YARGITAY 5. HUKUK DAİRESİ

5. Hukuk Dairesi         2023/9411 E.  ,  2024/3197 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : ... Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/769 Esas, 2023/1240 Karar
KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın ... yönünden husumet yokluğu nedeniyle reddine, davalı ... yönünden kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; ... ili, Ümraniye ilçesi, ... Mahallesi, 652 ada 14 parsel sayılı taşınmaza davalı idarelerce kamulaştırma yapılmaksızın el atıldığından tespit edilecek tazminat bedelinin taraflarına ödenmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini talep etmiştir.

2. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; idari yargının görevli olduğunu, davanın zamanaşımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiğini, taşınmazın kısmen yol kapsamında kaldığını, taşınmazın dere bandı alanında kalıp kalmadığının araştırılması gerektiğini, haksız açılan davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 20.12.2018 tarihli ve 2017/460 Esas, 2018/309 Karar sayılı kararı ile davanın davalı ... yönünden husumetten reddine, davalı ... yönünden kabulü ile belirlenen tazminatın davacı tarafa ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 01.03.2021 tarihli ve 2019/637 Esas, 2021/275 Karar sayılı kararı ile davalı idare aleyhine açılan davanın idari yargıda görülmesi gerektiği gerekçesiyle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle ... yönünden husumet nedeniyle usulden reddine, ... aleyhine açılan davanın ise yargı yolu nedeniyle dava şartı yokluğundan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin 01.03.2021 tarihli ve 2019/637 Esas, 2021/275 Karar sayılı kararına karşı davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan inceleme sonucunda; Anayasa Mahkemesinin 05.04.2019 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanan 20.12.2018 tarihli ve 2016/181 Esas, 2018/111 Karar sayılı kararı ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) Ek Madde 1 inci maddesinin ''Bu süre içerisinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde taşınmazların malikleri tarafından, bu Kanunun geçici 6 ncı maddesindeki uzlaşma sürecini ve 3194 sayılı İmar Kanununda öngörülen idari başvuru ve işlemleri tamamlandıktan sonra taşınmazın kamulaştırmasından sorumlu idare aleyhine idari yargıda dava açılabilir.'' kısmının iptal edildiği, Bu durumda; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 16.05.1956 tarihli ve 1/6 sayılı kararı ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 15.12.2010 tarihli ve 2010/5-662/651 sayılı kararı da gözetildiğinde, uzun yıllar programa alınmayan imar planının hayata geçirilmemesi nedeniyle kamulaştırma ya da takas cihetine gitmeyen davalı idarece, pasif ve suskun kalınmak ve işlem tesis edilmemek suretiyle taşınmaza müdahale edildiği; bu haliyle İdarenin eyleminin, mülkiyet hakkının özüne dokunan ve onu ortadan kaldıran bir niteliğe sahip olduğu bu şekilde kamulaştırmasız el koyma olgusunun gerçekleştiğinin kabulü gerekir. Kamulaştırmasız el koyma olgusunun varlığının doğal sonucu, idarenin hukuka aykırı eylemiyle mülkiyet hakkı engellenen taşınmaz mal sahibi davacının, dava yoluyla kamulaştırmasız el koyma hükümleri doğrultusunda mülkiyetin bedele çevrilmesini, eş söyleyişle idareden değer karşılığının verilmesini isteyebileceği belirtilerek kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Bölge Adliye Mahkemesinin 14.06.2022 tarihli ve 2022/410 Esas ve 2022/1130 Karar sayılı ilamı ile davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, ... aleyhine açılan davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine, ... aleyhine açılan davanın ise kabulüne karar verilmek suretiyle esas hakkında hüküm kurulmuştur.

C. İkinci Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin 14.06.2022 tarihli ve 2022/410 Esas, 2022/1130 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davalı ... temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizce yapılan inceleme sonucunda; Dairemizin ilamına uyan Bölge Adliye Mahkemesince uyulan bozma kararı doğrultusunda uyuşmazlığı sona erdirecek, infaza elverişli hüküm kurulması gerekirken, hayatiyetini kaybetmiş ilk derece mahkemesi kararı ile ilgili istinaf incelemesi yapılıyormuş gibi davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddi ile resen yapılan değerlendirme ile kararın kaldırılmasına dair karar verilmesi hatalı olduğundan Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

D. Bölge Adliye Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın davalı ... yönünden husumet yokluğu nedeniyle usulden reddine, davalı ... yönünden ise kabulü ile tespit edilen kamulaştırmasız el atma bedelinin dava tarihinden itibaren işleyecek faiziyle davalı ... Başkanlığından alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; dosyada mübrez Kentsel Tasarım Müdürlüğü yazısı ve eklerinden anlaşılacağı üzere, dava konusu taşınmazın İmar Planında “A ile gösterilen güzergâhlar etkisinde Park Alanı” lejantında kalmakta olduğunu, plan notlarında ise; A ile Gösterilen Güzergâhlar; Planda A harfi ile gösterilen güzergâhlar olup, İSKİ adına kanalizasyon geçişi için ayrıldığından bu kısımlarda inşaat yapılamayacağı” belirtildiğinden dava konusu taşınmaza açık kanal yapılmadığını ve 652 ada 14 parsel de ise fiili el atma olmamakla birlikte İSKİ adına kanalizasyon geçişi için ayrılan güzergahta kalması nedeniyle Nazım İmar Planında “park alanı” lejantında planlandığından idarelerince hazırlanan 1/1000'lik Uygulama İmar Planında da gerek nazım imarın getirdiği zorunluluk gerekse İSKİ kanalizasyon geçişi güzergahında kalması nedeniyle park alanı olarak planlandığını, taşınmaza hukuki olarak el atılmasında da İdarelerinin herhangi bir sorumluluğu bulunmadığını, proje bütünlüğü gereği sorumluluğun fiili el atmayı gerçekleştiren ... Büyükşehir Belediye Başkanlığına ve İSKİ'ye ait olduğunu, huzurdaki davanın müvekkil İdare açısından husumet yokluğu nedeniyle reddi gerektiğini, bilirkişi raporunda belirlenen bedelin oldukça fahiş olduğunu, emlak vergisine esas metrekare birim değerleri gözetilerek hesaplama yapılması gerektiğini, Ek Madde 4'e göre maktu harca hükmedilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370, 371 ve 373 üncü maddeleri.

2. 2942 sayılı Kanun’un 11 inci ve Ek Madde 1 inci ve Ek Madde 4 üncü maddeleri.

3. Değerlendirme
1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Arsa niteliğindeki dava konusu taşınmazın imar planında park olarak ayrılmak suretiyle hukuken el atıldığı anlaşıldığından emsal karşılaştırması yapılarak bedelinin tespiti ve tespit edilen bedelin sorumlu idareden tahsiline karar verilmesi yerindedir.

3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukukî nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre; davalı idare vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

4. 7421 sayılı Kanun ile 2942 sayılı Kanun’a eklenen Ek Madde 4'ün üçüncü fıkrası ile ; “Bu Kanun kapsamında açılan davalarda verilen bedel ve tazminat kararlarına ilişkin mahkeme ve icra harçları, davalı idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenir.” hükmü getirildiğinden maktu harç ve vekalet ücretine hükmedilmemesi bozmayı gerektirir.

Ne var ki, bu yanılgının giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekmiştir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Davalı ... vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Davalı ... vekilinin diğer temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi kararının hüküm fıkrasının;

a) (7) numaralı bendinin hükümden çıkartılmasına, yerine ‘Alınması gereken 276,40 TL karar harcının davacı tarafından yatırılan peşin ve ıslah harcı toplamı 39.523,11 TL den mahsubu ile bakiye kısmın talep halinde davacıya iadesine’ cümlesinin yazılması,

b) 10 uncu bendin hükümden çıkartılması, yerine " Davacı tarafından yapılan 67,40 TL ilk dilekçe gideri, 2.853,80 TL, araç, keşif harcı ve bilirkişi gideri, 276,40 TL harç, 129,00 TL tebligat ve müzekkere gideri olmak üzere 3326,60 TL yargılama giderinin davalı ... Başkanlığından alınarak davacıya verilmesine" cümlesinin yazılması,

c) 12 nci bendinin hükümden çıkartılarak ‘Alınması gereken 276,40 ‬TL istinaf karar harcının ‘ peşin alınan 39.452,00 TL harçtan mahsubu ile bakiye kısmının davacıya iadesine," cümlesinin yazılması suretiyle hükmün DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Davalı ... Başkanlığından peşin alınan temyiz harcının istek halinde iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

14.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.