YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ

11. Hukuk Dairesi         2023/2013 E.  ,  2024/4412 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2020/573 E., 2022/84 K.
HÜKÜM : Asıl ve birleşen davaların kabulü
BİRLEŞEN DAVALAR : Muğla 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/322 E. sayılı dosyası
Muğla 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin 2015/733 E. sayılı dosyası

Taraflar arasındaki eser sahipliğine dayalı maddi manevi tazminat davasının bozma ilamına uyularak yapılan yargılama sonucunda Mahkemece asıl ve birleşen davaların kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davacı tarafından, duruşmasız olarak davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildi. Duruşma için belirlenen 28.05.2024 günü hazır bulunan davacı ... ile davalı ... vekili Avukat .... dinlenildikten sonra duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakıldı. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü.

I. DAVA
1.Davacı vekili asıl dava dilekçesinde; müellifi olduğu 16-24 derslikli ilköğretim okulu mimari projesinin izni olmaksızın, Muğla ili, Milas ilçesi, Ağaçlıhöyük Köyü İlköğretim Okulu inşaatında kanunlara aykırı olarak fonksiyon, görünüm ve proje ilkelerini tümden değiştirerek izinsiz uygulandığını, projede değişiklikler yapıldığını, projenin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (5846 sayılı Kanun) 2 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca eser niteliğinde olduğunu, ikinci-üçüncü uygulamanın ve tadilatın yapılabilmesi için eser sahibi olan müvekkilinin muvafakatinin alınması ya da müvekkiline yeni bir proje çizdirilmesi gerektiği; ancak davalının projeyi izin almaksızın uyguladığını, davalının eserin mali hakları satın alınmadığından her projenin bir defa kullanılabileceğini, projenin haksız olarak kullanılması ve izinsiz olarak değiştirilmesi nedeniyle haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik anılan Kanun'un 68 inci maddesi gereğince mimari proje net kârı olarak 6.440,00 TL maddi tazminatın faiziyle talebin kabul görmemesi halinde çoğaltma hakkı müvekkiline ait olan mimari projenin yeniden kullanılması nedeniyle şimdilik mimari proje bedeli olarak 6.440,00 TL alacağın 3 katına ve her halde şimdilik 68 inci madde gereğince mimari tadilat projesi net kârı olarak 4.860,00 TL maddi tazminat, 10.000,00 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 21.300,00 TL tazminatın faiziyle davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

2.Birleşen 2010/233 E. sayılı dosyada davacı vekili dava dilekçesinde; mimari projenin muvafakat alınmadan uygulanması ve değiştirilmesi suretiyle 5846 sayılı Kanun'un 21 ve 22 nci maddesinde düzenlenen işleme ve çoğaltma haklarına ve manevi haklarına tecavüz edilmiş olduğundan 3 katına ve fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak kaydıyla anılan Kanun'un 68 inci maddesi gereğince şimdilik mimari proje net kârı için 3 kat taleple hesaplanan ve asıl davada devam eden tazminat istemleri düşülmüş olarak şimdilik 33.310,00 TL maddi tazminat, projenin izinsiz değiştirilerek uygulanması nedeniyle imari tadilat projesi net kârı için 3 kat talepli hesaplanan ve asıl davada devam eden tazminat istemleri düşülmüş olarak şimdilik 17.130,00 TL maddi tazminat olmak üzere toplam 50.440,00 TL maddi tazminatın faiziyle tahsilini talep etmiştir.

3.Birleşen 2015/733 E. sayılı dosyada davacı vekili dava dilekçesinde; mimari projenin muvafakati alınmadan ve değiştirilerek uygulanması suretiyle 5846 sayılı Kanun'un 21 ve 22 nci maddesinde düzenlenen işleme ve çoğaltma haklarına ve manevi haklarına tecavüz edilmiş olduğundan asıl ve diğer birleşen davalardaki tazminat istemleri düşülmüş olarak, çoğaltma hakkı yönünden 68 inci madde gereği mimari proje net kârı için 3 kat taleple hesaplanan 35.336,27 TL ve işleme hakkı yönünden 68 inci madde gereği mimari tadilat projesi net kârı için 3 kat taleple hesaplanan 35.432,84 TL olmak üzere toplam 70.769,10 TL maddi tazminatın faiziyle davalıdan tahsilini talep etmiştir.

II. CEVAP
Asıl ve birleşen davalarda davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın usulden ve esastan reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARLARI, BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Mahkemece Verilen Karar
Mahkemenin 31.05.2016 tarihli ve 2005/233 E., 2016/527 K. sayılı kararı ile davanın kısmen kabulü ile mimari proje bedeli olarak 5.302,70 TL +954,48 KDV olmak üzere 6.257,18 TL'nin dava tarihi olan 31.03.2005 tarihinden itibaren işleyecek reeskont faiziyle mimari tadilat projesi net kârı olarak 48.663,42 TL+ 8.759,41 KDV olmak üzere 57.422,83 TL'nin haksız fiil tarihi olan 14.12.2000 tarihinden itibaren işleyecek reeskont faiziyle davalıdan tahsiline ve 5.000,00 TL manevi tazminatın davalıdan tahsiline karar verilmiş, kararı davacı ile davalı vekili temyiz etmiştir.

B. Bozma Kararı
Dairemizin 23.09.2020 tarihli 2018/5495 E., 2020/3548 K. sayılı kararıyla asıl ve birleşen dava ayrımı yapılmaksızın tek bir hüküm kurulmuş olması ve manevi tazminata ilişkin faiz yönünden kısa karar gerekçeli karar çelişkisi yaratılması nedeniyle Mahkeme kararı bozulmuş davacının sair, davalı vekilinin tüm temyizleri incelenmemiştir.

C. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının, Milli Eğitim Müdürlüğünce Muğla için uygulanmak üzere hazırlatılmış 16 derslikli tip ilköğretim okulu mimari projelerinin mimarı olduğu, yaptırılan tüm projelerin mimari eser niteliğinde bulunduğu, uygulanan projeye davacı tarafından "projenin mimari telif hakları saklı kalmak koşuluya 2000 yılı içinde ihalesi yapılan okul inşaatlarında uygulanabilir" şeklinde beyan yazıldığı, tadilat ve değişiklik için davacıdan alınmış herhangi bir muvafakat yazısına rastlanmadığı, Mimarlık Hizmetleri Şartnamesi ve En Az Bedel Tarifesinde mimara yapılacak ödemelerin hesaplanmasında uygulanacak esaslar başlıklı 12/5 maddesinde birbirini tekrar eden yapılarda uygulamanın "... aynı işveren/işsahibine yapılan aynı projenin birden çok tekrarlanarak uygulanacağı alanlarda yineleme katsayısı uygulanır. Yenileme katsayısı; projenin mesleki denetime geldiği andaki vaziyet planı bütünlüğü içerisinde değerlendirilmesi gerekir. Proje aynı olsa bile farklı zamanlarda gelen projelerin bir bütün içerisinde değerlendirilmesi ve yineleme katsayısı uygulanması mümkün değildir..." şeklindeki hizmet bedeli hesaplamasında belirtilen ilk uygulama için %100, ikinci tekrar için %50, üçüncü tekrar için %25 ve dördüncü ile doksan dokuzuncu tekrar için %15 yineleme kat sayıları uygulanması gerektiği, davacının itirazları üzerine alınan son bilirkişi ek raporunda %100 olarak kabulle yapılan hizmet bedeli hesaplaması sonucu toplam 132.509,10 TL alacağının olduğunun belirtildiği, Mahkemece son kök ve ek raporun dosya içeriğine, usul ve yasaya uygun bulunduğu, davacının ayrı ayrı davalarla açtığı birleşen dosyalardaki taleplerinin işbu rapor ile karşılandığı, davacının telif haklarının ihlal edildiği, faiz başlangıcının 20.11.2000 tarihi olduğu gerekçesiyle taleple bağlılık gereği asıl ve birleşen davaların davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1. Davacı temyiz dilekçesinde özetle; bozma ilamında hükmedilen murafaa vekalet ücretinin hatalı olduğunu, Mahkeme kararının lehine bozulduğunu, bozma tensip tutanağı ile birlikte bozma ilamı tebliğ edildiği için karar düzeltme hakkı tanınmadığından taleplerinin "Talep konulu bildirim" şeklinde sunulabildiğini, murafaaya bizzat katıldığı halde lehine vekalet ücretine hükmedildiğini, karşılıklı vekalet ücreti taktirine ilişkin kararın kaldırılması gerektiğini, kendisi açısından duruşmaya geliş-gidiş, harcadığı emek ve zaman için ücret taktir edilebileceğini, Mahkemece avans faizine hükmedilmiş ise de avans faizinin başına TCMB değişken oranlı reeskont ibaresinin eklenmesi suretiyle kararın düzeltilerek onanması gerektiğini, asıl ve birleşen davalar için ayrı ayrı yargılama giderleri dökümünün yapılması, dosyaya ödendiği tarihten itibaren değişen oranlı reeskont avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesi gerektiğini, hükümden sonraki yargılama giderini hangi tarafın ödeyeceğinin ilamın altına yazılmasını, yargılama sırasında vezneye yatırılan yargılama giderlerinin ödeme tarihinden itibaren davalının ödeme tarihine kadar geçen süreçte değer kayıplarının da karşılanması gerektiğini, yatırılan harçların da aynı şekilde hüküm altına alınması, harçlara da aynı şekilde faiz işletilmesi gerektiğini, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 323 üncü maddesi gereği vekil ile takip edilmeyen davalarda tarafların hazır bulundukları günlere ait gündelik, seyahat ve konaklama giderlerine karşılık hâkimin takdir edeceği miktara hükmedilmesi gerektiği kuralı uyarınca zararının karşılanması gerektiğini, 2010/322 E. sayılı dosya bakımından 23 gün, 2015/733 E. sayılı dosya bakımından 4 gün üzerinden taktir edilecek yol-seyahat-konaklama giderlerinin davalıdan tahsili gerektiğini, yine bu giderlere de işlemin, duruşmanın yapıldığı günden itibaren TCMB değişken oranlı reeskont avans faizi işletilmesine, değer kayıplarının da davalı tarafça karşılanmasına karar verilesi gerektiğini ileri sürerek kararın düzeltilerek onanmasını istemiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; maddi ve manevi tazminat ve bunlara ilişkin faizin hukuka uygun olmadığını ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının eser sahibi olduğu mimari projenin haksız olarak kullanılıp uygulanması ve izinsiz değiştirilmesi iddiasıyla maddi ve manevi tazminat, faiz, murafaa vekalet ücreti, yargılama gideri ve sair hususlara ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
5846 sayılı Kanun'un 2, 21, 22, 68 inci vd. maddeleri

3. Değerlendirme
Dosyadaki yazılara, Mahkemece uyulan bozma kararı gereğince hüküm verilmiş olmasına ve delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmamasına göre, davacının ve davalı vekilinin bütün temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

V. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Davacı asilin ve davalı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Takdir olunan 17.100,00 TL duruşma vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine,

Davalı ... harçtan muaf olduğundan, harç alınmasına yer olmadığına,

Alınmadığı anlaşılan 1.282,80 TL temyiz ilam harcı ile 2.107,80 TL temyiz başvuru harcının HMK 339. maddesi gereğince karar kesinleştiğinde adli yardımdan yararlanan temyiz eden asıl ve birleşen davalarda davacıdan alınmasına,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

29.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.