YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ

9. Hukuk Dairesi         2023/20020 E.  ,  2024/564 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :... Mahkemesi
SAYISI : 2021/181 E., 2023/341 K.
KARAR : Davanın kabulü

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen tespit davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece ... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi kararının bozularak ortadan kaldırılmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda, davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili ile davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilin 22.....2015 tarihinde davalı Kurum nezdinde yol bakım işçisi olarak çalışmaya başladığını, davalı ... ile müvekkilinin kayden çalışması görünen alt işveren Şirketler arasındaki hizmet alım sözleşmelerinin muvazaalı olduğunu, müvekkilinin davalı İdarenin kadrolu işçileri ile aynı işi yaptığını ileri sürerek, davacının işe girdiği 22.....2015 tarihinden itibaren davalı Kurumun asıl işçisi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; müvekkili İdare ile dava dışı Şirketler arasında muvazaalı bir ilişkinin bulunmadığını, 4857 ... ... Kanunu'nun (4857 ... Kanun) 2 inci maddesi hükmü uyarınca kamu veya özel sektör fark etmeksizin yardımcı işler ve teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde alt işverenden hizmet alımı yapılabileceğini, müvekkili ile davalı Şirketler arasındaki hizmet alımına dayalı hukuki ilişkinin mevzuat hükümlerine uygun kurulduğunu ve muvazaa iddialarının gerçeği yansıtmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ... Hafriyat Nakliyat Ticaret ve San. Ltd. Şti. (... Şirketi) vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkili Şirket çalışanı olmadığını, bu nedenle müvekkiline husumet yönetilemeyeceğini belirterek husumet yönünden davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 18.10.2018 tarihli ve 2018/3 Esas, 2018/738 Karar ... kararıyla; Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 12.....2021 tarihli ve 2012/19552 Esas, 2012/20827 Karar ... ilâmında, davalı ... ile yüklenici firmalar arasındaki hizmet alım sözleşmeleri ile kurulan hukuki ilişkinin muvazaalı olduğu, davacının işe giriş tarihden itibaren davalı ... işçisi olduğunun tespitine karar verilmesi gerektiği belirtilerek davacının 22.....2015 tarihinden itibaren davalı ... işçisi olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ve davalı ... Şirketi istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B.İstinaf Sebepleri
1.Davalı ... istinaf dilekçesinde; sözleşmenin muvazaalı olduğunun hukuken ispatlanamadığını, kabul anlamına gelmemek kaydıyla davacının taleplerinden diğer şirketlerin sorumlu olduğunu, ayrıca hâlen işyerinde çalışmakta olan davacının davayı açmakta hukuki yararının bulunmadığını ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasını talep etmiştir.

2. Davalı ... Şirketi istinaf dilekçesinde; davanın husumetten reddi gerektiğini, yetkisizlik kararı nedeniyle lehe vekâlet ücreti hükmedilmemiş olmasının hatalı olduğunu ileri sürerek İlk Derece Mahkemesi kararının bozularak ortadan kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 04.....2020 tarihli ve 2019/394 Esas, 2020/673 Karar ... kararıyla; uyuşmazlığın davalı ... ile yüklenici firmalar arasındaki hukuki ilişkinin muvazaalı olduğunun ve davacının başından itibaren davalı ... işçisi olduğunun tespiti istemine ilişkin olduğu, dosyadaki yazılara, hükmün Dairece de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere, bu delillerin takdirinde isabetsizlik görülmemesine göre usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu davalı ve dâhili davalı vekillerinin istinaf başvurusunun 6100 ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 ... Kanun) 353 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1) inci alt bendi gereğince ayrı ayrı olmak üzere esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. ... Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili ve davalı ... Şirketi vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 16.02.2021 tarihli ve 2020/8805 Esas, 2021/4010 Karar ... ilâmıyla; davacı, dava dışı Kumsal ... Mad. Taah. İnş. Ltd. Şti.-Mrt 1 İnş. Tic. AŞ ... Ortaklığı (... Ortak Girişimi) işçisi görünmesine rağmen gerçekte davalı ... işçisi olduğunu, davalı ile işvereni olarak görünen dava dışı adi şirket arasındaki ilişkinin muvazaaya dayandığını iddia ederek muvazaanın tespiti davasını davalı ... Müdürlüğüne yönelttiği, yargılama sırasında dâhili davalı sıfatıyla ... Şirketine husumet yöneltilerek bu Şirket yönünden de yargılamaya devam edildiği ve dâhili davalı sıfatıyla karar başlığında yer aldığı, ancak dosya içeriğine göre davacının ... Şirketi nezdinde herhangi bir çalışma kaydının görünmediği, davacının dava dilekçesindeki talebi ve dosya içeriğinde yer alan Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kayıtlarına göre dava dışı ... Ortak ... işçisi olarak çalıştığı, buna rağmen kayden alt işvereni olarak görünen Şirket yerine çalışması bulunmayan başka bir Şirketin davaya dâhil edilerek sonuca gidilmesinin hatalı olduğu, davacının alt işvereni olan şirketin doğru olarak tespiti ile oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozularak ortadan kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; ... ... Ortaklığının davaya dâhil edilerek yargılamaya devam edildiği, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin emsal 12.....2016 tarihli ve 2012/19552 Esas, 2012/20827 Karar ... ilâmında, davalı ... ile yüklenici firmalar arasındaki sözleşme ilişkinin muvazaalı olduğundan bahisle davacının ilk işe giriş tarihinden itibaren davalı ... işçisi olduğunun tespitine karar verilmesi gerektiği belirtildiğinden, işbu dosyada emsal Yargıtay kararı çerçevesinde davacının işe girdiği 22.....2015 tarihinden itibaren davalı ... işçisi olduğunun tespitine, SGK kayıtlarına göre davacının ... Ortak Girişimi işçisi olarak çalıştığı, tanık beyanlarından ve tüm dosya kapsamından ... Ortak Girişiminin davalı ... Müdürlüğünün alt işvereni konumunda olduğu, davacının Özdemirler Şirketi nezdinde herhangi bir çalışması bulunmadığından ... Şirketi aleyhine açılan davanın husumet yokluğu sebebiyle reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.
B. Temyiz Sebepleri
1. Davacı vekili temyiz başvurusunda; davalı ... Şirketinin bozma ilâmı uyarınca davalı olmaktan çıkarılması gerekirken, hakkındaki davanın husumet nedeniyle reddine karar verilerek lehine vekâlet ücretine hükmedilmesinin kanuna ve bozma ilâmına aykırı olduğunu, davacının anılan Şirketin adının yazılı olduğu ekipmanlar ile çalıştırıldığını ve bu nedenle davaya dâhil edildiğini, kaldı ki dava tarihinden sonra da bu Şirket nezdinde sigorta kaydının bulunduğunu beyanla kararın bu yönden bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı ... vekili temyiz başvurusunda; müvekkili İdare ile dava dışı Şirketler arasında muvazaalı bir ilişkinin bulunmadığını, 4857 ... Kanun'un 2 nci maddesi uyarınca kamu veya özel sektör fark etmeksizin yalnızca yardımcı işler ve teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde alt işveren işçi çalıştırılabildiğini, davalı Şirketler ile hizmet alımına dayalı hukuki ilişkinin kanuna uygun kurulduğunu savunmuş ve cevap dilekçesindeki nedenleri tekrar ederek kararın hatalı olduğunu belirterek bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık; davalı Kurum ve dava dışı Şirketler arasındaki asıl işveren alt işveren ilişkisinin geçerli bir asıl işveren alt işveren ilişkisi olup olmadığı, muvazaaya dayanıp dayanmadığı ile vekâlet ücreti konularına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 ... Kanun'un 106 ncı maddesi, 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 371 inci maddeleri.

2. 4857 ... Kanun’un "Tanımlar" başlıklı 2 nci maddesinin yedinci fıkrası şöyledir:
"Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde ... alan ve bu ... için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile ... aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, ... sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu ... sözleşmesinden ... yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur."

3. 4857 ... Kanun'un 2 nci maddesinin sekizinci fıkrası ise şöyledir:
"Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi halde ve genel olarak asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl ... bölünerek alt işverenlere verilemez."

4. 6098 ... ... Borçlar Kanunu'nun "Sözleşmelerin yorumu, muvazaalı işlemler" başlıklı 19 uncu maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.
"

5. 6001 ... Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un (6001 ... Kanun) mülga 4 üncü maddesi ile 15.07.2018 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında (4) ... Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 211 inci maddesi uyarınca davalının görev ve yetkisi kapsamındaki hizmetlerin başkasından satın alınması da mümkündür.

6. Dairemizin 20.09.2022 tarihli ve 2022/7629 Esas, 2022/9971 Karar, 30.03.2022 tarihli ve 2022/3443 Esas, 2022/4200 Karar ..., 04.03.2021 tarihli ve 2021/707 Esas, 2021/5541 Karar ... ilâmları.

3. Değerlendirme
1. 4857 ... Kanun'un 2 nci maddesinin yedinci fıkrasına göre bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde ... alan ve bu ... için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile ... aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren alt işveren ilişkisi denilmektedir. Maddeye göre asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak 4857 ... Kanun'dan, ... sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu ... sözleşmesinden ... yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur. Dolayısıyla asıl işveren alt işveren ilişkisinin geçerli olarak kurulabilmesi için iki işverenin bulunması, mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işin varlığı ve asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi hâlinde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik sebeplerle uzmanlık gerektirme unsurunun gerçekleşmiş olması gerekir. Sözü edilen bu hususların, aksi kanıtlanabilen adi kanuni karineler olduğu kabul edilmelidir.

2. Muvazaa ise 6098 ... Kanun'da düzenlenmiş olup tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, kendi gerçek iradelerine uymayan, aralarında hüküm ve sonuç meydana getirmesini ... etmedikleri, görünüşte bir anlaşma olarak tanımlanabilir. Muvazaada, taraflar arasında üçüncü kişileri aldatma kastı bulunmakta ve sözleşmedeki gerçek amaç gizlenmektedir. Muvazaa genel ispat kuralları ile ispat edilebilir. Bunun dışında işverenler arasında muvazaalı biçimde asıl işveren alt işveren ilişkisi kurulmasının önüne geçilmek amacıyla 4857 ... Kanun'un 2 nci maddesinin sekizinci fıkrasında bazı muvazaa kriterlerine de yer verilmiştir. Maddenin sekizinci fıkrasına göre, asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz. Aksi hâlde ve genel olarak asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler. İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl ..., bölünerek alt işverenlere verilemez.

3. Dairemiz uygulamasına göre bir ihale dönemi için kurulan asıl işveren alt işveren ilişkisinin geçersiz olması veya muvazaaya dayanması, önceki ve sonraki ihale dönemleri bakımından bir sonuç doğurmaz. Her ihale sözleşmesi kendi dönemi ve şartlarında değerlendirmeye tâbi tutulmalıdır. Başka bir anlatımla, önceki ihale sözleşmelerinin Kanun'a uygun kurulmamış olması veya muvazaalı olması, sonrakilerin de aynı şekilde Kanun'a uygun kurulmadığını ya da muvazaaya dayandığını göstermez. Daha sonra yapılan sözleşmenin ayrıca Kanun'a uygunluk ve muvazaa yönünden değerlendirmeye tâbi tutulması gerekir.

4. Somut olayda, davacı 22.05.2015 tarihinde ... Ortak ... nezdinde davalı ... Müdürlüğüne bağlı işyerinde çalışmaya başlamış olup dava tarihi itibarıyla çalışmasının devam ettiği anlaşılmaktadır.

5. Dosya kapsamına göre davalı ... ... Ortaklığı ile ... arasındaki hizmet alım sözleşmesine konu ..., Karayolları 7. Bölge Müdürlüğü şube şeflikleri yollarında rutin yol bakım onarımı ile kar ve buz mücadelesi yapılması işi olup davacının da detayları teknik şartnamede belirtilen işler kapsamında çalıştığı sabittir. Bu çerçevede öncelikle belirtmek gerekir ki hizmet alım sözleşmesinin yapıldığı tarihte yürürlükte olan 6001 ... Kanun'un (mülga) 4 üncü maddesinin birinci fıkrası uyarınca davalı İdareye rutin yol bakım onarımı ile kar ve buz mücadelesi yapılması işini alt işverenler aracılığıyla yaptırma yetkisi tanınmıştır. Aynı şekilde, 4 ... Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 211 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde "Hazırlayacağı programlar uyarınca karayollarını yapmak, yaptırmak, emniyetle kullanılmalarını sağlayacak şekilde sürekli bakım altında bulundurmak, bakımını yaptırmak, onarmak, onarımını yaptırmak, işletmek, işlettirmek" ve (c) bendinde "... teknik nitelik ve şartları tespit etmek veya ettirmek ve gerekli şartnameleri hazırlamak", Karayolları Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Mevzuatta yer alan açık düzenlemeler karşısında, davalının yardımcı işleri alt işveren aracılığıyla gördürebileceği gibi asıl işlerini dahi 4857 ... Kanun'un 2 nci maddesindeki işletmenin ve işin gereği ile teknolojik sebeplerle uzmanlık gerektirme şartı aranmaksızın alt işverene verebileceğinin kabulü gerekir. Bu sebeple somut olayda davacının tâbi olduğu asıl işveren alt işveren ilişkisi geçerli ve kanuna uygundur.

6. Diğer taraftan geçerli biçimde kurulan asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı olduğu iddiasının da dosya kapsamındaki delillere göre ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

7. Davacı, davalı İdarenin işçi alma çıkarma yetkisi bulunduğunu, alt işveren işçileri ile asıl işveren işçilerinin aynı işi yaptıklarını, alt işverenlerin işin yürütümü için gerekli ekipman ve uzmanlığa sahip olmadığını ileri sürerek muvazaanın tespitini istemiştir. Mahkemece tanıkların, işle ilgili ... ve talimatların davalı ... yetkililerince verildiği, alt işverenler değişmesine rağmen işçilerin aynı yerde çalışmaya devam ettiği yönündeki beyanları doğrultusunda muvazaanın tespitine dair hüküm kurulmuş ise de ulaşılan sonuç isabetli değildir.

8. Asıl işverenin, işçilerin işe alınmasına ilişkin süreçte işe alım kriterlerinin bulunup bulunmadığı veya görev yerlerinin değiştirilmesiyle ilgili bazı yetkileri uhdesinde tutması ... başına muvazaanın varlığını göstermeyeceği gibi işin yürütümü gereği asıl işveren yetkililerinin de işçilere ... ve talimat vermesi gereken durumlar ortaya çıkabilecektir. Bu doğrultuda, hizmet alım sözleşmesi ile üstlenilen ... kapsamında çalışan işçiye, işin yürütümü ile ilgili asıl işveren yetkililerince verilen ... ve talimatların ve asıl işverenin yönetim ve denetim ... kapsamında yaptığı işlemlerin, ... başına asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı olduğunu göstermeyeceği göz önünde bulundurulmalıdır.

9. Açıklanan ilke ve esaslar birlikte değerlendirildiğinde; davacının çalıştığı alt işverenler ile davalı arasındaki asıl işveren alt işveren ilişkisi geçerli ve kanuna uygun olup muvazaalı da değildir. Bu durumda Mahkemece davanın reddi gerekirken, yazılı gerekçe ile kabulü hatalı olup kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek hâlinde davacı tarafa iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

17.01.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.