YARGITAY 8. HUKUK DAİRESİ

8. Hukuk Dairesi         2022/5506 E.  ,  2024/3798 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/1724 E., 2022/1646 K.
KARAR : İstinaf başvurusunun esastan reddine
İLK DERECE MAHKEMESİ : İstanbul 24. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2021/367 E., 2022/246 K.

Taraflar arasında İstanbul 24. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen dava sonucunda verilen hükme karşı davalı ... vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı ... vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

K A R A R

Asıl ve birleşen dosya dava dilekçelerinde, davacılar ... ve arkadaşlarının İstanbul'da kurulu ...'nın galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduklarının tespitine karar verilmesi istenmiştir.
İlk Derece Mahkemesince, alınan bilirkişi raporu, nüfus kayıtları, evlat tevliyet listesi, mahkeme kararları ve emsal bilirkişi raporları kapsamında yapılan tespitler doğrultusunda davacıların vakfeden ile aralarında soy bağının bulunduğu, vakfiyede gelir fazlası batım tertibine yer verilmeksizin kız erkek evlat, uzak yakın ayrımı yapılmadan eşit olarak vakıf evlatlarına bırakıldığından haklı görünen ve subüt bulan davanın kabulüne ve asıl ve birleşen dosya davacılarının "Çorlulu ... Paşa Vakfı'nın galle fazlasına müstahak vakıf evlatlarından olduklarının tespitine" karar verilmiştir.

Davalı ... vekilinin istinaf başvurusu üzerine Bölge Adliye Mahkemesince; istinaf dilekçesinde ileri sürülen hususların bilirkişi raporunda değerlendirildiği, raporun denetime elverişli ve hüküm kurmaya uygun olduğu, dosyadaki yazılara, kararın dayandığı kanıtlarla yasaya uygun gerektirici nedenlere, özellikle delillerin değerlendirilmesinde ve hukukun uygulanmasında bir isabetsizlik görülmediği gerekçesi ile davalı vekilinin yerinde olmayan istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Davalı ... vekili Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı verdiği temyiz dilekçesinde; istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebepler tekrar edilerek mülhak vakıflarda Vakıflar Genel Müdürlüğünün yönetim yetkisinin bulunmadığı, bu sebeple ... yönünden davanın husumetten reddine karar verilmesi gerektiği, davacıların galleye müstahak vakıf evladı olduğunu nüfus kayıtları, veraset ilamı vs. belgelere dayanarak silsile yolu ile vakfedenle, vakfın evlattan olan mütevellileri ile olan sahih nesep bağını kurarak ispat etmeleri gerektiği, vakfiyedeki şartların gerçekleşip gerçekleşmediği, ayrıca batın şartının da araştırılması gerektiği, açıklanan ve res'sen tespit edilecek sair sebeplerle Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasını istemiştir.

04.06.1958 tarihli ve 15/6 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı gereğince, maddi olayları açıklamak taraflara ve ileri sürülen olayları hukuken nitelemek ve uygulanacak Kanun hükümlerini tespit etmek ve uygulamak görevi hakime aittir. Nitekim 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 33 üncü maddesinde hâkimin, Türk hukukunu resen uygulayacağı belirtilmiştir. Bu ilke gereği açılan davayı nitelemek ve açılmış bir dava hakkında doğru hukuk kurallarını bulup uygulamak hâkime düşen bir görevdir.

Dava, vakfın gelir fazlasından faydalanmaya yönelik galle fazlasına müstahak vakıf evladı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

5737 sayılı Vakıflar Kanunu'nun 3 üncü maddesine göre, mülhak vakıf mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin yürürlük tarihinden önce kurulmuş olan yönetimi vakfedenlerin soyundan gelenlere şart edilmiş ve bu kişiler tarafından; mazbut vakıf ise bu kanun uyarınca Genel Müdürlükçe yönetilecek ve temsil edilecek vakıflar ile mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin yürürlük tarihinden önce kurulmuş ve 2762 sayılı Vakıflar Kanunu gereğince ...'nce yönetilen vakıflar olarak tanımlandıktan sonra, aynı Kanun'un 6 ncı ve 7 nci maddelerinde ise mazbut vakıfların ... tarafından yönetilip temsil edileceği hükme bağlanmıştır.

Galle fazlası evlada şart kılınan vakıflarda galle fazlasının alınabilmesi için açılan davada öncelikle vakfeden ile soybağının ispatlanması, sonra da vakfiyede öngörülen şartların gerçekleşmesi gerekir. Yani bu tür davalarda incelenecek ilk husus; davacılar ile vakfeden arasında iddia edildiği üzere kan bağı yolu ile soybağı mevcut olup olmadığı, eğer soybağı kurulabiliyorsa ikinci aşamada vakfiyelerde galle fazlası için öngörülen şartların somut olayda davacılar yönünden gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması olacaktır.

Bir vakfın evladı olunabilmesi için vakfın kurucusuna kadar soy bağının götürülmesi zorunlu olmayıp, daha önceden kesinleşmiş mahkeme kararı ile evlat olduğuna karar verilen kişilerle veya 1943 tarihli Yargıtay İçtihatı Birleştirme Kararına göre tevliyeti evlada bırakılan vakıflarda mütevellilik yapan kişilerle yöntemince kanbağı ilişkisinin kurulması yeterlidir.

1.Dosya içerisindeki bilgi ve belgelerden ve hükme esas alınan bilirkişi raporundan, birleşen dosya davacılarından ... ..., ... , ... ve ... ... ile vakfeden arasındaki soybağı dosyaya fotokopisi sunulan İstanbul 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1943/1232 Esas, 1944/69 Karar ve aynı Mahkemenin 13.06.1944 tarih ve 1944/481 sayılı ilamlar üzerinden kurulduğu anlaşılmaktadır. Ancak dayanılan ilamların onaylı suretleri ile varsa dayanak bilirkişi raporu getirtilmeden, bu ilamlar doğrultusunda davacılara galle fazlası ödemesi yapılıp yapılmadığı ayrıca iş bu dosyalarda vakıf evlatlığı kararı verilen dava konusu vakfın kurusu sadrı esbak Esseyyit ... Paşa ile incelemeye konu dosyadaki Vezir-i Azam Çorlulu ... Paşa Vakfı'nın kurucusu ... Paşa arasında ne gibi bir soybağı ilişkisi bulunduğu üzerinde durulmadan eksik incelemeye dayalı olarak davanın kabulüne karar verilmesi,

2.Birleşen dosya davacılarından ... ...'ün çocukları olarak kabul edilen diğer davacılar Deniz Kent ve ... ... arasında nüfus kayıtlarına göre anne-oğul bağı bulunmamasına rağmen bu husus üzerinde durulmadan ve başkaca da delil toplanmadan Deniz Kent ve ... ...'in ... ...'ün çocukları olarak kabul edilip bu kişiler hakkında yazılı şekilde davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Ayrıca;
3.Her dava, açıldığı tarihteki maddi vakıalara göre değerlendirilir. Ancak yargılama sırasında davanın konusuz kalması halinde Mahkemece, dava konusuz kaldığından esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına şeklinde karar verilmesi gerekir.

Galle fazlasına müstehak vakıf evladı olduğunun tespitine ilişkin davalar, şahsa bağlı davalardan olup, davanın bu niteliği gereği dava konusu talebin mirasçılara intikal etmeyeceğinden, mirasçıların vakfın galle fazlasından yararlanmaya yönelik bir talepleri var ise kendi adlarına galle fazlasına müstehak vakıf evladı istemli dava açmaları gerekir.

Somut olayda, dosya içerisindeki ve UYAP üzerinden alınan nüfus kayıtlarına göre birleşen dosya davacılardan ... ...'ün 17.04.2017, ...'in 19.04.2020 tarihinde, asıl dosya davacılarından ... 'in 31.04.2024, ... 'nin ise 27.05.2024 tarihinde vefat ettiklerinin anlaşılmasına göre, iş bu kişiler yönünden ölüm sebebiyle konusuz kalan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmek üzere mahkeme kararının bu yönden de bozulması gerekmiştir.

SONUÇ
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

30.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.