YARGITAY 8. HUKUK DAİRESİ

8. Hukuk Dairesi         2021/17936 E.  ,  2024/1714 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi

Taraflar arasında görülen ve yukarıda açıklanan tapu iptali ve tescil davasında yapılan yargılama sonunda ... Anadolu 6.Asliye Hukuk Mahkemesinin davanın reddine ilişkin kararına karşı davacılar vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuş, ... Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesince istinaf talebinin başvurusunun esastan reddine karar verilmiş olup, bu kez davacılar vekili Bölge Adliye Mahkemesi kararını temyizi üzerine, Dairece dosya incelendi, gereği düşünüldü:

K A R A R

Çekişmeli, ... ili Ümraniye ilçesi Yukarıdudullu Mahallesi, Göztepe mevkii, 608 ada 5 parsel ... niteliği "Bahçe" olan 451.09m2 taşınmaz, 27.10.1997 tarihinde "2/b maddesi uygulaması ile Hazine adına Orman rejimi dışına çıkartılan ve 21.8.1995 tarih ve 148 cilt,14631 kütük sahifede 13432 parsel numarası ile ... adına kayıtlı olduğu .... Daire başkanlığının 1.7.1996 tarih ve 1996/4 ... genelgesi doğrultusunda 2924/3402/3763 ... Kadastro Kanununa göre iş bu parsel 4.5.1978 tarih 219 cilt,17 saife 4 sıra ile Davut oğlu ... adına kayıtlı iken, şahısların fiili kullanım durumları itibari ile halen Yusuf oğlu ..., ... oğlu ... Selçik'un iki kargir ev ve bahçe olarak kullanıldığı... ... adına tahdit ve tesbiti yapıldı" şeklinde edinme sebebi belirtilerek Hazine adına tescil edilmiş, kadastro tespitine itiraz edilmesi üzerine, Üsküdar Kadastro Mahkemesinin 2000/243 Esas 2001/31 Karar ... ilamı ile tespit gibi tescil kararı verilerek 07.02.2002 tarihinde kesinleşmiş, 27.05.2002 tarih ve 3385 YN ile tapu tescili yapılmış olup, UYAP üzerinden dosya arasına alınan güncel tapu kaydına göre; 6292 ... Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi İle Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanunun (6292 ... Kanun) gereği satış işlemi ile, taşınmazın 1/2 payının davacı ...'a, 1/2 payının ise nüfus kaydına göre diğer davacı (ölü) ...'ın oğlu dava dışı Şahismail Yılmaz'a devrinin yapıldığı anlaşılmıştır.

Davacılar vekili dava dilekçesinde, ... ili Ümraniye ilçesinin Yukarıdudullu Mahallesi Göztepe mevkiindeki Nebiloğlu sokağa cepheli; Bahçe vasıflı 451,09 m2 yüzölçümlü 608 ada 5 parsel ... taşınmazın eski tapu kayıt malikinin akdi halefi olmalarından dolayı Hazine adına oluşturulan tapu kaydının iptali ile 1/2 'şer pay olarak adlarına bedelsiz olarak tesciline karar verilmesini istemiş, davalılar Hazine ve ... vekilleri davanın reddini savunmuşlardır.

İlk Derece Mahkemesince; dava konusu taşınmazın ise özel kanunları gereğince devlet tarafından kişilere satılan, dağıtılan, trampa edilen, bedelli veya bedelsiz olarak devredilen veya iskanen verilen yada özelleştirme suretiyle satılan bir taşınmaz olmadığı, evveliyatının orman olduğu, aynı taraflar arasında görülüp kesinleşen Üsküdar Kadastro Mahkemesi ilamına göre dava konusu taşınmazın dayanılan tapu kaydının dışında kaldığı, daha sonra nitelik değiştirmesi sebebiyle Hazine adına orman dışına çıkartıldığı ve bu suretle 6292 ... kanunun 7/1-a ve b maddelerine göre davacılara bedelsiz iadesinin şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Anılan hükme karşı davacı tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuş, Bölge Adliye Mahkemesince, "davacıların dayandıkları tapu kaydının dava konusu taşınmaza ait olmadığı, bu nedenle 6292 ... Kanun'un 7. maddesine göre taşınmazın iade edilmesi gereken taşınmazlardan olmadığı görülmekle, davacılar tarafından açılan davanın reddine ilişkin ilk derece mahkemesi kararının dayandığı gerekçeye göre vakıa ve hukuki değerlendirmede usul ve yasaya aykırı bir durum bulunmadığı" gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiş; hüküm davacılar vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Bilindiği üzere; 6292 ... Kanun'un 7/1-b maddesinde "Özel kanunları gereğince Devlet tarafından kişilere satılan, dağıtılan, trampa edilen, bedelli veya bedelsiz olarak devredilen veya iskânen verilen ya da özelleştirme suretiyle satılanlar ile hisseleri devredilen özel hukuk tüzel kişileri adına kayıtlı olan ancak daha sonra Hazine adına orman sınırı dışına çıkarıldığı gerekçesiyle tapu kütüklerine 2/A veya 2/B belirtmesi konulan taşınmazların tapu kayıtları geçerli kabul edilir, aynı gerekçeyle bu nitelikteki taşınmazlar hakkında dava açılmaz, açılan davalardan vazgeçilir, açılan davalar sonucunda Hazine adına tescil edilenler ise, bu Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl içinde ilgilileri tarafından idareye başvurulması hâlinde önceki maliklerine veya kanuni ya da akdî haleflerine bedelsiz olarak iade edilir. Ancak, bu kişilerden taşınmazlarına karşılık daha önce yer verilenlere veya bedeli ödenenlere iade işlemi yapılmaz." düzenlemesi bulunmaktadır.

6292 ... Kanun'un 7 nci maddesi bir bütün olarak değerlendirildiğinde, idareye geniş takdir yetkisinin tanındığı görülmektedir. Zira, idarece iade başvurusu yerinde görülerek taşınmaz iade edilebileceği gibi onun yerine rayiç bedelini ödeyebileceği veya rayiç bedeline uygun başka taşınmaz verebileceği hattaidarenin kanunda belirtilen gerekçelerle taşınmazı iade etmeyebileceği anlaşılmaktadır. Bu noktada kısaca idari eylem ve idari işlemi tanımlamak gerekirse; idari eylem, kamu idare ve kurumlarının kamu görevine ilişkin, idare hukuku kural ve gereklerine göre yaptığı olumlu veya olumsuz davranış ve fiillerden ibarettir. İdari işlem ise, idari kanunlara dayanılarak yapılan muamelelerdir. İdarenin eylem ve işlemleri, onun kamu hukuku alanındaki kamu gücünü (kamu otoritesini) kullanarak, idare hukuku kural ve gerekleri uyarınca yaptığı faaliyetlerin, hukuki ve maddi hayattaki görünümleridir.

Somut olayda; davacılar, taşınmazın eski tapu kayıt malikinin akdi halefi olmalarından dolayı Hazine adına oluşturulan tapu kaydının iptali ile 1/2 'şer pay olarak adlarına bedelsiz olarak tescilini istemişlerdir. Dolayısıyla, eldeki tapu iptali ve tescil davasının hukuki dayanağı ve sebebi 6292 ... Kanun’un 7nci maddesindeki bedelsiz iade müessesesidir. Konuya ilişkin olarak yukarıda değinilen kanun hükümleri ve davacıların eldeki davadaki talebi ile bunun dayanağı birlikte irdelendiğinde; dava konusu taşınmazın 6292 ... Kanun kapsamında bedelsiz olarak iade şartlarını taşıyıp taşımadığı, idareye başvurup başvurmadığı hususlarının saptanması ve sonrasında dayanak tapunun 7/1- b bendinde belirtilen nitelikleri taşıyıp taşımadığı, tapu kaydı belirtilen nitelikleri taşısa bile, taşınmazın bedelsiz iade edilebilecek nitelikte olup olmadığı, taşınmazın yerine rayiç bedelin ödenmesi ya da rayiç bedele uygun taşınmaz verilip verilmeyeceği yönünden ayrıca bir belirleme yapılması şeklindeki faaliyetlerin birer idari işlem olduğunun kabulü gerekmektedir. Davacılar tapu iptali ve tescil isteminde bulunsa da maddi olayları ileri sürmek taraflara, hukuki nitelendirme yapmak ve uygulanacak kanun maddelerini belirlemek hakime aittir. (6100 s.lı HMK 33 m). İddianın ileri sürülüş şekline göre dava davacılar lehine henüz sicile yansıtılmamış olan mülkiyet hakkının doğmuş olması nedeniyle, tapu iptali ile tescil niteliğinde olmayıp zaten mevcut olan ve tapu sicilinde kayıtlı olan dayanak tapu kaydı uyarınca bedelsiz iadeye ilişkin idari işlemlerin icrasına yöneliktir. Dolayısıyla işin esasının da idare hukuku ilkelerine göre incelemeye uygun olduğu; davanın kökeninde, çözüme kavuşturulmamış mülkiyet, kadastro vs. gibi hukuki ilişkinin bulunmadığı görülmektedir. Bu durumda, açılan davanın, 2577 ... Kanun'un 2. birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtildiği üzere; “İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan iptal davaları” ve “ İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları” kapsamında, idari yargı yerince çözümlenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Nitekim Uyuşmazlık Mahkemesinin 25.02.2019 tarihli ve 2018/820 Esas, 2019/117 Karar ve 28.05.2020 tarihli ve 2020/56 Esas, 2020/309 Karar ... kararları da bu doğrultudadır. Bu itibarla; İlk Derece Mahkemesince 6100 ... HMK'nin 114/1-b maddesi gereğince yargı yolunun caiz olmaması nedeniyle, aynı Kanun'un 115/2. maddesi uyarınca davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken, işin esasına girilerek, yazılı gerekçeyle davanın reddedilmesi isabetsizdir.

Kabule göre; Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilen İlk Derece Mahkemesi kararının davacılar vekili tarafından istinaf edildiği, UYAP üzerinden alınan nüfus kayıt örneğinden, davacılardan ...'ın 24.12.2018 tarihinde öldüğü ve İlk Derece Mahkemesi'nin davanın reddine dair ilamının, adı geçen davacının avukatına 10.04.2019 tarihinde tebliğ edildiği anlaşılmaktadır.

6098 ... Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 ... Kanun) 513/1 inci maddesi uyarınca ölümle birlikte vekalet ilişkisi kendiliğinden sona ereceğinden söz konusu tebligatın usul ve kanuna uygun olduğundan söz edilemez.

Bu itibarla; davacı ölü ...'ın mirasçılarının tespit edilmesi suretiyle, ilamın 7201 ... Tebligat Kanunu (7201 ... Kanun) ile Tebligat Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun şekilde tebliğ edilerek istinaf süresinin beklenilmesi ve bundan sonra istinaf incelemesi yapılmak üzere dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesi gerekir.

İlk Derece Mahkemesince, bu hususlar gözetilmeksizin, eksik araştırma ve incelemeye dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz olduğundan, Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına, bozma nedenlerine göre, sair temyiz itirazlarının incelenmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.

SONUÇ: Açıklanan sebeplerle;

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

14.03.2024 tarihinde kesin olmak üzere oy birliğiyle karar verildi.