YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ

11. Hukuk Dairesi         2022/6350 E.  ,  2024/2632 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2019/2350 Esas, 2022/1019 Karar
HÜKÜM : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 3. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2014/120 E., 2018/83 K.

Taraflar arasındaki tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ...Yayıncılık San.Tic.A.Ş. (...Yayıncılık) ve davalı ... tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ...Yayıncılık vekili ve davalı ... vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildi. Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip, gereği düşünüldü.

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; 2013 yılında ... tarafından yazılan ve ...Yayıncılık tarafından yayınlanıp dağıtılan "ANAYASA HUKUKU" isimli kitapta, müvekkilinin "Anayasa Hukukuna Giriş", "Devletin Genel Teorisi", "Hukuk Açısından Monarşi ve Cumhuriyet Kavramlarının Tanımı Sorunu", "Üniter Devlet ve Demokratik Açılım", "Cumhurbaşkanı-Hükümet Çatışması: Cumhurbaşkanı Kararnameleri İmzalamayı Reddebilirmi" adlı eserlerinden usulsüz alıntıların bulunduğunu, yapılan alıntıların bazılarında kaynak gösterilmediğini diğerlerinde ise dipnotta kaynak olarak gösterilmesine rağmen, alıntıların tırnak içinde veya girintili paragraf şeklinde olması gerekirken buna uyulmadığını, dolayısıyla alıntının belli olacak şekilde yapılması şartına uyulmadığını, davalının alıntılarının 5845 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanun'un (5845 sayılı Kanun) 35 inci maddesine aykırı olduğunu belirterek dava konusu kitabın bütün baskılarının satışa sunulmuş olsun ya da olmasın bütün nüshalarının toplatılarak imhası suretiyle tecavüzün refini, yeni baskılarının yapılmaması tecavüzün menini, Mahkeme hükmünün en yüksek trajlı üç gazetede ilanına ve ilgili kurumlara bildirilmesini, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 107 nci maddesi gereğince belirsiz alacak davası niteliğinde şimdilik 1.000,00 TL maddi 9.000,00 TL manevi tazminat olmak üzere toplamda 10.000,00 TL tazminatın tecavüz ve haksız fiilin gerçekleştiği Ekim 2013 tarihinden itibaren işleyecek faizi ile birlikte davalılardan kendi aralarındaki kazanç paylaşım oranına göre tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalılar üzerine yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacının bir başka eseri olan "Örneklerle Usulsüz Alıntı Sorunu:...." isimli kitabının yayınlanması üzerine, söz konusu dava açılmadan 4 ay önce 11 Kasım 2013 tarihinde ...Yayınevine faks çekerek ve mail göndererek, dava konusu kitabın Web Sitesinden çıkarılmasını ve dağıtımının durdurulmasını ve başka dağıtımcılara ve kitapçılara gönderilmişse onlardan tekrar alınmasını, web sitesinden kitabın reklamının çıkarılmasını ve yapılması gereken ne varsa onların yapılmasını talep ettiğini, müvekkilinin dava konusu kitabı, Anayasa ile ilgili genel bilgiler ve temel kavramlar üzerinde, öğrenmeyi kolaylaştırma adına interaktif eğitim kullanarak eğitici ile öğrenci arasındaki etkileşimi sağlamak ve öğrenmeyi kolaylaştırmak amacı ile hazırladığını, kitapta bir çok yazarın eserinden olduğu gibi davacının kitaplarından da yararlandığını, 22 eserine yer verdiğini, bu eserlere toplam 93 atıf yaptığını, kaynakçada da bu eserleri gösterdiğini, davacının usulsüz atıf yapıldığını iddia ettiği 42 örnekten 28 tanesinde, hem dipnotta davacının ilgili eserine atıf yaptığını hem de bu eserleri kaynakçada gösterdiğini, davacı tarafından kaynak gösterilmediği iddia edilen bilgilerin, Anayasa hukukuna ilişkin genel bilgiler içerdiğini, bu bilgilerin Anayasada da benzer şekillerde yer aldığını ya da paragrafın sonunda davacının eserine atıfta bulunduğunu, dava konusu kitapta davacının eserlerin ve adının hiçbir zaman gizlenmediğini, bilerek ve isteyerek davacının eserlerinden herhangi bir aşırma yapma ya da onun görüşlerini kendi görüşleri gibi yansıtma gayesi taşımadığını, davacının herhangi bir maddi kayba uğramadığını, manevi yönden ise kendisini zorda bırakacak ilmi kariyerini zedeleyecek kişilik haklarını zarara uğratacak herhangi bir kayba neden olunmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı ...Yayıncılık cevap dilekçesinde; yayınevenin Mahkemenin 2014/11 E. sayılı dosyasına konu Polisler İçin Anayasa Hukuku isimli kitabı ihtarnamenin ellerine ulaşmasından sonra kitabın derhal toplatıldığını, yine ...'e ait Anayasa Hukuku isimli kitabı da ihtar olmaksızın tedbiren toplattıklarını, internet sitesinde satışa son verdiklerini, diğer internet sitelerine kitabın tedarikinin sona erdiğine dair bilgi verdiklerini, satışı durdurulan 133 adet basılı, 145 adet basılmamış kitap bulunduğunu, 345 adet bandrol alındığını, bu kitaplardan 34 adedinin satıldığını, 11 adedin mevzuat gerekği verilmesi gereken kamu kurumlarına iletildiğini, 8 adedin yazarın istediği kişilere tanıtım kopyası olarak bedelsiz gönderildiğini, yazara da 15 adet kitabın sözleşme gereğince ücretsiz verildiğini, dolayısı ile tecavüzün men'i ve ref'ine ilişkin taleplerin konusuz kaldığını, yayınevinin kazanç elde etmediğini, kitabın tedbiren toplatılmış olması nedeni ile zararda olduğunu, tazminat bedelinden yayınevinin bir sorumluluğunun doğmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı ...'in bir paragraf boyunca ortalama 8-10 cümle ile bilgi açıklamasında bulunduğu, paragraf sonunda veya tek bir cümle için davacıya atıfta bulunduğu, sava dosyasının, bilirkişi raporlarının, taraflarca sunulan belge ve bilgilerin incelenmesinde davalı ...'in kendi eserine aldığı cümlelerin bir kısmının iktibas serbestisini aşar mahiyette olduğu, usulsüz alıntı kapsamında değerlendirilebileceğinin anlaşıldığı, ayrıca maddi tazminat bakımından davacı talebiyle sınırlı kalacağından davacının davasının kabulüne, davalılar tarafından yayınlanan "Anayasa Hukuku" isimli kitabın bütün baskılarının satışa sunulmuş olsun veya olmasın, bütün nüshalarının toplanarak imhası suretiyle tecavüzün ref'ine, kitabın yeni baskılarının yapılmaması konusunda tecavüzün men'ine, hükmün masrafı davalılardan alınarak Türkiye genelinde yayınlanan en yüksek tirajlı 3 gazetede ilanına, 1.000,00 TL maddi tazminatın haksız fiilin gerçekleştiği Ekim 2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsili ile davacıya verilmesine, 9.000,00 TL manevi tazminatın haksız fiilin gerçekleştiği Ekim 2013 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan tahsili ile davacıya verilmesine, manevi tazminat yönünden davacı vekilinin emeği uyarınca Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) uyarınca takdir edilen 3.145,00 TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacıya ödenmesine, maddi tazminat yönünden davacı vekilinin emeği uyarınca AAÜT uyarınca takdir edilen 1.000,00 TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ...Yayıncılık ve davalı ... istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalı ...Yayıncılık vekili istinaf dilekçesinde özetle; bilirkişi raporlarında hesaplamaların yanlış yapıldığını, Mahkemece 5845 sayılı Kanun'un 68 inci maddesinde belirtilen 3 kat tazminat hesabının yapıldığını, bu usul ve yasaya aykırı olduğunu, maddi tazminat talepleri yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, yayınınevi yönünden kusurun ispat edilmediğini, manevi tazminat yönünden hükmedilen bedelin fahiş olduğunu, yayınevinin manevi tazminat yönünden de kusurun ispat edilemediğini, içerik denetimi yapma yetkisi olmadığını, davacının müştereken ve müteselsilen talebi olmadan Mahkemece müştereken ve müteselsilen tahsile karar verdiğini, bilirkişi raporunun hesaplamalarının yanlış ve fazla olduğunu, bilirkişilerin tüm kitap ve satış fiyatları üzerinden telif ve zarar hesaplaması yaptığını, tecavüzün ref'i halinde 5845 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi gereğince tazminat istenemeyeceği, bilirkişi kurulunda ek raporun iki kişi olarak verildiğini, 3 büyük gazete de ilan verilmesinin yanlış ve fahiş olduğunu, vekalet ücretinin yanlış hesaplandığını belirterek kararının kaldırılmasını istemiştir.

2.Davalı ... istinaf dilekçesinde özetle; dosyada verilen ilk raporun hatalı ve yanlış olduğunu, bu yüzden itiraz edildiğini, davaya konu çalışmanın herhangi çalışma gaye ve akademik kariyer beklentisi amacı ile hazırlanmadığını, bu çalışmada toplam 447 dipnot şeklinde atıfta bulunulduğunu, bu atıflara ait yaklaşık 155 adet kitap da kaynakça kısmının yer aldığını, dipnotlarda bazıları müstakil bazıları da başka eserlerle birlikte olmak üzere 93 yerde davacı ...'e atıf yapıldığını, kaynakça kısmında 22 adet kitap ve makalesine yer verildiğini, ...'in eserlerinin de adının gizlendiğini, bilerek ve isteyerek yazılmadığının bilerek ve isteyerek olmadığını, iktibasın yararlanılan kaynakların bağımsız özelliğini ortadan kaldırmayacak ve asıl eserlere ihtiyacı kaldırmayacak düzeyde olmasından bahisle, gerek atıf yapılan diğer kitapların gerekse davacı eserlerinin bağımsızlığına halel getirmediği, çalışmada faydalandığı eserleri ve yazarlarını gizlemek ve başkalarına ait olan fikirleri kendi fikri gibi yansıtmak gibi bir kastının ya da gayesinin olmadığını, 300 adet basılan bu çalışmadan dolayı davacının maddi ve manevi zarara uğramasının mümkün olmadığını belirterek, FSEK kapsamında fikri hakların ihlali söz konusu olmadığından davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının anılan eser ile ilgili çoğaltma ve yayma haklarına sahip bulunduğu, davacının mali ve manevi hak sahibi olduğu eserin, ilmi eser niteliğinde olduğu, bir başkası tarafından anılan eserden yapılacak çoğaltma ve yayma için davacıdan yazılı izin alınmasının gerektiği, buna karşın davalıların yazar ve yayımcı oldukları ve dosyaya sunulan '"Anayasa Hukuku" isimli eserde davacının mali haklarına sahip olduğu eserden maksadı aşacak biçimde usulsüz biçimde, kaynak gösterilmeksizin çokça iktibaslar yapıldığı, bu suretle davacının çoğaltma ve yayma haklarının ihlal edildiği, davalıların bu eserlerden alıntı yaptığının hüküm kurmaya elverişli bulunan bilirkişi raporları ile açıkça belirlendiği, bu suretle davacının 5845 sayılı Kanun'un 22 ve 23 üncü maddelerinden kaynaklanan mali haklarından “çoğaltma” ve “yayma” haklarının ihlal edildiği, bu sebeple davacı tarafından anılan Kanun'un 68 inci maddenin birinci fıkrasına göre telif tazminatı ve manevi tazminat isteyebileceğinin manevi tazminat isteyebileceğinin tüm dosya kapsamından anlaşıldığını, bilirkişiler tarafından hesaplanan maddi tazminat kapsamında kalan ve davacının talep ettiği maddi tazminatın ve yasal koşulları oluşan manevi tazminata hükmedilmesinde ve hükmedilen maddi ve manevi tazminat miktarı dikkate alınarak davacı lehine 2018 yılı AAÜT gereğince vekalet ücreti takdir edilmesinde hukuka ve usule aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ...Yayıncılık vekili ve davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı ... vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu olayda 43 yerde usulsüz alıntı olduğu iddiasıyla dava açılmış olmasına rağmen bilirkişilerden uzmanlık alanı Ceza Hukuku olan Sinan Bayındır tarafından hazırlanan rapora göre 3 örnekte atıf hatası olduğunu, uzmanlık alanı Anayasa Hukuku olan Doç.Dr. Murat Yanık tarafından hazırlanan rapora göre ise hukuka aykırı iktibas olmadığı sonucunda varıldığını, Mahkemece bilişkişi raporunun aksine davanın kabulüne karar verildiğini, temyize konu çalışmada toplam 447 dipnot şeklinde atıf bulunduğunu, bu atıflara ait yaklaşık 155 adet kitabın da kaynakça kısmında yer aldığını, davacının çalışmalarının dipnot ve kaynakça kısmında açıkça gösterildiğini, dipnotlarda 93, kaynakça kısmında da 22 adet çalışmasına yer verildiğini, bu durumda davacıdan aşırma yapma veya onun görüşlerini kendi görüşleri gibi yansıtma gayesinin bulunmadığını, anılan Kanun kapsamında iktibas yaparken hakkın açıkça kötüye kullanılmasının söz konusu olmadığını, iktibasın yararlanılan kaynakların bağımsız özelliğini ortadan kaldırmayacak ve asıl eserlere ihtiyacı kaldırmayacak düzeyde olmasından bahisle gerek atıf yapılan diğer kitapların gerek davacı eserlerinin bağımsızlığına halel getirmediğini, davacının açıklanan gerekçelerle ve bilirkişi raporları bağlamında herhangi bir ticari amaç ve gaye gütmeden 300 adet basılan bu çalışmadan dolayı maddi ve manevi zarara uğramış olmasının mümkün olmadığını, davacının herhangi bir maddi kayba uğramadığını, manevi yönden kendisini zorda bırakacak, ilmi kariyerini zedeleyecek, kişilik haklarını zarara uğratacak herhangi bir kayba neden olmadığını, iktibas yapılırken eser sahiplerinin şeref ve itibarını düşürecek ve manevi haklarına halel getirecek bir durumun söz konusu olmadığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı ...Yayıncılık vekili temyiz dilekçesinde özetle; esas incelemeyi yapacak olan kamu hukukçusu... tarafından intihal yoktur denilmesine rağmen varmış gibi hüküm kurulduğunu, bilirkişi hesaplamalarının yanlış yapıldığını, intihal oranı tespit edilmeden sanki tüm kitap alıntıymış gibi hesaplar yapıldığını, kitapların tamamı ve üst fiyat üzerinden intihal ve telif yüzdesi alınmadan tazminat hesaplandığını, 6100 sayılı Kanun'un 107 nci maddesi uyarınca tazminat istenmesine, Mahkemece karşı tarafın talebi olmamasına rağmen 5845 sayılı Kanun'un 68 inci maddesinde belirtilen 3 kat tazminat hesabı yapıldığını, yayın evi içerik denetimi yapmadığından kusur şartı oluşmadığı için maddi tazminat açısından müvekkilin ayrılması gerektiğini, manevi tazminat yönünden ise; yine anılan Kanun'un 107 nci maddesine göre talep edildiğini, kusur şartı gözetilmeden davacının istediği 9.000,00 TL'yi 2014 şartlarında hem yazar hem yayınevi için müştereken takdir edildiğini, bu miktarın fahiş ve yüksek olduğunu, olayın akışı ve intihal iddiasının gerçek olsa bile çok düşük olması karşısında 1.000,00-2.000,00 TL arasında bir manevi tazminata hükmedilmesi gerekirken hükmedilen miktarın yüksek olduğunu, müvekkilinin kusurunun ispat edilemediğini, çünkü yayınevinin içerik denetimi yapma yetkisinin olmadığını, davacının dava dilekçesinde yazar ve yayınevini ayırarak sonuç kısmında kazanç oranına göre tazminatların ayrı ayrı tahsilini talep ettiğini, yani davacının müteselsilen ödeme talebi olmadığını, buna rağmen Mahkemece müteselsilen sorumlu tuttuğunu, bilirkişi tarafından yapılan hesaplamaların yanlış olduğunu, davacının iddia ettiği intihallerin bile kitabın %3'ünü geçmediğini, basılan kitap sayısının 300 adet olduğunu, 28 adetinin satıldığını, geri kalanın imha edildiğini, burada yapılacak hesaplama ile 28*20.62=578,2*%15 telif =86,73 TL'nin 28 adet kitabın toplam telifi olduğunu, bunun üzerinden intihal oranına göre bir rakam çıkacağını, bilirkişiler tüm kitap ve satış fiyatları üzerinden hesaplama yaptıklarını, davacının tecavüzün refini talep ettiğini, bu talepte ise zaten anılan Kanun'un 68 inci maddesi kapsamında tazminat istenemeyeceğini, alınan raporun 3 kişilik olduğunu ek raporun ise 2 kişilik olduğunu bunun zaten usul ve yasaya aykırı olduğunu, eksik incelemeyi yapacak olan kamu hukukçusu... tarafından intihalin olmadığının belirtildiğini, anayasa hukukçusu olmayan diğer bilirkişilerin inceleme dahi yapmadan intihal oranı dahi tespit etmeden kitapların toplam ciro değeri üzerinden afaki hesaplar yapıldığını, kararda 3 büyük gazetede ilanına karar verdiğini, bu kararın yanlış ve fahiş olduğunu, çünkü bu kararın gerekçesinin olması gerektiğini, kararın ölçüsüz olduğunu, mühim bir sebep ve menfaat olması gerektiğini, ilanın şekil ve muhtevasının da karar da belirtilmesi gerektiğini, vekalet ücretlerinin yanlış hesaplandığını, manevi tazminatlarda yüksek ücret hesaplandığını, maddi tazminatlarda ise hükmedilen miktar üzerinden vekalet ücreti hesaplandığını belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacıya ait eser hakkına tecavüzünün tespiti, men'i, ref'i, ayrıca maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Kanun’un 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 5845 sayılı Kanun'un 22, 23 ve 68 inci maddeleri.

3. Değerlendirme
1.Dosya kapsamında yapılan incelemede, Mahkemece üç kişilik bilirkişi heyetinden rapor alındığı, raporda hukukçu bilirkişilerin intihal konusunda farklı görüş bildirdikleri, mali müşavir bilirkişisinin ise tazminat hesabı konusunda rapor sunduğu, alınan ek raporun ise intihal konusunda olumlu görüş bildiren bilirkişi ile mali müşavirden alındığı, Mahkemece intihalin varlığının kabul edildiği görülmektedir.

2. Davalı ... vekili temyiz başvuru dilekçesinde, bilirkişilerden uzmanlık alanı Ceza Hukukçusu olan Yardımcı Doçent Doktor .... tarafından hazırlanan rapora göre üç örnekte atıf hatası olduğu, uzmanlık alanı Anayasa Hukuku olan Doçent Doktor .... tarafından hazırlanan rapora göre ise hukuka aykırı iktibas olmadığı sonucunda varıldığını, buna rağmen Mahkemece bilişkişi raporunun aksine davanın kabulüne karar verildiğini, davalı ...Yayıncılık vekili ise temyiz başvuru dilekçesinde esas incelemeyi yapacak olan kamu hukukçusu... tarafından intihalin olmadığına dair görüş bildirilmesine rağmen Mahkemece aksine hüküm kurulduğunu, alınan raporun üç kişilik olduğunu, ek raporun ise iki kişilik olduğunu, bu durumun usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürmüşlerdir.

3.Mahkemece alınan bilirkişi raporunda intihalin varlığı hususunda hukukçu bilirkişiler arasında görüş farklılıklarının bulunduğundan üniversitede anayasa hukuku kürsüsünden profesör bilirkişilerden oluşan üç kişilik heyetten rapor alınmasından sonra sonucuna göre tazminat talebinin değerlendirilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmayıp bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Bozma sebebine göre davalı ... ve davalı ...Yayıncılık vekillerinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına,

Peşin alınan temyiz karar harcının istekleri halinde ilgililere iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

01.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.