YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/4638 E.  ,  2023/4724 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1061 E., 2022/2177 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Karabük İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/250 E., 2021/96 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespitine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili ve fer'i müdahil kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı dava dilekçesinde özetle; davalı şirketin bir inşaat şirketi olduğunu, şirketin merkezinin ... ili olduğunu fakat değişik yerleşim yerlerinde şantiye kurarak ticari faaliyetini sürdürdüğünü, bu şantiyelerinin bir tanesinin de 1990 yılında Muğla ili, ... ilçesi, Güllük mahallesinde kurulduğunu, Güllük mahallesinde bir yapı kooperatifine bağlı Oba-2 villa evleri inşaatında çalışmak üzere 01.12.1990 tarihinde davalı şirkette fiili olarak işe başladığını, davalı şirkette ilk işe başladığı tarihten itibaren 97 iş günü çalıştığını ve kendi işlerinden dolayı işten ayrıldığını, 15-20 gün sonra tekrar davalı şirkette adı geçen inşaatta çalışmaya başladığını ve bu çalışmasının da 60 gün sürdüğünü, davalı şirketin geçici olarak inşaata ara verdiğini ve çalışanlarının işten çıkışını yaptığını, davalı şirketin daha sonra çalışanlarını tekrar işe çağırdığını ve bu işe girişinde ise 30 gün daha çalıştığını, davalı şirketin 01.12.1990 tarihinde işe giriş bildirgesini Muğla SSK İl Müdürlüğüne verdiğini, haricen öğrendiğini fakat davalı şirketin aylık SSK bildirgeleri ile dört aylık dönem bordrolarında çalışmalarını göstermediği için SGK kayıtlarında adı geçen şirkette çalışmamış olarak görünmekte olduğunu belirterek davalı şirket tarafından SGK'ya bildirilmeyen çalışmalarının tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Fer'i müdahil vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının dava açmadan önce 5521 sayılı Kanun'un 7 nci maddesi uyarınca kuruma başvurulması gerektiğini, davanın dava şartı yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiğini, kurum işleminin usul ve yasaya uygun olduğunu beyanla davanın reddine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı savunma yapmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacı adına düzenlenen ve kurum kayıtlarına 24.12.1990 tarihinde intikal eden işe giriş bildirgesi esas alınarak davalı işyerinde sigortalı çalışma başlangıcının 01.12.1990 tarihi olduğunun tespiti ile takip eden 187 gün hizmet akdine istinaden çalışmasının bulunduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkeme kararının kaldırılması gerektiği, müvekkili idarenin tasarrufu ile yapılan herhangi bir işlem olmadığı, davacının davasının esas yönünden reddinin gerektiği, davacının çalışmalarının kısmi zamanlı olduğu gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Feri müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; Mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğu, Mahkeme kararının kaldırılması gerektiği, Mahkemece eksik inceleme ile hüküm kurulduğu gerekçeleri ve resen tespit edilecek gerekçelerle kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının, davalı Mim-San Müh. Mim. Müt. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yerinde, 01.12.1990 tarihinden itibaren 187 günlük çalışmasının bulunduğu iddiasıyla eldeki davayı açtığı, 53715.46.07 işyeri sicil numaralı davalı iş yerinin 01.12.1989-30.08.1990 tarihleri arası dönemde işyerinin kanun kapsamında yer aldığı, davalı Mim-San Müh. Mim. Müt. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yerince kurum kayıtlarına 24.12.1990 tarihinde intikal eden işe giriş bildirgesinde sigortalının işe alındığı tarihin 01.12.1990 tarihi olduğunun belirtildiği, davacının işe başladığı tarihte 18 yaşını ikmal ettiği, inşaatlardaki çalışmasının Temmuz ayı içerisinde sona erdiği ve çalışma süresinin yaklaşık 6 ay kadar devam ettiği yönündeki tanık beyanları dikkate alındığında, davacının çalışma başlangıcını takip eden 187 gün süre hizmet akdine istinaden çalışmasının bulunduğu, Kuruma işe giriş bildirgesi verilmiş bulunduğundan hak düşürücü sürenin uygulanamayacağı, sonuç olarak yerel mahkeme kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşıldığından, fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf başvurusunun, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin 1 numaralı alt bendi uyarınca esastan reddine
karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum ve davalı vekilleri, istinaf dilekçesindeki nedenler doğrultusunda temyiz kanun yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

2. 6100 sayılı HMK 119/1-e maddesi gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, 194 maddesi gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK 31 inci maddesi gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, HMK 31 inci maddesi ve 119/1-e maddesi gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

3. Değerlendirme
Somut olayda; davacının 09.12.2002 - 14.11.2009 döneminde davalı üniversitede sürekli ve kesintisiz çalıştığının tespitini talep ettiği, 2004/6-14.11.2009 tarihleri arasında davacı adına kısa vadeli sigorta kollarından bildirim yapıldığı, mahkemece talep edilen tarihlerde sürekli çalıştığının tespitine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgelerden davacının açıköğretim sistemine göre öğretim yapan bölümünde öğrenim gördüğü, öğrenim gördüğü esnada 2547 sayılı Kanun'un 46 ncı maddesi gereğince kısmi zamanlı olarak üniversite bünyesinde çalıştırıldığı, davacıya çalıştığı saat üzerinden ücret ödendiği, İşyeri puantaj kayıtlarından davacının 09.12.2002-14.11.2009 tarihleri arasında cumartesi ve pazar resmi ve dini tatil günleri haricinde bazı günlerde 4, genel olarak haftalık 6'şar saat çalıştığı tespit edilmekle birlikte davacının tam gün ve sürekli çalıştığından bahisle kuruma eksik bildirilen günlerinin tespiti talebi bulunduğundan yapılan inceleme va araştırma hüküm kurmaya yeterli ve elverişli değildir.

Bu nedenle mahkemece öncelikle davacıya tam olarak talebi açıklattırılmalı, iş yerinde hangi tarihlerde birimlerde ve hangi işlerde çalıştığı, görev tanımının ne olduğu, çalışma arkadaşlarının kimler olduğu, kimin emir ve talimatı altında çalıştığı, ücretini nasıl aldığı, çalışma şeklinin nasıl olduğu hususlarında beyanı alınarak ve eksik hususlar davacıya açıklattırılarak dava konusu somutlaştırılmalı, ayrıca davacının talep döneminde çalıştığı yerler hususunda davalı Üniversiteden de bilgi istenilerek davacının çalıştığı birimler belirlenmeli, davacıyla aynı dönemde aynı birimde çalışan kişiler re’sen tespit edilerek tanık olarak beyanları alınmalı, davacının birlikte çalıştığı amirleri dinlenilmeli, tanık beyanları arasında çelişki oluşması halinde çelişki giderilmeli,sınav zamanlarında çalışmaya ara verilip verilmediği tespit edilmeli, bütün çalışma süresine ilişkin puantaj kayıtları celp edilmeli, resmi kayıtlarda günde 6 saat çalıştığı bildirildiğine göre bu husus irdelenmeli,bu şekilde çalışmanın kısmi mi yoksa tam zamanlı olup olmadığı tereddütsüz bir şekilde tespit edilmeli, toplanan deliller 2547 sayılı Kanun'un 46 ncı maddesi ile birlikte değerlendirilmek suretiyle hüküm kurulmalıdır.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.