YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ

11. Hukuk Dairesi         2023/4822 E.  ,  2023/6000 K.
"İçtihat Metni"

İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi
Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen menfi tespit davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesince bozmaya direnme kararı verilmiştir

Bölge Adliye Mahkemesinin direnme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili aleyhine iki adet çeke istinaden ilamsız icra yoluyla icra takibi yapıldığını, takibe dayanak çeklerin aralarında ticari ilişki olacağı inancı ile davalıya verildiğini, ancak hiçbir ilişki kurulmadığını, çeklerin ciro ile üçüncü kişilere geçtiğini, bu kişilere borç olmadığı halde çekleri geri almak için havale yolu ile para gönderildiğini ileri sürerek çekler sebebiyle borçlu olmadığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının hem çeklerin karşılığı olmadığını hem de üçüncü kişilere ödeme yapıldığını ileri sürerek çelişkili davrandığını, ödemelerin çeklere dair olduğuna ilişkin açıklama olmadığını, çekin borç ödeme vasıtası ve illetten mücerret olduğunu, çek sebebiyle borçlu olunmadığının yazılı delille ispatının gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 01.02.2018 tarihli ve 2016/21 E., 2018/53 K. sayılı kararıyla; davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 18.02.2021 tarihli ve 2018/1303 E., 2021/225 K. sayılı kararıyla; çeklerin süresinde bankaya ibraz edilmediği için çek vasfını yitirdiğini, kambiyo senedi gibi gerekçe oluşturulmasının hatalı olduğunu, taraflar arasında temel ilişkinin bulunduğunu, çeklerin yazılı delil başlangıcı olduğunu, alacaklı lehdarın alacağını ispat edemediği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmesi gerektiğinden bahisle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılmasına, davanın kabulüne karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 29.11.2022 tarih, 2021/4236 E. ve 2022/8432 K. sayılı kararıyla davacı vekilinin dava dilekçesinde davaya konu çekler nedeni ile 3. kişilere ödemeler yaptığı iddiasında bulunduğu, davacının bu beyanlarının taraflar arasındaki ticari ilişkiyi inkar beyanları ile birlikte ispat yükünün hangi tarafta olduğu hususunun değerlendirilmesi gerekirken, bu değerlendirilmenin yapılmamasının doğru olmadığı, yine kambiyo senedi vasfı bulunmayan ancak yazılı delil başlangıcı niteliğini haiz çekler yönünden alacağın varlığını ispat yükü çek hamili davalıya ait ise de mahkemece davalının bu konudaki delillerinin ve davaya cevap dilekçesinde tanık deliline dayanmış olması nedeni ile tanık listesinin sunulması için davalıya süre verilerek neticesine göre karar verilmesi gerekirken bu hususlar dikkate alınmadan karar verilmesinin de doğru olmadığı gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. Bölge Adliye Mahkemesince Verilen Direnme Kararı
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile süresinde ibraz edilmeyen çekler yönünden taraflar arasında temel ilişki bulunması halinde böyle bir çeke yazılı delil başlangıcı olarak dayanılabileceği ve alacaklının alacağını her türlü delille kanıtlayabileceği, taraflar arasında temel ilişki bulunmaması halinde ise hamilin keşideciye karşı sebepsiz zenginleşme nedeniyle alacak talebinde bulunabileceği, somut olayda davacı yanca dava dışı kişilere borç olmadığı halde çeklerin yazdırılmaması için ödeme yapıldığı açıkça yazılmış olduğundan borçlu olduğuna ilişkin davacının bir kabul beyanının bulunmadığı, bu beyan değerlendirilerek bozma kararı öncesinde davacının takibe dayanak çeklerde keşideci, davalının ise lahdar olup taraflar arasında temel ilişki bulunmadığı, söz konusu çeklerin yazılı delil başlangıcı niteliğinde olduğu, alacaklının alacağını tanık dahil her türlü delil ile ispat edebileceği, Mahkemece çekin bankaya ibraz edilmemesi nedeniyle çek vasfını yitirdiği gözetilmeksizin kambiyo senedi gibi değerlendirilerek gerekçe oluşturulmasının doğru olmadığı, somut olayda taraflar arasında temel ilişki bulunduğundan lehdar tarafından alacağın ispat edilmesinin gerektiği, ön inceleme duruşmasında 1 nolu ara karar ile tarafların dilekçelerinde sunmuş oldukları delilleri açıklamaları için 2 haftalık kesin süre verildiği, davalı vekilinin huzurunda verilen kesin süre içerisinde delil sunulmadığı, yeniden delil ibraz etmek için bu aşamada da süre verilemeyeceğinden dosya kapsamı ile değerlendirme yapıldığı, dosya kapsamı ile davalı alacaklı lehdar tarafından alacağın varlığının ispat edilemediği, mahkemece menfi tespit isteminin kabulüne karar verilmesi gerekirken yanılgılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesinde isabet bulunmadığı gerekçesiyle Yargıtay bozma ilamına uyulmamasına, 18.02.2021 tarih, 2018/1303 E. ve 2021/225 K. sayılı kararda direnilmesine, davacı vekilinin istinaf itirazının kabulüne, Mahkeme kararının kaldırılmasına, yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına, davanın kabulüne; davacının Nevşehir 2. İcra Müdürlüğü'nün 2015/6055 ve 2015/6056 sayılı dosyalarında takibe konu edilen Denizbank Altıyol/İstanbul Şubesi TR78 0013 4000 0060 7090 1000 01 IBAN Nolu hesapta 6682001 çek nolu 50.000,00 TL bedelli, 25/05/2015 tarihli ve TEB Küçükbakkalköy Şubesi TR74 0003 2000 0000 0011 3689 29 IBAN nolu hesapta 6951261 çek nolu 50.000,00 TL bedelli, 25/04/2015 tarihli çekler nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine, koşulları oluşmadığından kötü niyet tazminatı talebinin reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen direnme kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının hem çeklerin karşılıksız olduğunu hem de ödeme yaptığını belirterek çelişkili davrandığını, ödemelerin farklı tarihli olduğunu, çeklere ilişkin olmadığını, ispat yükünün müvekkiline ait olduğu belirtilmiş olmasına rağmen delil ve tanıkları bildirmek üzere süre verilmediğini belirterek bu ve re'sen nazara alınacak sebeplerle kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, kambiyo vasfını yitirmiş çeke ilişkin menfi tespit istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu 72 nci madde.

3. Değerlendirme
1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. 6100 sayılı Kanun’un 373 üncü maddesinin beşinci fıkrası gereğince Dairemizce yeniden yapılan incelemede; süresinde ibraz edilmeyen çekler yönünden taraflar arasında temel ilişki bulunması halinde çeke yazılı delil başlangıcı olarak dayanılabilir ve alacaklı alacağını her türlü delille kanıtlayabilir. Taraflar arasında temel ilişki bulunmaması halinde ise hamil keşideciye karşı sebepsiz zenginleşme nedeniyle alacak talebinde bulunabilecektir.

3. Davacı takibe dayanak çeklerde keşideci, davalı ise lehdar olup taraflar arasında temel ilişki bulunmaktadır. Söz konusu çekler yazılı delil başlangıcı niteliğinde olup alacaklı alacağını tanık dahil her türlü delille ispat edebilir.

4. Taraflar arasında temel ilişki bulunduğundan alacaklı lehdar alacağını her türlü delille ispat edebilir. Ancak davalı alacaklı tarafından alacağın varlığı ispat edilememiş olup Mahkemece menfi tespit isteminin kabulüne karar verilmesi gerekirken yanılgılı gerekçe ile davanın reddine karar verilmesi isabetli olmayıp Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf itirazının kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılması ve davanın kabulüne karar verilmesi yerindedir.

5. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası ve 373 üncü maddesinin beşinci fıkraları uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

19.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.