YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2023/3499 E.  ,  2023/4785 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1152 E., 2023/47 K.
HÜKÜM/KARAR : Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 3. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/240 E., 2022/77 K.

Taraflar arasındaki (1) gün çalıştığının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı SGK vekili ile davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı SGK vekili ile davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, Davacının davalı ... emrinde yine üniversiteye bağlı petrol ofisinde pompacı işçi olarak 02.01.1988 yılında işbaşı yaptığını burada tüm mesai günlerinde tam gün çalıştığını SGK girişi yapılmasına karşın yine de herhangi bir primi yatırılmadığını, 1 günlük hizmetinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, Davacı ise 1988 yılındaki çalışma iddiası ile dava açtığını, 5 yıllık hak düşürücü süreyi kaçırdığını, bu nedenle de davanın süresinde açılmaması nedeniyle usulden reddine karar verilmesini, ... ile davacı arasında herhangi bir hizmet sözleşmesinin bulunmadığını, davacı hiçbir zaman hiçbir suretle müvekkil İdarenin işçisi olarak çalışmadığını, işçi ya da memur kadrosuna da ataması yapılmadığını, kamu kurumunda çalışma, yani işe alınma ve işten çıkarılma için belli şartların olmasının gerektiğini, davacının keyfe keder işe alınması söz konusu olamayacağı gibi aynı şekilde çıkarılmasının söz konusu olamayacağını, S. Ü. Personel Daire Başkanlığı'nın 10.09.2020 tarihli, E.70883 sayılı yazısında da görüleceği üzere davacının Üniversitede çalıştığına dair herhangi bir kayda rastlanılmadığını, bu nedenlerle davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacı üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, kurumun "davalı" sıfatı ile nitelendirilmekte olup bu yön ile usulden davanın reddini, iş bu davada "feri müdahil" sıfatı ile yer alabileceğini, davacının talebine zamanaşımı itirazında bulunduklarını, yasal sürenin geçirilmesinin ardından 1988 yılına ait talebin zamanaşımına uğradığını, davacının dilekçesinde 1 gün mü yoksa 1 ay mı çalıştığına karar veremediğini bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 02.01.1988 ile 03.01.1988 tarihleri arası dönemde davalı ... Üniversitesine bağlı petrol ofisinde 1 gün süreli çalışmasının tespitine karar verilmesini talep ettiği, davacıya davalıya ait 30545-40 sicil no.lu iş yerinden 02.01.1988 tarihli işe giriş bildirgesinin verildiği, kurumun mahkemeye verdiği cevapta davacının sigorta sicil numarasının 1988 yılı serilerine ait olduğu, davacı isticvabında 1988 yılı Ocak ayı içerisinde işe başladığı, 3-5 aylık çalışma sonrasında işyerinden ayrıldığı, üniversiteye bağlı petrol istasyonunda çalışmasının bulunduğu, ücretini üniversiteden aldığı, çalışmış olduğu dönem zarfında üniversite rektörünün ... adlı kişi olduğu, dosya kapsamına beyanına başvurulan tanık anlatımlarından davacının çalışmış olduğu iddia ettiği işyerinin üniversiteye bağlı bir petrol istasyonu olduğu, üniversitenin şuan bulunduğu kampüse 1986-1987 yılı içerisinde taşındığı, taşınması esnasında kampüsün girişinde bir petrol istasyonun bulunduğu, taşınması sonrası Üniversitenin bu istasyonu satın aldığının ifade edildiği, tanık ...'nın davacının çalışmasını doğrulaması talebe konu tarih (1988/01) yönünden tanığın hizmetinin kuruma intikal ettiği, tanık ...'nın hizmet cetveli incelendiğinde 4/a kapsamında 1984 yılı sonrası dönem kurum kayıtlarına intikal eden bir hizmetin bulunmadığı, 4/c kapsamında 15.03.2003 tarihinden itibaren emekli aylığı aldığı, tanığın beyanında Selçuk Üniversitesinde 1987-1991 tarihleri arasında bekçi-bahçıvan olarak çalıştığı, çalışmasının 4/c kapsamında olduğu, 1988 yılında üniversiteye bağlı petrol ofisinde pompacı olarak davacının işe başladığı, 1991 yılında kendisinin Dicle Üniversitesine tayin olduğu, tanığın 4/c hizmetinin hizmet cetvelinde gözükmediği, 4/c'den emekli olması gözetildiğinde beyanlarına itibar edilmiş, davacının anlatımlarının diğer tanık anlatımları ile doğrulanması, fiili çalışma olgusu noktasında ... ve ...'nın beyanları (her ne kadar 30545-42 işyeri sicil numaralı ... ünvanlı işyerince başkaca kişilerinde hizmetleri bildirilmiş ise de, işyerinin üniversite olması, yemekhane, petrol gibi ayrı iş kollarında çalışan kişilerin hizmetlerinin aynı işyerinden bildirilmesi, kişinin diğer işyerlerinde çalışan kişilerin tanımasının, aradan geçen uzunca süre de gözetilerek hayatın olağan akışına aykırılık teşkil edeceği gözetilerek başkaca tanık dinlenilmesine gerek görülmemiş) kurum kayıtlarına intikal eden işe giriş bildirgesine istinaden davacının davalı işyeri nezdinde 02.08.1988 tarihi itibariyle bir gün süreli çalıştığının tespitinin gerektiği gerekçesiyle, davanın kabulü ile davacının davalı işyeri nezdinde 02.08.1988 tarihi itibariyle bir gün süreli çalıştığının tespitine şeklinde karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalı SGK vekili istinaf dilekçesinde, gerek kurum gerekse diğer davalı kayıtlarına göre davanın reddinin gerektiğini ileri sürmüştür.

2.Davalı Üniversite Rektörlüğü vekili istinaf dilekçesinde, hak düşürücü sürenin geçtiğini, davacı ile aralarında sözleşmesel ilişkinin bulunmadığını ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalılar vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili ile davalı Üniversite Rektörlüğü vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı SGK vekili istinaf dilekçe içeriğini tekrarla kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı Üniversite Rektörlüğü vekil istinaf dilekçe içeriğini tekrarla kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık 02.01.1988 tarihinde (1) gün süreyle çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 2 inci, 6 ıncı, 9 uncu, 60 ıncı maddesinin (G) bendi,79 uncu,108 inci maddesi hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2 inci maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6 ıncı maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.

3. Değerlendirme
1.Yukarıda belirtilen yasal düzenleme ve açıklamalara göre somut dava irdelendiğinde, evveliyatla davacının talebi 02.01.1988 tarihinde (1) gün süre ile sigortalılığının tespitine yönelik olmasına rağmen mahkemece talep aşılarak 02.08.1988 tarihinde (1) gün süre ile sigortalılığının tespitine karar verilmiş olması usul ve kanuna aykırı olup bozma sebebidir.

2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, davalı iş yerinin 1988/1-3 arası dönem bordrolarının geldiği, bir kısım bordro tanığı ve davacı tanıklarının dinlendiği,bordro tanıklarından ...'nın hizmet döküm cetvelinde davalı iş yerindeki 1988/1-3. dönem arası çalışmalarının iptal edildiği ve sigortalılık süresinin 0 olarak gözüktüğü,davacı tanığı ...'un 1988 yılında 5-6 ay çalıştığını beyan ederek sigorta sicil kartı fotokopisini dosyaya sunduğunu belirtmesine rağmen sigorta sicil kartı fotokopisinin dosya içinde mevcut olmadığı,davacı tanığı ...'nın hizmet cetvelinde 1984 yılı sonrası 4/c olarak gözükmesine rağmen dava konusu 1988 yılında davalı Üniversitede görevli olup olmadığının davalı Üniversite ve davalı Kurumdan sorulmadığı ve buna göre buna göre eksik inceleme ve araştırmaya dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

3.Bu nedenle Mahkemece,dinlenen tanıklardan ...'nın davalı iş yerinden 1988 yılına ait geçerli sigortalılığının olup olmadığı varsa hangi dönemler arasında olduğu Kurumdan sorulmalı, tanık ...'un davalı Kurumdan hizmet döküm cetveli ile davalı Üniversiteden verilmiş işe giriş bildirgesinin olup olmadığı sorularak istenilmeli, tanık ...'nın 1988 yılında davalı Üniversitede görevli olup olmadığı, görevli ise hangi tarh aralığında ve yaptığı işin ne olduğunun davalı Üniversite ve davalı Kurumdan sorulması, yine davalı iş yerinden dinlenmeyen diğer bordro tanıkları da resen dinlenmeli,böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının gerçek çalışma olgusu, somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde ortaya koyulmalıdır 3.kabule göre de, 5510 sayılı Kanun'un Geçici 7 inci maddesi yollamasıyla uygulanan mülga 506 sayılı Kanun'un 60/G maddesinde "Bu maddenin uygulanmasında; 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Ancak bu tarihten önceki süreler için ödenen malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir" hükmü öngörülmüştür.

Eldeki davada, davacının 04.05.1970 doğumlu doğumlu olduğu, tespitini talep ettiği 02.01.1988 tarihinde 17 yaşında olduğu, buna göre, davacı yönünden sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 04.05.1987 tarihi olmasına ve bu tarihten önceki hizmet süresinin de prim ödeme gün sayısına dahil edilmesi gerektiğine hükmedilmesi yerine yazılı şekilde karar verilmesi de isabetsizdir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeple
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.