YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ

11. Hukuk Dairesi         2022/819 E.  ,  2023/4367 K.
"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2020/376 Esas, 2021/1890 Karar
İLK DERECE MAHKEMESİ : Gaziantep 1. Asliye Ticaret Mahkemesi
SAYISI : 2018/1650 E., 2019/960 K.

Taraflar arasındaki rücuen tazminat talepli asıl ve birleşen davalardan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
1.Davacı vekili asıl davaya ilişkin dava dilekçesinde; müvekkilinin ...'ın yasal mirasçısı olduğunu, murisin ortağı olduğu Arcem Hayvancılık...Ltd. Şti. isimli bir şirket bulunduğunu, müvekkilinin de aralarında bulunduğu mirasçıların şirket hisselerini devretmek istediklerini, şirket hisselerine talip olan alıcının devir için şirketin bu zamana kadar doğmuş tüm borçlarının kapatılmasını şart koştuğunu, şirketin borçlarının kapatılması için bir kısım şirket alacaklılarıyla müvekkilin de aralarında bulunduğu mirasçılar arasında 12.06.2018 tarihli bir protokol imzalandığını, söz konusu protokolle, protokolde bahsedilen icra takiplerine konu alacaklar için mirasçıların toplam 1.531.000,00 TL ödeme yapacağının kararlaştırıldığını, müvekkilinin alacaklılar vekilinin banka hesabına bu miktarı havale ederek kararlaştırılan ödemeyi bizzat yaptığını, protokolde bahsedilen icra dosyalarından birinin de Gaziantep 13. İcra Müdürlüğünün 2017/11318 E. sayılı icra dosyası olduğunu, zikredilen takibin dayanağı olan çekin keşidecisinin davalı, lehtarının Arcem Hayvancılık...Ltd. Şti. olduğunu, çekin lehtar şirket tarafından bu şirketin müdürüne, müdür tarafından da dava dışı ... ...'a ciro edildiğini, müvekkilinin bu takip sebebiyle son hamile 274.195,00 TL ödeme yaptığını, ödemeyle birlikte takip alacaklısının hukuken hiç bir hakkı kalmadığını ancak protokolle, takip dosyasında herhangi bir tahsilat yapılması halinde yapılan bu tahsilatın müvekkilline ödeneceğini kararlaştırılmasına rağmen müvekkiline bu zamana kadar herhangi bir ödeme yapılmadığı gibi takip alacaklısının söz konusu icra dosyasından kaynaklanan alacağını müvekkiline temlik de etmediğini ancak borç müvekkili tarafından ödenmekle takip alacaklısının artık takibe ilişkin bir hakkı kalmadığını, sözü edilen çekin keşidecisi olan davalının müvekkilince ödenen tutardan sorumlu olduğunu, davalının talep edilmesine rağmen müvekkiline ödeme yapmaya yanaşmadığını ileri sürerek 274.915,00 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davacı vekili, asıl dava dosyasıyla birleştirilen Gaziantep 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/1670 E. sayılı dosyasına sunduğu dava dilekçesinde; asıl dava dilekçesinde ileri sürdüğü maddi vakıaları aynen tekrar ederek 12.06.2018 tarihli protokolde belirtilen icra dosyalarının birinin de Gaziantep 13. İcra Dairesinin 2017/125176 E. sayılı dosyası olduğunu, zikredilen takibin dayanağı olan çekin keşidecisinin davalı, lehtarının Arcem Hayvancılık...Ltd. Şti. olduğunu, çekin lehtar şirket tarafından bu şirketin müdürüne, müdür tarafından da dava dışı ... ...'a ciro edildiğini, müvekkilinin bu takip sebebiyle son hamile 274.726,00 TL ödeme yaptığını, asıl dava dilekçesinde belirtilen gerekçeler doğrultusunda ödediği bu tutardan davalının sorumlu olduğunu ileri sürerek 274.726,00 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

3.Davacı vekili, asıl dava dosyasıyla birleştirilen Gaziantep 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/1671 E. sayılı dosyasına sunduğu dava dilekçesinde; asıl dava dilekçesinde ileri sürdüğü maddi vakıaları aynen tekrar ederek 12.06.2018 tarihli protokolde belirtilen icra dosyalarının birinin de Gaziantep 13. İcra Dairesinin 2017/105504 E. sayılı dosyası olduğunu, zikredilen takibin dayanağı olan çekin keşidecisinin davalı, lehtarının Arcem Hayvancılık...Ltd. Şti. olduğunu, çekin lehtar şirket tarafından bu şirketin müdürüne, müdür tarafından da dava dışı ... ...'a ciro edildiğini, müvekkilinin bu takip sebebiyle son hamile 277.018,00 TL ödeme yaptığını, asıl dava dilekçesinde belirtilen gerekçeler doğrultusunda ödediği bu tutardan davalının sorumlu olduğunu ileri sürerek 277.018,00 TL'nin ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili asıl ve birleşen davalara ilişkin cevap dilekçesinde; davacının aktif husumet ehliyeti bulunmadığını, müvekkili ile davacının murisinin sahibi olduğu şirket arasında bir protokol imzalandığını, müvekkilinin, protokol gereğince teslim edileceği taahhüt edilen mallara karşılık avans olarak bir takım senetleri şirkete teslim ettiğini ancak şirketin sözleşmesel yükümlülüklerini yerine getirmemesi sebebiyle bu senetlerin bedelsiz kaldığını, şirketin bu senetleri müvekkiline iade etmeyip ciro yoluyla tedavüle soktuğunu, müvekkilinin borçlu olmamasına rağmen asıl ve birleşen dava dilekçelerinde belirtilen icra dosyalarının alacaklısına toplam 450.000,00 TL ödeme yaptığını, bedelsiz olan senetler sebebiyle müvekkilinden herhangi bir talepte bulunulamayacağını savunarak asıl ve birleşen davaların reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile çek borçlularının sadece son hamile karşı değil, bu arada çek bedelini ödeyene karşı da sorumlu olduğu ancak çek bedelini ödediği için kendisinden önce gelen çek borçlularına müracaat edebilecek şahısların cirantalar veya bunlar lehine aval vermiş olan kişiler olduğu, somut olayda, davaya konu takiplere dayanak çeklerin keşidecisinin davalı ..., lehdar ve ilk cirantanın Arcem Hayvancılık Ltd. Şti., ikinci cirantanın ... son ciranta ve çeki bankaya ibraz eden son hamilin ise ... ... olduğu, davacının ciro zincirinde ismi bulunmadığı gibi çeklerin ibrazından sonra çekleri devraldığına ilişkin alacağın temliki hükmünde herhangi bir cironun da bulunmadığı, davacı tarafça sunulan protokolün sözleşmenin nispiliği ilkesi uyarınca sadece tarafları bağlayacağı, bu bağlamda, anılan protokolün davalıya yönelik talep hakkı bahşetmediği, yine yapılan ödemelerden dolayı davacıya herhangi bir alacağın temlik edilmediği hususları nazara alınarak ödendiği iddia edilen takiplere konu çeklerden dolayı davacının aktif husumet ehliyetinin ve dolayısıyla rücu hakkının bulunmadığı gerekçesiyle asıl ve birleşen davaların reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin zararını tazmin için takip borçlusuna iş bu davayı açtığını, artık davaya konu senetteki hiçbir tarafın alacak hakkının kalmamış olduğunu, delil listesinde beyan ettikleri protokoller ve belgeler ile müvekkiline alacağın devri ve temlik edildiğinin aşikar olduğunu, ayrıca şu an şirket başka bir grupta olsa bile şirket tüzel kişiliğinin de bu hususa muvaffakati yani davacının alacağını almasına muvaffakati olduğunu, beyan ettikleri tüm bu hususları delil dilekçelerinde de belirttiklerini ancak yerel mahkemenin bu konulara hiç değer vermediğini önce delillerin toplanmasını istediğini sonra diğer celse daha deliller gelmeden duruşmayı bitirdiğini, yani delilleri toplamadan, protokol veya taraflara bu hususta muvaffakatlerinin olup olmadıklarını araştırmadan karar verdiğini, verdiği kararda ise müvekkilinin ciro zincirinde isminin olmadığı için dava ehliyeti olmadığını beyan ettiğini, aynı zamanda para ödemesinin sadece iki kişiyi bağladığını ve 3 üncü kişileri bağlamadığını beyan ettiğini, dosyaya konu çek ve bonolar için banka kanalı ile ödeme yapıldığını ve bu konuda alacaklı vekili ile protokol yapıldığını, dosyadaki tüm tarafların bu ödemeden haberi ve muvaffakatlerinin olduğunu, diğer yandan takip alacaklısı vekilinin bu konuda yazılı muvafakatının olduğunu, alacağı temlik ettiklerini, dolayısıyla müvekkilinin açıkça hukuki yararı olup, dava açma ehliyeti olduğunu, mahkemece bu konuda eğer teredüt var ise ilgili takip borçlusu ve alacaklısı başta olmak üzere yazılı olarak sorulabileceğini, yerel mahkemenin dosya içinde bulunan delilleri toplasaydı zaten protokol ve savclık dosyalarından gerçeği görebilecekken bu hususun yapılmadığını ve davayı aktif husumet yokluğundan reddettiğini, ayrıca konuya ilişkin artık resmiyete yansıyan bir icra dosyası olduğunu ve her birleşen 3 dosyaya konu olan kıymetli evrakların icra müdürlüğüne verildiğini, dolayısıyla müvekkilinin icra dosyasının borçlarını avukatlık ücreti ve harçları ile ödediğini, burada artık resmiyete giren bir durum olduğu gibi 3 üncü kişilerin dahi kıymetli evrağın nerde olduğunu bilebilecek durumda olduklarını belirterek İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde belirttiği hususları tekrar ederek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, rücuen tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri

3. Değerlendirme
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

11.07.2023 tarihinde oy çokluğuyla karar verildi.

KARŞI OY

Dava, keşideci, lehdar hamili olmadığı çek bedelini, lehdar şirket adına hamile ödeyen davacının, ödediği bedelin keşideciden tahsili istemine ilişkindir.

Davalının keşideci, davadışı Arcem Hayvancılık Taşımacılık Tarım ve Gıda Sanayi Ltd. Şti.'nin lehdar olduğu, lehdar tarafından önce lehdarın yetkilisi ...'a, daha sonra da ... tarafından ... ...'a ciro edilen çekler, hamil ... ... vekili tarafından Gaziantep İcra Müdürlüğünün 2017/113118, 2017/105504 ve 2017/125176 sayılı dosyalarında icra takibine konu edilmiş, takip sırasında 12.06.2018 ve 18.06.2018 tarihli alacaklı vekili ile davacı ... arasında düzenlenen sözleşmelerle çeklerin lehdarı şirketin çeklerden kaynaklanan ve takibe konu borçları, ... tarafından üstlenilmiştir.

Davacı, borçlu şirketin, babası ... 'a ait olduğunu, murisin vefat ettiğini, mirasçıların şirketteki paylarını devretmek istediklerini, ancak alıcıların şirketin tüm borçlardan arındırılmak suretiyle hisseleri devralacaklarını bildirdiklerini, bu nedenle şirketin icra dosyalarındaki borçlardan arındırılması için alacaklı vekili ile 12.06.2018 ve 18.06.2018 tarihli sözleşmeleri düzenleyerek şirketin borçlarını üstlendiğini, sözleşmeler gereğince alacaklı vekiline ödemeleri yaptığını, takibe konu çeklerin keşidecesinin davacı olması nedeniyle sorumlu olduğunu iddia ederek takip alacaklısına ödediği bedellerin davalı keşideciden tahsilini istemiştir.

Takip alacaklısı vekili ile davacı ... arasında düzenlenen 12.06.2018 ve 18.06.2018 tarihli sözleşmeler, 6098 sayılı T.B.K 196. maddesinde düzenlenen "borcun dış üstlenilmesi" niteliğindedir.

Davacı, sözleşme gereği üstlendiği edimlerini yerine getirmekle artık lehdar şirketin halefi olmuştur.

Davacı tarafından yapılan ödeme, lehdar şirket tarafından yapılan bir ödeme niteliğindedir.

Bu halde davacı, ödeme yapan müracaat borçlusu olduğundan 6102 sayılı T.T.K 818/1.1 maddesi atfıyla 726 maddesi gereğince kendisinden (lehdar şirket) önce gelen borçludan (keşideci-davalı) ödediği bedeli isteyebilir.

Kaldı ki, davacının yaptığı ödeme kadar, keşideci, takip alacaklısına karşı borçtan kurtulmuş olup 6098 sayılı T.B.K 77. maddesi kapsamında, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre de davacının, davalıdan talepte bulunması mümkündür.

Açıklanan nedenlerle, davacının aktif husumet ehliyeti ve rücu hakkının bulunduğunun kabulü ile uyuşmazlığın esasının çözümlenmesi gerekirken yazılı gerekçe ile davanın reddi doğru olmadığından Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması yerine onanmasına ilişkin çoğunluk görüşüne karşıyım.

ASIL VE BİRLEŞEN DAVALARDA DAVACI
539,70 TL O.H.
177,90 TL P.H.
361,80 TL Kalan

...A.