YARGITAY 5. HUKUK DAİRESİ

5. Hukuk Dairesi         2022/13463 E.  ,  2023/4384 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

KARAR : Kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinde geçen kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsiline ilişkin asıl ve birleştirilen davada verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davalı ... aleyhine açılan asıl ve birleştirilen davaların kabulüne, davalılar ... ve ... aleyhine açılan asıl ve birleştirilen davanın husumet yokluğundan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı asıl ve birleştirilen dosya davacıları vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
1. Davacı ... vekili asıl dosyanın dava dilekçesinde özetle; dava konusu ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 1316 parsel sayılı taşınmaza davalı idare tarafından kamulaştırma yapılmadığı hâlde fiilen yol olarak el atıldığını, bu nedenle taşınmazın el atılan kısmının bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

2. Birleştirilen dosya davacısı ... ve ... vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi 1316 parsel sayılı taşınmaza davalı idare tarafından kamulaştırma yapılmadığı hâlde fiilen yol olarak el atıldığını, bu nedenle taşınmazın el atılan kısmının bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı idarelerden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... Belediyesi cevap dilekçesinde özetle; belediyeye karşı husumet yöneltilemeyeceğini, dava konusu taşınmazın Karayolları kamulaştırma alanında kısmen yolda kaldığını, dava konusu taşınmazın yetki ve sorumluluğun Karayolları Genel Müdürlüğünce tesis edildiğini, söz konusu yolun ana arter niteliğinde olup ... Büyükşehir Belediyesinin sorumlu olduğunu, davacının iddia ettiği gibi eylemli olarak el atıp kullanımının engellenmesinin söz konusu olmadığını, davanın görev ve husumet yönünden reddine, aksi takdirde esas yönünden reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... Belediyesi cevap dilekçesinde özetle; uzlaşma dava şartının yerine getirilmediğini, davanın husumetten reddine karar verilmesi gerektiğini, el atma tarihindeki nitelikleri esas alınarak dava konusu taşınmaza değer biçilmesi gerektiğini, dava konusu taşınmaz üzerinde dava sonucunun kesinleşmesine kadar tapuda el değiştirmelerinin önlenmesine yönelik davacının hissesinin üzerine tedbir konulması gerektiğini, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

3.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konsu 1136 parsel sayılı taşınmazın 6.088,00 m²lik kısmının ... Otoyolu Çamlıca-Gebze yol inşaat ve emniyet sahasında kaldığından kamulaştırıldığını ve taşınmaza 17.06.1988 tarihinde fiilen el konulduğunu, söz konusu taşınmaz mal maliklerinden ... kızı ... varislerinin yola terkin işlemleri yapılmış olduğundan davacılar ile anılan kişinin irtibatının olup olmadığının incelenmesi gerektiğini ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 22.06.2017 tarihli ve 2013/553 Esas, 2017/253 Karar sayılı kararıyla; asıl ve birleştirilen davanın kabulü ile toplam 296.463,00 TL kamulaştırmasız el atma bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalı ... Müdürlüğünden alınarak davacılara hisseleri oranında ödenmesine, asıl ve birleştirilen dosya davalıları ... ve ... yönünden davanın husumetten reddine, dava konusu taşınmazın yol olarak davacı ve birleştirilen dosya davacıları hisseleri yönünden iptali ile davalı ... adına tesciline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleştirilen dosya davacıları vekili ile davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 12.02.2019 tarihli ve 2017/2580 Esas, 2019/231 Karar sayılı kararıyla; kamulaştırmasız el atılan arsa niteliğindeki taşınmaza mahallinde yapılan keşif sonucu emsal karşılaştırması yapılarak değer biçen, usul ve yasaya uygun olarak düzenlenen bilirkişi raporuna göre el atma bedelinin davalı ... Müdürlüğünden tahsiline karar verilmesi doğru olduğu gibi, taşınmazın bilirkişi raporunda belirlenen niteliğine göre belirlenen bedelinin uygun olduğu, dava konusu taşınmaza ilişkin usulüne uygun olarak yapılmış geçerli bir kamulaştırma işleminin bulunmadığı; ancak yol olarak kamulaştırmasız el atılan taşınmazın davacılar ve murislerine ait paylarının tapu kaydının terkini yerine, yazılı şekilde tescil hükmü kurulması nedeniyle 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin iki numaralı alt bendi uyarınca düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleştirilen dosya davacıları vekili ile davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan inceleme sonucu; arsa niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak değer biçilmesinde yöntem itibari ile bir isabetsizlik görülmemiştir. Ancak; hükme esas alınan bilirkişi raporunda; dava konusu taşınmaz ile somut emsal olarak kabul edilen ... Mahallesi 1314 parsel ile 6366 ada 4 parsel sayılı taşınmazların Arsa Metrekare Rayiç Bedeli Takdir Komisyonu tarafından belirlenen emlak vergisine esas olan m2 değerlerinin karşılaştırılmasında; dava konusu taşınmaz daha değerli olduğu halde, emsal taşınmazın daha değerli olduğu kabul edilerek vergi değerlerine ters düşecek şekilde değer tespit edildiğinden alınan rapor inandırıcı değildir. Yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak alınacak rapor sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğinin düşünülmemesi nedeniyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile uyulan bozma kararı gereğince inceleme ve işlem yapılarak asıl ve birleştirilen davaların kabulü ile toplam 296.463,00 TL kamulaştırmasız el atma bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ... Müdürlüğünden alınarak davacılara hisseleri oranında verilmesine, asıl ve birleştirilen dosya davalıları ... ve ... yönünden açılan davaların husumet yokluğundan reddine, dava konusu taşınmazdaki davacılar ve murislerine ait payların tapu kaydının iptali ile yol olarak terkinine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde asıl ve birleştirilen dosya davacıları vekili ile davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Asıl ve birleştirilen dosya davacıları vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın bulunduğu bölge rayicinin 2.500,00 TL/m² olduğunu, belirlenen m² birim fiyatının düşük olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; bilirkişi raporunun hükme elverişli olmadığını ve belirlenen bedelin yüksek olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, temel olarak davacı tapu malikleri ile davalı idare arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmazın değerinin belirlenmesi ve tahsiline ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Kanun’un 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar sayılı kararının ilgili bölümü şöyledir: “... Usûlü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, esas itibarıyla, gayrimenkulünü yola kalbeden amme hükmi şahsiyeti aleyhine meni müdahale davası açmağa hakkı olduğuna, ancak dilerse bu fiili duruma razı olarak, mülkiyet hakkının amme hükmi şahsiyetine devrine karşılık gayrimenkulünün bedelinin tahsilini de dava edebileceğine ve isteyebileceği bedelin de mülkiyet hakkının devrine razı olduğu tarih olan dava tarihindeki bedel olduğuna 16.05.1956 tarihinde ilk toplantıda ittifakla karar verildi.”

3. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar sayılı kararı ile “... Usûlü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, gayrimenkulünün bedelinin tahsiline ilişkin olarak, gayrimenkulünü yola kalbeden hükmü şahsiyeti aleyhine açacağı bedel davasında müruruzamanın mevzuubahis olamayacağına ve bu itibarla da, hadisede Borçlar Kanunu'nun 66. maddesinin tatbik kabiliyeti bulunmadığına ...” karar verilmiştir.

4. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 11 inci maddesi.

3. Değerlendirme
1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre asıl ve birleştirilen dosya davacıları vekili ile davalı ... vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

3. Arsa niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak değer biçilmesinde yöntem itibarıyla bir isabetsizlik görülmemiştir.

4. Buna karşın; hükme esas alınan bilirkişi raporunda dava konusu taşınmaz ve içinde bulunduğu bölgenin ileride imar uygulamasına tabi tutulması halinde kesilmesi gereken düzenleme ortaklık payı oranının ve dava konusu taşınmazın çevresinde düzenleme görmüş parseller var ise bunlardan kesilen düzenleme ortaklık payı oranları ile bunlara ilişkin bilgi ve belgeler Belediye İmar Müdürlüğünden sorularak alınacak cevaplara göre bilirkişi kurulu raporu denetlenmeden dava konusu taşınmazın emsal karşılaştırması sonucu tespit edilen metrekare birim fiyatından %25 oranında düzenleme ortaklık payı düşülmek suretiyle hesap yapan rapor doğrultusunda eksik inceleme ile hüküm kurulduğu gibi aynı bölgeden intikal eden ve Dairemizin 2016/16045 Esas sayılı ilamı ile denetimden geçen ... Anadolu 20. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 2013/103 Esas, 2016/30 Karar sayılı dava dosyasında 1802 ve 1803 parsel sayılı taşınmazların metrekaresine 14.02.2013 değerlendirme tarihi itibarıyla 1.200,00 TL değer biçilmiş olup belirtilen dava dosyasındaki rapordan ayrılma nedenleri konusunda ek rapor alınıp çelişki giderilmeden bedel belirlendiğinden alınan bilirkişi raporu inandırıcı ve hüküm kurmaya elverişli değildir.

5.Bu durumda; dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmazın resen belirlenen vergi değerleri ve emsal taşınmazın satış akit tablosu ilgili kurumdan, dava konusu taşınmazın bulunduğu bölgelerin imar uygulamasına tabi tutulması halinde kesilmesi gereken düzenleme ortaklık payı oranı Belediyeden sorularak rapor denetlendikten sonra sonucuna göre karar verilmesi ve emsal taşınmaza uygun olmadığının anlaşılması halinde ise taraflara, dava konusu taşınmaza yakın bölgelerden ve yakın zaman içinde satışı yapılan benzer yüzölçümlü satışları bildirmeleri için imkan tanınması, lüzumu halinde resen emsal celbi yoluna gidilmesi, taşınmazın, değerlendirme tarihi itibarıyla, emsal alınacak taşınmazın ise satış tarihi itibarıyla imar ya da kadastro parselleri olup olmadığı ilgili Belediye Başkanlığı ve Tapu Müdürlüğünden sorulması, ayrıca dava konusu taşınmazın; imar planındaki konumu, emsallere ve değerini etkileyen merkezi yerlere olan uzaklığını da gösterir krokisi ve dava konusu taşınmaz ile emsal taşınmazların resen belirlenen vergi değerleri ve emsal taşınmazların satış akit tablosu getirtilerek, dava konusu taşınmazın değerlendirmeye esas alınacak emsallere göre ayrı ayrı üstün ve eksik yönleri ve oranları açıklanmak suretiyle yapılacak karşılaştırma sonucu değerinin belirlenmesi bakımından, yeniden oluşturulacak bilirkişi kurulu marifetiyle mahallinde keşif yapılarak alınacak rapor sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğinin düşünülmemesi bozmayı gerektirmiştir.

6. Dava konusu taşınmazda asıl ve birleştirilen dosya davacıları ile murisleri Münevver Pekin’in paydaş olduğu ve hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacıların kendi payları ile muris Münevver Pekin’den gelen paylarının bedelinin hesaplandığı, Münevver Pekin’in asıl ve birleştirilen dosya davacıları dışında da mirasçıları bulunduğu anlaşıldığından dava konusu taşınmazın tapu kaydındaki davacı ve birleştirilen dosya davacılarının tapu kaydı ve veraset ilamındaki hisselerinin iptaline karar verilmesi gerekirken, infazda tereddüt uyandıracak şekilde davacılar ve murislerine ait payların tapu kaydının iptaline karar verilmesi yerinde değildir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Asıl ve birleştirilen dosya davacıları vekili ile davalı ... vekilinin temyiz itirazları yerinde olduğundan temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Asıl ve birleştirilen dava davacılarından peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

04.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.