YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ

11. Hukuk Dairesi         2023/2897 E.  ,  2024/5577 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2020/776 Esas, 2022/1269 Karar
HÜKÜM : Davalı ... yönünden davanın reddine, davalı ... yönünden davanın kısmen kabulüne
İLK DERECE MAHKEMESİ : Mersin 1. Asliye Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2013/3 E., 2019/569 K.

Taraflar arasındaki tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davalı ... yönünden davanın reddine, davalı ... yönünden davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili ve davalı ... vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı vekilinin başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davalı ... yönünden davanın reddine, davalı ... yönünden davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; kesinleşmiş yargı kararları ile müvekkili bankaca ödenmek zorunda kalınan dört adet teminat mektubu bedeli 430.941,14 TL’nin Toprakbank A.Ş. Mersin Şube eski müdürü davalı ...'dan, ayrıca bu tutardan müvekkili bankanın dolandırıldığı bir kısım sahte teminat mektuplarından nakit bloke bedeli olup, davalı ... hesabına, sahte kimlikli ... ... tarafından 25.05.1999 tarihinde gönderilen 51.500,00 USD havale tutarını haksız ve illegal bir para olması nedeniyle davalı ...'tan tahsilinin talep edildiğini, bankanın zararının doğumuna neden olan ilk olayın ... isimli şahsın ...-... Tarım Şirketi'ne verilmek üzere mal alımı konulu teminat mektubu talebi ile Toprakbank A.Ş. Mersin Şubesi'ne başvurduğunu, 63.000,00 USD tutarında nakit blokaj karşılığında 23.500,00 TL tutarında teminat mektubunun düzenlenerek verildiğini, daha sonra teminat mektubunun ... tarafından şubeye iade edildiğini, bloke edilen 63.000,00 USD'nin lehtara ödendiğini, bu işlemlerden bir ay sonra ... Ticaret şirketi sahibi ... ... adlı şahsın aynı koşullarda teminat mektubu talebinde bulunduğunu, 52.500,00 USD tutarında nakit blokaj karşılığında 20.000,00 TL tutarında teminat mektubu düzenlendiğini, bu mektuplar dışında üç adet daha teminat mektubunun düzenlendiğini, Toprakbank A.Ş. tarafından nakit karşılıklı olarak düzenlenmiş olan teminat mektuplarının sahtelerinin üretilip muhataplara verildiğini, mektupların teyitlerinin sözlü veya yazılı yapıldığını, teyit sonrasında asıllarının bankaya iadesi ile birlikte nakit blokajlar çözülerek risk çıkışlarının gerçekleştirildiğini, sahte teminat mektuplarının muhataplara verilmesiyle gerçekleştirilen işlemlerin varlığından muhatap ... Tarım şirketini iki adet teminat mektubunun tazmin talebi sonrasında haberdar olunduğunu, Mersin Şube Müdürü ...'ın aracılığı ile ... ... ve ...'nin kastettikleri suçları işleyebilmek için hem teminat mektuplarını elde etme hem de bu teminat mektuplarına teyit alma aşamalarında Bankayı iğfal edip kendilerine zemin ve araç olarak kullandıklarını, Toprakbank A.Ş. tarafından düzenlenmiş olan teminat mektup asıllarının daha önceki tarihlerde bankaya iade edilmiş olunması sebebiyle tazmin taleplerinin yerine getirilmediğini, Toprakbank A.Ş. Mersin Şubesi tarafından düzenlenen, ancak sahteleri üretilerek muhataplara verilen sahte teminat mektuplarının tazmini hakkında açılan davaların sonuncusunda mahkemeler tarafından banka personelinin basiretli bir tacir gibi davranmadığına işaret edilerek bankanın kusurlu bulunduğunu, Mersin Esnaf ve Sanatkarlar Sicil Müdürlüğü nezdinde yapılan araştırmada ... ... ya da ... Ticaret adına yapılmış herhangi bir kayda rastlanmadığını, ... ...'nın Toprakbank A.Ş.'deki USD hesabında yapılan tetkiklerde 20.000,00 TL tutarında teminat mektubunun iade ediliş tarihi olan 25.05.1999 tarihinde ... ...'nın aynı şube nezdindeki diğer davalı ...'a ait hesaba 51.500,00 USD aktarıldığını, hukuka aykırı ... ve işlemlerle illegal yollarla ele geçirilen paranın gönderildiği davalı ... tarafından haksız edinilen paranın faiz ve ferileri ile birlikte iadesinin gerektiğini ileri sürerek tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla, şimdilik tespit olunan ve gerçekleşen 430.941,14 TL banka zararının eski şube müdürü davalı ...'dan zararın oluştuğu tarihten (ödeme tarihi) itibaren, ayrıca bu tutardan müvekkili bankanın dolandırıldığı bir kısım sahte teminat mektuplarından nakit bloke bedeli olup, davalı ... hesabına, sahte kimlikli ... ... tarafından 51.500,00 USD havale tutarını haksız ve illegal bir para olması nedeniyle davalı ...'tan tahsilde tekerrür olmamak kaydıyla hesaba gönderilme tarihinden itibaren en yüksek banka kredi faiz oranı üzerinden (ticari işlerde uygulanan reeskont faizinden az olmamak üzere) hesaplanacak alacağın reeskont faizi ile birlikte tazminini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... vekili dilekçesinde; müvekkilinin hesabının tetkikinde, ... ...'ya ait tek bir işlem dışında hiçbir işleme rastlanılmadığını, hesaba yatan paranın ... ...'nın talimatına istinaden yapıldığını, döviz büfesi işletmeciliği yapması, dolayısıyla her türlü işlemlerin doğal sayılması nedeniyle müvekkilinin herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını savunarak davanın reddini istemiştir.

2.Davalı ... cevap dilekçesinde; davacının kendisi lehine teminat mektubu verilen ... ... ve ... isimli şahısları önceden tanıdığına dair ifadesinin olduğunu belirttiklerini, bu kişilerin bankaya gelerek bankanın müşterisi olmak istediklerini söylediklerini, hesap açtırdıklarını, bunun dışında bu kişilerle daha önce tanışmadığını, ...’in teminat mektubunu düzenleyip imzaladığını, kendisini hukuki ve cezai sorumluluktan kurtarmak için şahsının adı geçen kişilerle samimi olduğu yönünde ifadeler verdiğini, teminat mektubu düzenlemek, teyit vermek gibi operasyonel işlemlerin şube müdürünce değil krediler servisinde çalışan personelin görevine girdiğini, hakkında açılan ceza davasından beraat ettiğini, herhangi bir ihmal ya da kusurunun olmadığını, kontrol işlemlerini ilgili personelin yapması gerektiğini, mektubu iade etmek isteyen müşteri karşısında bankanın yapabileceği başka seçeneğin olmadığını, kendisinin dolandırıcılığı anladığı andan itibaren derhal suç duyurusunda bulunduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yeterli görülerek hükme esas alınan 01.06.2015 tarihli bilirkişi raporunda belirtildiği üzere davacı bankayı zarara uğratan sahte teminat mektuplarını muhatap şirketlere veren dava dışı ... ... ve ... isimli şahısların banka müdürü ile temasa geçerek mevduat hesabı açtırdıkları, hesaba yatırdıkları paraları bloke ederek teminat mektuplarını talep ettikleri, bankaya mevduat veya kredi hesabı açılması için gerekli evrakların tamamını, bazısını noter onayından geçirilmek veya onaylı suretlerini ibraz etmek üzere teslim ettikleri, hesapların açılıp mevduat rehine alındığında şahısların veya sundukları belgelerin sahteliği konusunda bir şüphe uyanmadığı, somut olayda sahte teminat mektuplarının inandırıcılığı ve iğfal kabiliyeti açısından Çukobirlik firmasına hitaben düzenlenen 41.200,00 USD tutarında teminat mektubu ile ilgili 2011/99 E. sayılı dosya kapsamında düzenlenen adli tıp raporunda “... Önen ve ...'e atfen atılan imza ile mukayese imzalar arasında benzerlik göstermekle birlikte kişilerin eli ürünü olmayıp takliden atılan imzalar oldukları, teminat mektuplarının sahteliklerinin ilk bakışta kolayca anlaşılamayacağı, sahte teminat mektuplarının hazırlanışının özel ekipman ve dikkat gerektirdiği” şeklinde görüş bildirildiği, muhatapların teyit işlemlerinin teminat mektuplarının asıl suretlerinin bankaya iadesinden önce yapıldığı, bankanın olası dolandırıcılık girişimlerine karşı muhatabın teminat mektubunun iade edildiğini bilgilendirmesi ve üstlenilen sorumluluğun son bulduğuna dair muhataptan ibra alması gerekmesine rağmen dava konusu olan zararın doğmasına neden olan olayın mektupların bankaya iade edilmesi ile muhataptan ibra almadan ve teyitleşmeden bloke edilen paranın serbest kullanıma bırakılması ile oluştuğu, bu sorumluluğun yerine getirilmemesinin ise banka çalışanının sorumluluğunun kaynağı olacağı, şube organizasyonu el kitabı değerlendirilerek banka şubesi içinde sorumlulukların paylaştırıldığı, şube yöneticisi müdürün teminat mektuplarının iade sürecinde operasyonel bir görevi olmamakla birlikte tüm şubenin işlemlerini doğru sonuçlandırması, personelin banka mevzuat ve prensiplerine uygun şekilde çalışmasını sağlamakla görevli olması, operasyon servisleri yöneticisinin tüm işlerin operasyonundan bizzat sorumlu olduğu dikkate alınarak davalı şube müdürü ... ile dava dışı operasyon servis yetkilisi ...'in sorumlu olacağı, bilirkişi heyeti raporunda açıklandığı üzere mektupların iadesi sırasında gerekli kontrol ve ibra işlemlerinin sağlıklı ve doğru yapılmaması konusunda davalı şube müdürü ... ile dava dışı kredi servis yetkilisi ...'in sorumluluğuna gidilebileceği, davalılardan ... ile ilgili olarak banka yakınında döviz büfesi işletmesi yapan davalının dolandırıcılık eylemine yönelik sorumlu tutulamayacağı, ...’nin tarafından Toprak Bank aleyhine açtığı 1999/548 E. sayılı dosyasında hükmedilen bedelin tahsiline yönelik yapılan Adana 5. İcra Müdürlüğü'nün 2010/5516 E. sayılı dosyasında 04.07.2008 tarihinde 260.283,18 TL ödendiği, Adana 8. İcra Müdürlüğü'nün 2008/6849 E. sayılı dosyasında ... tarafından Toprak Bank aleyhine 1999/548 E. sayılı dosyasında hükmedilen bedelin tahsiline yönelik takip dosyasında 11.06.2010 tarihinde 57.990,01 TL ödendiği, Adana 11. İcra Müdürlüğü'nün 2010/3351 E. sayılı takip dosyasında davacı Çukobirlik tarafından Toprakbank aleyhine 2001/99 E. sayılı dosyasında hükmedilen bedelin tahsili için takip dosyasında 15.08.2012 tarihinde 111.141,05 TL ödendiği, davacı bankanın toplam ödemesinin 430.941,14 TL olduğu, açılan davanın niteliği dikkate alınarak hakkaniyetin gerektirmesi halinde mahkemenin müterafik kusur indirimi yapabileceği, dava dosyasında alınan bilirkişi raporları, olayın niteliği, sahte teminat mektuplarının iğfal kabiliyetinin olması nedeniyle davalı ...'ın tamamen sorumluluğuna gidilemeyip %50 oranında takdiren sorumlu olması gerektiği, bu sorumluluk oranı dikkate alınarak davalı ...'ın sorumlu olduğu bedelin 215.470,57 TL olduğunun anlaşıldığı gerekçesiyle davalı ... yönünden davanın reddine, davalı ... yönünden davanın kısmen kabulüne, 215.470,57 TL alacağın 55.570,52 TL'sinin 15.08.2012 tarihinden, 28.995,00 TL'sinin 11.06.2010 tarihinden, kalan 130.905,05 TL'sinin 04.07.2008 tarihinden işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ...'dan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ile davalı ... vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. İlk Derece Mahkemesince davalı ... vekilinin istinaf talebinin reddine dair ek karar verilmiş, ek karar da davalı ... vekilince istinaf edilmiştir.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı ...'ın müvekkili banka zararının tamamından sorumlu olduğunu, %50 oranında müterafik kusur indirimi yapılamayacağını, sahte kimlikler kullanan kişilerce sahteleri üretilerek muhataplara verilen 4 adet teminat mektubu bedelinin mahkeme kararlarıyla ödenmesi sonucu banka personelinin kusuruna işaret eden mahkeme kararlar doğrultusunda, eski Şube Müdürü ...'ın şube yöneticiliği sıfatının taşıdığı görev ve sorumlulukları gereken şekilde yerine getirmeyerek 4 adet teminat mektubundan kaynaklanan ve ödeme tarihleri itibarıyla toplam 430.941,14 TL olan banka riskinin oluşmasında tam kusurlu bulunduğunu, müvekkili banka zararının tamamının tahsiline karar verilmesi gerektiğini, dosyadan mübrez Teminat Mektubu izahnamesinin, ilgili 24 ve 28 maddeler kapsamında da davalı ...'ın tam sorumluluğunun anlaşıldığını, 07.06.2018 tarihli bilirkişi raporu ile davalı ... ile dava ihbar edilen ...'e sorumluluk yüklenmiş ise de, ikinci seçenek olarak belirlenen kusur oranının eksik belirlenmiş olması ve diğer davalı ... hakkında herhangi bir sorumluluk yüklenilmemiş olması sebebiyle, bilirkişi raporunda aleyhe hususlar yönünden yaptıkları itirazların dikkate alınmadığından eksik ve hatalı inceleme ile karar verildiğini, diğer davalı ...'ın da sorumluluğunun bulunduğunu, bankanın dolandırıldığı bir kısım sahte teminat mektuplarından nakit bloke bedeli olan ... hesabına, sahte kimlikli ... ... tarafından gönderilen 51.500,00 USD havale tutarının haksız ve illegal bir para olması nedeniyle davalı ...'ın işbu tutarı iade etmesi gerektiğini, müvekkili aleyhine fazla vekalet ücreti hesaplandığını, hatalı faiz oranına hükmedildiğini ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

2.Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; hükümde gösterilen 18.878,23 TL vekalet ücretinin sadece müvekkili yararına taktiri gerekirken davalılar yararına hüküm tesis edilmesinin hatalı olduğunu ileri sürerek kararın düzeltilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesince hükme esas alınan 01.06.2015 tarihli bilirkişi raporunun olayın oluşuna uygun ve hükme elverişli görüldüğü, davalı ...'ın Mersin Toprakbank Şubesi'nin işlem tarihindeki müdürlüğünü yaptığı, dava dışı ihbar edilen ...'in ise işlem tarihindeki bankada çalıştığı, davalı ...'ın zarara yol açan iş ve işlemlerde doğrudan bir katkısının olmadığı, bankaya zarar verdiği iddia edilen dava dışı üçüncü şahıslar ile doğrudan bir bağlantısının tespit edilemediği, ticari bir müessese olan bu eylemden ötürü uğradığı zararın en az ticari faiz haddinde olacağı, yasal faiz uygulanmasının doğru bulunmadığı, muhtıranın usulüne uygun tebliğinden söz edilemeyeceği, istinaf başvurusunun reddi kararının kaldırılması gerektiği, davalı ... bakımından davanın reddi sebebinin diğer davalıdan farklı olduğu, reddedilen dava bakımından her bir davalı yararına ayrı ayrı vekalet ücreti takdiri gerekirken tek bir vekalet ücreti verilmesinin doğru görülmediği, davalı ... bakımından açılan dava değerinin 20.671,79 TL olduğu anlaşılarak bu miktar üzerinden vekalet ücreti takdiri gerekirken fazladan vekalet ücretine hükmedildiği, davalı vekilinin vekalet ücretinin miktarına ilişkin istinaf sebeplerinin yerinde görülmediği gerekçesiyle davalı ... vekilinin istinaf başvurusunun reddi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulüne, ek kararın kaldırılmasına, davalı ... vekilinin esas hakkındaki karara karşı istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına, davalı ... yönünden davanın reddine, davalı ... yönünden açılan davanın kısmen kabulüne, 215.470,57 TL alacağın 55.570,52 TL'sinin 15.08.2012 tarihinden, 28.995,00 TL'sinin 11.06.2010 tarihinden, kalan 130.905,05 TL'sinin 04.07.2008 tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalı ...'dan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; davalı ...’ın müvekkilinin zararının tamamından sorumlu tutulması gerektiğini, müterafik kusur indirimi yapılamayacağını, Çukobirliğin açtığı davanın gerekçeli kararında banka personelinin hatasına işaret edilerek banka aleyhine hüküm kurulduğunu, tazmin olunan 4 adet teminat mektubunun neredeyse aynı süreçlerle teminat mektubunun teyidinin verilmesinden çok kısa süre sonra iade edildiğini, banka çalışanlarının banka mevzuatını gerektiği gibi izlememeleriyle hatalı ve noksan işlemlerinin mahkeme kararıyla tespit edildiğini, bu hususlar gözetildiğinde davalı ...’ın tam kusurlu olduğunu, şube personellerinin teminat çözümlerinin müdürün talimatı doğrultusunda gerçekleştirdiği yönündeki ifadeleri, teminat mektubunun teyit edilmesinden hemen bir gün sonra ve diğer mektupların da çok kısa sürelerde iade edilmeleri, iadelerin hemen akabinde teminatın çözülmesi, diğer mektupların da aynı gerekçelerle “muhatapla anlaştım peşin para ile mal alacağım iddiası” ile iadelerinin şüphe uyandırmaması, rehin blokajların muhataplardan teyit alınarak çözülmesi gerekirken bunun yapılmaması, en azından teminat mektuplarının vadesinin dolmasından sonra çözülmesinin tedbiren uygulanmaması, sahte kimlikli ... ...'nın şube hesabında çözülen teminat bedelini şubenin müşterisi ... hesabına 51.500,00 USD havale talimatı verilmesinden kuşku duyulmaması hususlarının davalıları tam kusurlu yaptığını, teminat mektubu izahnamesinin 24 ve 28. maddelerinin kapsamından da davalı ...’ın tam sorumluluğunun anlaşıldığını, bilirkişi raporuna haklı itirazlarının dikkate alınmadığını, eksik ve hatalı inceleme ile karar verildiğini, kabul anlamına gelmemekle birlikte %50 indirimin fazla olduğunu, dolandırıcılığa konu bir kısım sahte teminat mektuplarından nakit bloke bedeli olan ... hesabına, sahte kimlikli ... tarafından gönderilen 51.500,00 USD havale tutarının haksız ve illegal bir para olması nedeniyle davalı ...'ın işbu tutarı iade etmesi gerektiğini, anılan davalı ile şube müdürünün yakın ilişki kurduğunu, davalılar lehine ayrı ayrı vekalet ücretine hükmedilmiş ise de tahsilde tekerrür olmamak kaydı ile her bir davalı yönünden dava miktarları dikkate alınarak tek vekalet ücreti hükmedilmesi gerektiğini, Banka Muameleleri Vergisinin açıkça hükümde yer verilmemesinin hata içerdiğini ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2.818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 55 inci maddesi.

3. Değerlendirme
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Davacı harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

04.07.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.