YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/3688 E.  ,  2023/4547 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/2096 E., 2022/1904 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 37. İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/142 E., 2022/171 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne dair karar verilmiştir.

Kararın davacı, davalı ... ve feri müdahil Kurum vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle;davacının davalılar yanında prefabrike montaj ustası olarak 01.07.2012-01.08.2013 döneminde aralıksız çalıştığını, taşeron firma yetkilisi davalı ... ile aralarında sözlü iş akdi kurulduğunu, 1500 TL ücret kararlaştırıldığını, ... tarafından işten çıkartıldığını, davacının ..., ... ... gibi değişik yerlerde yurt içinde çalıştırıldığını, geçici olarak 2-3 ay boyunca da Arnavutluk da görev yaptığını bu dönem ücreti ile giriş çıkış masraflarının dışında alacakların ödenmediğini, davalı firmalar arasında alt üst işveren ilişkisi bulunduğunu, 2 ay hariç sigorta bildiriminin yapılmadığını, işverenlerin müştereken müteselsilen bildirimden sorumlu olduğunu belirterek, 01.07.2012-01.08.2013 dönemi davalılar nezdinde çalışmalarının tespitini talep ve dava etmiştir.Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalılar yanında prefabrike montaj ustası olarak 01.07.2012-01.08.2013 döneminde aralıksız çalıştığını, taşeron firma yetkilisi davalı ... ile aralarında sözlü iş akdi kurulduğunu, 1500 TL ücret kararlaştırıldığını, ... tarafından işten çıkartıldığını, davacının ..., ... ... gibi değişik yerlerde yurt içinde çalıştırıldığını, geçici olarak 2-3 ay boyunca da Arnavutluk da görev yaptığını bu dönem ücreti ile giriş çıkış masraflarının dışında alacakların ödenmediğini, davalı firmalar arasında alt üst işveren ilişkisi bulunduğunu, 2 ay hariç sigorta bildiriminin yapılmadığını, işverenlerin müteselsilen bildirimden sorumlu olduğunu belirterek, davacının 01.07.2012-01.08.2013 dönemi davalılar nezdinde çalışmalarının tespitini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP
1.Fer-i Müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; yetki, süre, husumet itirazında bulunarak davanın reddini istemiş, davalı ... beyanında davacının davalı şirketle ilgisi olmadığını, firmada çalışmadığını, iş dolayısıyla şirket tarafından sigortasının yatırıldığını, kendisinin 2004 de iflas ettiğini, bu nedenle davacının sigortasını yatıramadığını, davacının kendi işçisi olduğunu, kendisine hakaret ettiği için alacağını bir süre vermediğini beyan etmiş. 03.08.2016 tarihli dilekçesinde davacı ile birlikte davalı şirkette 1,5 ay çalıştığını, çalıştığını söylediği diğer zamanlarda davacının yine kendisi ile birlikte başka işyerlerinde çalıştığını,Hanifinin kendi işçisi olmadığını bir yerde iş çıktığı zaman davacıya haber verdiğini isterse onunda çalıştığını beyanla davanın reddini istemiştir.

2.Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının kendi işçileri olmadığını, taşeron kullanmadıklarını, diğer davalı ... ile aralarında da iş ilişkisi bulunmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

3.Davalı ... davaya cevap vermemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesince; ''Davacının davalı ... aş karşı açtığı davanın reddine, davacının davalı ... hakkında açtığı davasının kısmen kabulü ile, davacının ...'e ait iş yerinde 30.12.2012-20.02.2013 döneminde asgari ücret karşılığı hizmet akdi ile çalıştığının tespitine, artan kısma ilişkin isteğin reddine '' karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi davacı, davalı ... ve feri müdahil Kurum vekilleri istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı firmalar arasında prefabrik montaj-demontaj işi üzerine alt-üst işveren ilişkisi kurulduğunu, bu hususun tanık beyanları ile ispat edilmiş olduğunu ayrıca dinlenen tanık beyanından davacının Türkiye’de davalıların işyerinde çalıştığının doğrulandığını belirterek kararın kaldırılmasını davanın tüm davalılar yönünden kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... istinaf dilekçesinde özetle: mahkeme kararının hukukua aykırı olduğunu, davacı ile çalışmış iseler de davacının sigorta sorumluluğunun diğer davalıya ait olduğunu,yurtdışı giriş çıkışlarının aleyhine yorumlanmasının hatalı olduğunu belirterek kararın kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
3.Feri müdahil kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkemece kapsamlı araştırma yapılmadan bordro tanıkları dinlenmeden davacı tanık beyanlarının beyanına göre karar verilmesinin hatalı olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını, davanın reddini istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacı 01.07.2013-01.08.2013 tarihleri arasında davalı şirketin yurtiçinde çeşiti şantiyelerinde ve Arnavurtlukta çalıştırıldığını iddia etmiş ise de davacı yurtiçinde hangi şantiyelerde çalıştığını açıklayamadığından bu dönemler yönünden davanın reddine karar verilmesinde isabetsizlik bulunmamaktadır. Davacı Arnavurtluktaki çalışmasının davalılar yanında geçtiğini iddia etmiş ise de davalı ...'in davalı şirketin taşeronu olduğuna ilişkin dosyada delil olmadığı, bu işin davalı şirket tarafından yaptırıldığı da tespit edilemediğinden davalı şirket hakkındaki davanın reddine karar verilmesinde isabetsizlik bulunmamaktadır. Yurtdışı giriş çıkış kayıtları ve tanık beyanlarından davacının ... işçisi olarak 30.12.2012-20.02.2013 tarihleri arasında çalıştığı kanıtlandığı, dosya kapsamı, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, davacı vekili ve davalının istinaf başvurularının esastan reddine karar vermek gerekmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve feri müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili;istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

2.Feri Müdahil Kurum vekili;istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık; hizmet tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2.Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3.Değerlendirme
Eldeki davada verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir. Mahkemece, davacının kimin yanında çalıştığına yönelik olarak yapılan tespit yetersizdir. Davalı ... Prefarbik ..A.Ş. 'nin Türkiye'deki çalışma yerleri nin ,yaptığı işlerin niteliğinin ve kimlerle iş yaptığının ayrıca davalı ... adına montaj işiyle ilgili esnaf kaydı, oda ve vergi kaydı olup olmadığının araştırılarak davacının hangi davalı işveren yanında ne kadar süre ile çalıştığı açıklığa kavuşturulup sonucuna göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

27.04.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.