takipleri ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır.” hükmü uyarınca yukarıda açıklanan hususta rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiğinden, bozmanın niteliğine göre sair yönler incelenmeksizin kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin 14.02.2020 tarihli ve 2018/400 Esas, 2020/137 Karar kararı ile bozma ilâmına uyularak yapılan inceleme sonucunda davanın kabulüne, 5.334,35 TL'nin davalıdan alınarak muris ... mirasçılarına miras hisseleri oranında verilmesine, 3.521,70 TL'nin davalıdan alınarak davacı ...'a verilmesine ve ek davanın reddine karar verilmiştir.

C. İkinci Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan inceleme sonucu; arsa niteliğindeki ... ilçesi, ... Mahallesi, 1069 parsel sayılı taşınmaza 6745 sayılı Kanun’un 35 inci maddesi ile 2942 sayılı Kanun’a eklenen geçici 12 nci maddesi uyarınca uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih değerlendirme tarihi olarak esas alınmak suretiyle değer biçilmesinde yöntem itibarıyla bir isabetsizlik görülmemiştir. Ancak; hükme esas alınan bilirkişi raporunda; emsal alınan taşınmaz ile dava konusu taşınmazın 1998 yılında, Arsa Metrekare Rayiç Bedeli Takdir Komisyonu tarafından resen belirlenen emlak vergisine esas olan m² değerleri ilgili Belediye Başkanlığı Emlak Müdürlüğünden getirtilip, dava konusu taşınmazın değerlendirme tarihi itibarıyla; hükme esas alınan bilirkişi raporunda somut emsal kabul edilen taşınmazın ise bilirkişilerce değerlendirmeye esas alınan satış tarihi itibarıyla fiili imar uygulaması sonucu oluşan imar parselleri mi, yoksa imar planına dahil olmakla birlikte olduğu gibi bırakılan kadastro parselleri mi oldukları ilgili Belediye İmar Müdürlüğü ile Tapu Müdürlüğünden ayrı ayrı sorulup, alınacak cevaplara göre bilirkişi kurulu raporu denetlenmeden eksik inceleme ile hüküm kurulması doğru olmadığı gibi; emsal olarak değerlendirilen ... Mahallesi 1294 parsel sayılı taşınmazın 29.09.1998 tarihli satışına ilişkin bedelin 75.000.000.000 TL yazıldığı halde parantez içinde (yetmişbeşmilyon) yazıldığı, satış bedeline ilişkin çelişki giderilmeden karar verildiğinden rapor hüküm kurmaya elverişli olmadığından, yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak alınacak rapor sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğinin düşünülmemesi, maktu ve vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiği ve kabule göre de; dava açıldıktan sonra yürürlüğe giren yasa düzenlemesi nedeniyle bedel düştüğünden, reddedilen kısım üzerinden davalı idare lehine vekâlet ücreti takdir edilmemesi gerektiğinin düşünülmemesi nedeniyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

D. Mahkemece İkinci Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin 01.06.2022 tarihli ve 2021/358 Esas, 2022/363 Karar kararı ile bozma ilâmına uyularak yapılan inceleme sonucunda asıl davanın kısmen kabulü ile davacı ... için 46.945,22 TL, diğer davacılar yönünden toplam 6.858,45 TL şuyulandırma bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ve birleştirilen davanın kabulü ile davacılar için toplam 61.586,35 TL şuyulandırma bedelinin ilk dava tarihi olan 21.10.2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacılara verilmesine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
2. Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; uzlaşma dava şartının yerine getirilmediğini, sundukları deliller ile emsallerinin değerlendirilmediğini, akaryakıt istasyonu alanında kalan taşınmazın satışı ticari amaçlı satış olup emsal olarak alınmasının hatalı olduğunu, ödenen çekişmesiz bedelin ödeme tarihindeki değeriyle arttırılan bedelden mahsup edilmesi adaletsiz olup ödenen bedelin de dava tarihine güncellenmesi gerektiğini, davanın hak düşürücü süreden reddi gerektiğini, dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmazın değerlendirme tarihi itibarıyla imar durumlarının yeterince araştırılmadığını ve belirlenen bedelin yüksek olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

1. Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; bozma ilamında da belirtildiği üzere idare lehine vekâlet ücreti verilmesinin hatalı olduğunu, yargılama giderlerinin tamamından davalı idarenin sorumlu tutulması gerektiğini, birleştirilen dava yönünden de davacı lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın düzeltilerek onanmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, imar uygulaması sırasında bedele dönüştürülen davacı payının karşılığının artırılması istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakameleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) geçici 3 üncü maddesinin atfıyla 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önceki 427 ilâ 439 uncu maddeleri.

2. 6745 sayılı Kanun'un 35 inci maddesi ile 2942 sayılı Kanun'a eklenen geçici 12 nci maddesi.

3. 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme
1. Mahkemelerin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un geçici 3 üncü maddesinin atfıyla 1086 sayılı Kanun’un 26.09.2004 tarihli ve 5236 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önceki 428 nci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Arsa niteliğindeki dava konusu taşınmaza 6745 sayılı Kanun'un 35 inci maddesi ile 2942 sayılı Kanun'a eklenen geçici 12 nci maddesi uyarınca uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih değerlendirme tarihi olarak esas alınıp, emsal karşılaştırması sonucu tespit edilen bedelin Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosuna göre dava tarihine güncellenmesi suretiyle değer biçilmesi ve dava konusu taşınmaz tek olup asıl dava ile birleştirilen dava tek bir hukukî nedene dayalı olarak açıldığından, davacılar lehine tek vekâlet ücretine hükmedilmesi yerindedir.

3. Temyizen incelenen mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozma ile kesinleşen ve karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakta olup davalı idare vekilinin tüm, davacılar vekilinin aşağıdaki paragrafın dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

4. Dava açıldıktan sonra yürürlüğe giren yasa düzenlemesi nedeniyle bedel düştüğünden, reddedilen kısım üzerinden davalı idare lehine vekâlet ücreti takdir edilmemesi ve yargılama giderlerinin tamamından idarenin sorumlu olması gerektiğinin düşünülmemesi doğru görülmemiştir.

Ne var ki bu hataların giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden Mahkeme kararının düzeltilerek onanması gerekir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Davalı idare vekilinin tüm, davacılar vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Davacılar vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile Mahkeme kararının hüküm fıkrasının;
a) Asıl davada vekalet ücretine ilişkin (5) numaralı bendinin hükümden tümüyle çıkartılması,

b) Birleştirilen dava yönünden yargılama giderlerine ilişkin (4) numaralı bendindeki “6.835,20 TL yargılama giderinin” ibaresinden sonra gelen kısım hükümden tamamen çıkartılarak yerine “davalı idareden alınarak davacılara verilmesine” ibaresinin yazılması suretiyle kararın DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Davalı idareden peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine, davacılardan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,

04.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.