YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ

11. Hukuk Dairesi         2023/6071 E.  ,  2024/6205 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/155 Esas, 2023/380 Karar
HÜKÜM : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Şanlıurfa Asliye Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2021/448E., 2022/1001K.

Taraflar arasındaki menfi tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili ...'ın tarım malzameleri satıcısı olması sebebi ile davalı şirket ile aralarında ticari ilişkiler olduğunu, davalı şirketin tarım malzemeleri satışında aracılık etmekte olduğunu, doğrudan tarafları bir araya getirerek, taraflar arasında işlemlerin bizzat yapılması ile satışı gerçekleştirmeye aracılık ettiğini, müvekkili davalı şirket ile aralarında JOHN DEERE 9970 5 SIRALI TEK ÇEKER 2012 MODEL 1YC9970XVC0000057 SERİ NOLU VE 34.31.17.443 PLAKALI PAMUK TOPLAMA aracının 2 yıllık kiralaması, bu süre içerisinde müvekkilinin pamuk makinesini almak istemesi halinde ise müvekkiline satışı üzerine anlaşma sağlandığını, 25.12.2017 tarihinde anlaşma sağlandığını, sözleşme süresinin 01.01.2018'de başladığını, sözleşme sürecinde tarafların Pamuk Hasat makinesinin satımının 1.060.000,00 TL tutarında anlaştığını, ödeme için peşinat ile birlikte ayrı zamanlarda teminat olarak 5 ayrı çek keşide edilip davalıya teslim edildiğini, 25.12.2019 keşide tarihli, 15.02.2020 keşide tarihli 182.500,00 TL tutarında çek, 28.02.2020 keşide tarihli 112.500,00 Dolar (İcraya konu olarak icra edilen değeri 680.163,75TL) tutarlı çek, 210.500 TL tutarında çek, 15.03.2020 keşide tarihli 182.500,00 TL tutarındaki çek, 30.03.2020 keşide tarihli 182.500 TL tutarında çekler olduğunu, bu süreç içerisinde şirkete olan borcun bitmesi ile çeklerin müvekkiline iade edileceği üzere anlaşıldığını, Pamuk Toplama Makinası kira bedeli yıllık 15.000,00 dolar bedel ile anlaşıldığını, satımı olması halinde ise 1.060.000,00 TL bedel ile satımı olacağı yönünden anlaşıldığını, müvekkilinin davalı şirketin satım işlerinde aracılık etmesi sebebi ile davalı ile pamuk toplama makinesi almak isteyen müşterisi ... Küçük arasında yapılan pamuk toplama makinasına müvekkilinin aracılık etmesi sebebi ile davalı tarafından komisyon olarak 5.000 dolar miktarın davalı tarafından müvekkile ödenmesi yönünde anlaşma sağlandığını, aracılık neticesinde komisyon ücretinin davalı tarafından ödenmemesi sebebi ile makina borcundan düşülmesi yönünde kararlaştırıldığını, ... Küçük'e satılan makinanın arıza vermesi sebebi ile davalı tarafından müvekkilinin arızayı yaptırmasını, ödenmesinin davalı tarafından karşılanması üzerine yapılan anlaşmada makinenin arıza ücretinin 10.500,00 TL tutması ve davalı tarafından müvekkili tarafından alınan makine bedelinden düşülmesi yönünde 26.03.2018 tarihinde anlaştıklarını, çek bedelleri ödendiği halde davalı kurumun teminat olarak elinde bulundurduğu çekleri müvekkiline teslim etmediğini, müvekkilinin satın aldığı pamuk toplama makinesine de tedbir koyduğunu, daha sonra davalı şirketin temsilcileri ve vekillerinin Şanlıurfa iline gelerek ticari ilişkinin çözümüne kadar makinin yediemin olarak 30.01.2021 tarihine kadar ... İzol'da kalmasını, bu süre onunda ... İzol ya da davalı şirket tarafından pamuk makinesinin satılması halinde ücretin davalı kuruma ödenmesi, satılmaması halinde makineni davalı şirkete teslimi üzerine protokol düzenlendiğini, bu süre zarfında makinenin davalı şirket tarafından ... ...'a 1.500.000,00 TL'ye satıldığını ve devri teslim ettiğini, açıklanan bu nedenlerle davalı şirkete 1.000,00 TL üzerinden borçlu olmadıklarının tespitine, müvekkilinin Şanlıurfa 2. İcra Dairesi'nin 2020/6414 E. Şanlıurfa 1. İcra Dairesi'nin 2020/6419 E., Şanlıurfa 1. İcra Dairesi 2020/6423 E., Şanlıurfa 1. İcra Dairesi'nin 2020/6421 E., Şanlıurfa 3. İcra Dairesi'nin 2020/2825 E. sayılı takiplerinde davalıya borcunun bulunmadığının tespiti neticesinde iptali ile kapatılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesi sunmamıştır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile 05.04.2022 tarihli tutanağında taraflarca takip edilmeyen dava dosyasının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 150 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince 01.04.2022 tarihi itibariyle yenileninceye kadar işlemden kaldırılmasına karar verildiği ve 3 aylık yasal yenileme süresi içerisinde dava taraflarca yenilenmemiş olduğundan ve eksik harç tamamlanmamış olduğu gerekçesiyle davacı tarafından açılan davanın 6100 sayılı Kanun'un 150 nci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; tensip zaptında müvekkilden harç tamamlaması yönünde süre verildiğini, mahkeme henüz borçlu olmadıkları miktar tespit edilmeden, tüm icra dosyalarının çek değeri üzerinden harç miktarı çıkartarak müvekkil tarafından ödenmesi üzerine süre verildiğini, dava konularının dava dilekçesinde belirtmiş oldukları çeklere mukabil borçlu olmadıkları miktarın tespiti ise de gerek dava dilekçe ekinde sunmuş oldukları ödeme dekontları gerek davalı elinde bulunan sözleşme ve belgelerin toplanması, tanık anlatımları ve satış konusunu oluşturan tarım makinesinin akıbeti ile borçlu olmadıkları miktarın bilirkişi incelemesi sonucu net bir şekilde ortaya çıkacağının açık olduğunu, bu haliyle çek miktarlarının tam değeri üzerine harç tamamlanmasını istemek henüz tespit edilmeyen değerler üzerinden dava miktarını düzenlemek hak arama özgürlüğünün ihlalini oluşturduğunu, bu haliyle davalarının dava dilekçelerinde belirttikleri üzere şimdilik 1.000 TL olarak hesaplanıp bilirkişi incelemesi sonucunda tespit edilen miktar yönünden mahkemece harç tamamlattırılması taleplerinin haksız bir şekilde reddedilerek davanın reddine karar verildiğini, müvekkilinin pandemi sebebi ile iş sektörü sekteye uğradığını, çekleri ödeyememesi sebebi ile başlatılan icra takipleri neticesinde iflasa gittiğini, dava dosyasında mevcut sunmuş oldukları icra takiplerinde görüleceği üzere adına kayıtlı taşınmazlar ipoteğin paraya çevrilmesi yolu ile satılmakta, araçlar ise icra kanalı ile ... ve satılmaya devam ettiğini, bunun yanında yüklü miktarlı icra takipleri başlamakla birlikte karşılıksız çek sebebi ile 1.500 gün hapis cezasına çarptırıldığını ve bu cezaların infaz aşamasında olduğunu, mevcut durum sebebi ile alacaklıların tehditleri ile müvekkilin hayati tehlikesi olmasından dolayı alenen çalışamadığını, borçlarını hızlıca ödeyemediğini, Şanlıurfa Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturmaların devam ettiğini, müvekkilinin bu aşamada işsiz kalmasından zor şartlarda pamuk sulaması yaparak yaşamını idame ettirdiğini, kendisinin ve aile üyelerinin başkaca herhangi bir geliri, sigorta girişi, taşınır, taşınmaz malvarlığıda bulunmadığını belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının bu yönden kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile menfi tespit davalarının, kısmi dava şeklinde açılamayacağının Yargıtay Kapatılan 19. Hukuk Dairesi'nin 06.06.2017 tarih ve 2016/7775 E., 2017/4600 K. sayılı ilamında vurgulandığı, öte yandan netice-i talep kısmında anılan icra takiplerinin tümü yönünden borçlu olunmadığının tespiti talep edildiğinden dava değerinin anılan takiplerdeki alacak kalemleri toplamı kadar olduğu, bu nedenle usulüne uygun ihtarlara rağmen eksik harcın yatırılmaması nedeniyle dosyanın işlemden kaldırıldığı, yasal üç aylık süre içerisinde harç ikmal edilmediği, buna göre davanın açılmamış sayılmasına karar verildiği, yerel mahkeme kararında usul ve yasaya aykırı herhangi bir yön bulunmadığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü hususları tekrar ederek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, menfi tespit istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve yasaya uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

10.09.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.