YARGITAY 8. HUKUK DAİRESİ

8. Hukuk Dairesi         2023/370 E.  ,  2023/3191 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2019/400 E., 2022/416 K.
KARAR : Davanın kabulüne

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduğunun tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı ... (VGM) vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacılar vekili dava dilekçesinde; davacıların ... ... ... ... ... ... Vakfı'nın galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduklarının tespitini istemiştir.
II. CEVAP
Davalı ... cevap dilekçesinde; davanın sadece müvekkili kurum olan ...'ne yöneltildiğini, halbuki müvekkilinin zorunlu olarak kanuni dava arkadaşı olduğunu, davalı mülhak vakfın senedinde batın şartının bulunmadığını, davacının davasını ispat sadedinde iddia ve delillerini sunduğunda bu hususların İlk Derece Mahkemesi tarafından göz önünde bulundurulması gerektiğini, davacıların vakıf evladı oldukları hususunun nüfus kayıtları, evlat listesi, veraset ilamı gibi belgelere dayanarak silsile incelemesi yoluyla vakfedenle nesep bağının kurulmasıyla ispatının mümkün olduğunu, bilirkişi incelemis yapılması gerektiğini, davanın davacılar yönüyle ispat edilmemesi halinde davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 02.03.2017 tarihli ve 2016/127 Esas, 2017/90 Karar ... kararıyla; davanın kabulüne ve davacıların ... ... ... ... ... ... Vakfının galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduklarının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 20.10.2017 tarihli ve 2017/797 Esas, 2017/941 Karar ... kararıyla; davalı vekilinin istinaf başvurusunun 6100 ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 ... Kanun) 353/(1)-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairenin 25.09.2019 tarihli ve 2019/5053 Esas, 2019/8028 Karar ... ilamı ile davacılardan ...'in kısıtlandığı ve ... ... Küçüktürkmen'in vasi atandığı buna göre vesayet makamınca bu dava yönünden vasiye husumete izin kararı verilip verilmediğinin saptanması, verilmediyse husumete izin kararın alınmasının sağlanarak taraf teşkilinin sağlanması, kabule göre de; davacılar ile vakfeden ... oğlu ... ... arasında kan bağına dayalı olarak soybağı kurulmasının üzerinde durulması gerektiği, davacılar ile vakıfta mevcut veya daha önce görev yapan mütevelliler arasında bağ kurulamadığı için 1943 tarihli Yargıtay İçtihatı Birleştirme Kararının somut olayda uygulama yeri olmadığı gibi hükme esas alınan bilirkişi Av. ... ...'ın raporunda davacılar ile vakıf arasındaki soybağının, ... 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 04.03.2008 tarihli ve 2007/495 Esas, 2008/96 Karar ... ilamı ile galle fazlasına müstahak evlat kararı olan ... ve ... kızı 1936 doğumlu ... ... üzerinden kurulmaya çalışıldığı, ancak ...'ye ait mahkeme dosyası ve bilirkişi raporu dosya kapsamında bulunmadığı için ...'nin vakfeden ile soybağının babası ... üzerinden mi yoksa annesi ... ve anneannesi ... veya annesinin babası ... üzerinden mi kurulduğunun tespit edilip denetlenemeden eksik inceleme ve araştırma sonucu davanın kabulüne karar verilmesinin yanında davacıların kök murislerinden ... oğlu ... ... ile ... kızı ...'nın kardeş olduklarına dair nüfus kayıtlarında bağ olmadığından, vakıf evladı ...'nin üst soyu ...'nın, davacıların üst soyu ... oğlu 1843 doğumlu ...'nın kızı olduğu duraksamasız tespit edilip karar verilmesi gerektiğinin düşünülmemesi gerekçeleri ile Bölge Adliye Mahkemesi kaldırılarak İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ...'in kısıtlılığının kaldırıldığı, bozma ilamı doğrultusunda gerekli evrakların dosya arasına alınması sonucu 30.08.2021 tarihli vakıf uzmanı bilirkişi raporu doğrultusunda davacıların davasının kabulüne ve davacıların ... ... ... ... ... ... Vakfının galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduklarının tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde; bilirkişi raporunun hükme esas alınamayacak derecede yetersiz olduğunu, vakfiye şartlarının yeterince incelenmeden karar verildiğini, davacılar arasında zorunlu veya ihtiyari dava arkadaşlığı olmadığını, dosyaların tefrik edilerek görülmesi gerektiğini ileri sürerek, belirtilen ve resen gözetilecek sebeplerle İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, vakfın gelir fazlasından faydalanma amacına yönelik galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın (Anayasa) 90 ıncı maddesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 6 ncı maddesi, 6100 ... Kanun'un 27, 34, 272, 369/1, 370 ve 371 inci maddeleri, 5737 ... Vakıflar Kanunu'nun (5737 ... Kanun) 3, 6, 7, 75 ve 76 ncı maddeleri, 24.02.1943 tarihli ve 1942/27 Esas, 1943/11 Karar ... Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Vakıflar Yönetmeliği'nin 23, 28, 53 ve 55 inci maddeleri,

3. Değerlendirme
1. 5737 ... Kanun'un 3 üncü maddesinde mülhak vakıf, mülga 743 ... Türk Kanunu Medenisi'nin yürürlük tarihinden önce kurulan, yönetimi vakfedenlerin soyundan gelenlere şart edilen ve bu kişiler tarafından yönetilen vakıflar olarak tanımlanmış aynı Kanun'un 76 ncı maddesinde ise; mülhak vakıflarda vakıf yönetiminin, mülkiyet ve intifa hakkı iddiasına ait davalarda ... birlikte hasım gösterilmesi gerekmektedir.

Vakıf yöneticisi olan mütevelli, mülhak vakıflarda, vakfı yönetmeye ve temsile yetkili olan kişidir. Mütevelli, tüzel kişiliğe sahip davalı mülhak vakfın temsil ve ilzama yetkili yöneticisi olup, vakfa mütevelli atanması ile artık Vakıflar Genel Müdürlüğünün vakfın yasal temsilcilik görevi sona ermektedir.

Dava dilekçesinin tebliğ edilmemesi ile davadan haberdar olamayan muhatabın savunma hakkı kısıtlanacağından, Anayasa'nın 90/son maddesi delaletiyle AİHS’nin 6 ncı maddesi hükmü uyarınca "adil yargılanma hakkı" na, Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36 ncı maddesi hükümlerine aykırı olacaktır.

6100 ... Kanun'un 27 nci maddesi uyarınca, davanın tarafları kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler. Bu hak; yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını da içermektedir. Taraf teşkili ve kanundan kaynaklanan yasal temsil kamu düzenine ilişkin olup, yargılamanın her aşamasında re'sen dikkate alınmalıdır.

Dosya içerisindeki bilgi ve belgelerden dava konusu ... ... ... ... ... ... Vakfı 2009 itibaren ... tarafından emaneten yönetilirken, Vakıflar Meclisince 24.04.2017 tarihinde ... ... ...'un mütevelli olarak atanmış olduğu da dikkate alınarak usulüne uygun taraf teşkili sağlandıktan sonra yanların gösterecekleri kanıtların toplanması ve hâsıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, usulüne uygun taraf teşkili sağlanmadan yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

2. Kabule göre de; Dairenin 25.09.2019 tarihli ve 2019/5053 Esas, 2019/8028 Karar ... bozma ilamında da belirtildiği üzere davacılar ile vakfeden ... oğlu ... ... arasında kan bağına dayalı olarak soybağı kurulmasının üzerinde durulması gerektiği, davacılar ile vakıfta mevcut veya daha önce görev yapan mütevelliler arasında bağ kurulamadığı için 1943 tarihli Yargıtay İçtihatı Birleştirme Kararının somut olayda uygulama yeri olmadığı gibi davacıların, vakıf evladı kararı olan ... ve ...'den olma 1936 doğumlu ... ... üzerinden vakfeden ile bağ kurmaya çalıştıkları anlaşılmaktaysa da ... ...'in dava konusu ... ... ... ... ... ... Vakfının vakıf evladı olduğuna dair ... 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1991/604-1996/220 ... dosyası ile yine ... ...'in aynı vakfın galle fazlasına müstahak olduğuna dair ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1997/114-298 ... dosyasının yanında vakfın tevliyete dair şahsiyet kayıt örnekleri ile galle fazlasına müstahak vakıf evlat listeleri getirtilmeden eksik araştırma ve inceleme sonucu karar verilmiş olması doğru olmamıştır.

Ayrıca; 6100 ... Kanun'un 272 nci maddesinde, hâkimler hakkındaki yasaklılık ve ret sebepleriyle ilgili kuralların, bilirkişiler bakımından da uygulanacağı, aynı Kanun'un "Hâkimin Davaya Bakmaktan Yasaklılığı" hallerini düzenleyen 34 üncü maddesinin (f) bendinde de, iki taraftan birinin vekili, vasisi, kayyımı veya yasal danışmanı sıfatıyla hareket ettiği davada hakimin davaya bakamayacağı, talep olmasa bile çekinmek zorunda olduğu düzenlenmiştir. Dosya içerisindeki bilgi ve belgelerden bozma ilamı sonrası 30.08.2021 tarihli raporu sunan bilirkişi Av. ... ..., İlk Derece Mahkemesi'nin 02.03.2017 tarihli (3.) oturumuna davacılar vekili olarak katılmış olduğundan artık iş bu dosya için yasaklılık sebebi oluşmuş olup dosya için rapor sunamaz. Mahkemece, bilirkişinin yasaklılık sebebi dikkate alınmaksızın sunulan raporun hükme esas alınmış olması da doğru görülmemiştir.

İlk Derece Mahkemesince yapılacak iş; davalı Mülhak Vakıf mütevellisi davaya dahil edildikten sonra dava konusu vakfa ait şahsiyet kayıt örnekleri ile varsa vakıftan galle ödemesi alan evlat listeleri getirtilerek şahsiyet kayıt örneği ile vakıf evladı olanlar ile davacıların gidebildiği kadar üst soyunu gösterir açıklamalı nüfus kaydının nüfus müdürlüğünden, daha sonra davacıların, vakıf evladı kararı olan ... ve ...'den olma 1936 doğumlu ... ...'in dava konusu ... ... ... ... ... ... Vakfı'nın vakıf evladı olduğuna dair ... 3.Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1991/604-1996/220 ... dosyası ile yine ... ...'in aynı vakfın galle fazlasına müstehak olduğuna dair ... 2. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 1997/114-298 ... dosyası (dosyalar mevcut değil ise kesinleşmiş ilam örneği ile varsa iş bu dosyaya ait bilirkişi raporları) getirtildikten sonra davacılar ile vakfedenler arasında kanbağına dayalı soybağı mevcut olup olmadığının değerlendirilmesi için eski vakıf hukukunda uzman farklı bir bilirkişi veya bilirkişi kurulundan rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi olmalıdır.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin harcın istek halinde temyiz eden Vakıflar Genel Müdürlüğüne iadesine,

1086 ... Kanun'un 440/I maddesi gereğince Yargıtay ilamının tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yoluna başvurulabileceğine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

25.05.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.