YARGITAY 11. HUKUK DAİRESİ

11. Hukuk Dairesi         2022/6337 E.  ,  2024/2650 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2020/1194 Esas, 2022/594 Karar
HÜKÜM : Davanın kısmen kabulü
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 1. Fikri Ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2015/463 E.,2019/582 K.

Taraflar arasındaki tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin fizik öğretmeni olduğunu, yazdığı kitapların davalı şirket tarafından basıldığını, bu kitaplardan üzerinde müvekkilinin adı olup Eylül 2009 yılında basılan 10. sınıf Fizik (konu anlatımlı) adlı kitapla ilgili müvekkili ile hiçbir sözleşme yapılmadan basılıp, davalı şirket dershane öğrencilerine dağıtıldığını, ayrıca dershane dışı satışının yapıldığını, müvekkilinin 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (5846 sayılı Kanun) 11 inci maddesi uyarınca eser sahibi olduğunu, bu nedenle mali ve manevi haklarının 5846 sayılı Kanun kapsamında korunduğunu, davalı eylemlerinin5846 sayılı Kanun'un 14, 22 ve 23 üncü maddelerini ihlal ettiğini, hakları ihlal edilen müvekkilinin 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi uyarınca tazminat talep edebileceğini, bu tür davaların belirsiz alacak davası olarak açılabileceğini ileri sürerek 5846 sayılı Kanun'un 67 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tecavüzün refine, dava konusu kitabın toplatılmasına,5846 sayılı Kanun'un 69 uncu maddesi uyarınca muhtemel tecavüzün menine, şimdilik,5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi uyarınca 1.000,00 TL maddi ve 15.000,00 TL manevi tazminatın Eylül 2009 tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, 18.07.2019 tarihli dilekçesi ile maddi tazminat talebini 236.625,00 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın süresi içinde açılmadığını ve zaman aşımına uğradığını, davacının eser sahibi olduğunun iddiasının gerçek olmadığını, davacının ibraz ettiği kaynağın intihal yoluyla meydana getirilmiş bir eser olduğunu, bu kitaptaki bölümün dilekçe eklerinde sundukları Ankara, Ekim 2001 tarihli Lise 2 ÖSS Fizik kitabı ile birebir aynı bulunduğunu ve bu kitapta davacının adının bulunmadığını, davacının iddia ettiği eserin bir ilim eseri olup olmadığı, münhasıran dershane–okullara mahsus olarak hazırlanıp hazırlanmadığı, MEB tarafından onanıp onanmadığı hususlarında bilirkişi incelemesi yapılması gerektiğini, davacının kitaba hiçbir katkısı olmadan fahiş manevi tazminat talep ettiğini, ticari faiz talebini kabul etmediklerini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu ürünlerin 5846 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi kapsamında ilim ve edebiyat eseri olduğu, davalı vekili zaman aşımı itirazında bulunmuş ise de talebin 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında olması ve varsayımsal sözleşme ilişkisi doğrultusunda 10 yıllık zaman aşımına tabi bulunması nedeniyle baskı tarihleri göz önünde bulundurulduğunda dava tarihi itibariyle 10 yıllık zaman aşımı süresinin dolmadığı, dava konusu kitapların, 5846 sayılı Kanun'da tanımlanan eser kategorilerinden “ilim ve edebiyat eseri” niteliğinde bulunduğu, 2007, 2009 ve 2011 baskı tarihli kitapların eser sahibinin davacı olduğu, davalının, davacının kitaplarını izinsiz ve sözleşmesiz basması nedeniyle, davacının 5846 sayılı Kanun'un 22, 23 üncü maddelerinde belirtilen çoğaltma ve yayma haklarını ihlal ettiği, yine 5846 sayılı Kanun'un 14, 16. maddelerinde düzenlenen manevi hakların da ihlali olduğu, bu ihlal nedeniyle 2007 baskı için 16.659 TL x 3 =49.977 TL, 2009 baskı için 31.108 TL x 3 =93.324 TL, 2011 baskı için 31.108 TL x 3 =93.324 TL telif tazminatın istenebileceği, manevi tazminat koşullarının da oluştuğu gerekçesiyle 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi kapsamında 2007 basımı için 49.977,00 TL, 2009 yılı için 93.324,00 TL telif tazminatının Eylül 2009 tarihinden itibaren değişir oranlarda ticari faizi ile birlikte, 2011 yılı çoğaltma ve yayma için toplam 93.324,00 TL'nin dava tarihinden itibaren değişir oranlarda ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, 5846 sayılı Kanun'un 69 uncu maddesi gereğince muhtemel tecavüzün men ve refine, baskı sayıları göz önünde bulundurularak her üç baskıdan dolayı 5.000,00'er TL den toplam 15.000,00 TL manevi tazminatın, 2007, 2009 baskılarından dolayı Eylül 2009 tarihinden itibaren, 2011 yılı baskıdan dolayı dava tarihinden itibaren değişir oranlarda ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının, dava konusu ettiği kitapların eser sahibi olmadığını, zira söz konusu kitapların temelinin, müvekkiline ait dershane öğretmenleri tarafından hazırlanan 2001 yılı basım tarihli kitap olduğunu, o tarihten beri süre gelen ve sadece yaşanılan müfredat değişikliklerine adapte edilmek suretiyle soru çözümü ya da konu anlatımı ekleme, çıkarma, tasnifleme şeklindeki düzenlemeler ile dava konusu kitapların meydana getirildiğini, söz konusu kitaplara davacının adının, müvekkili şirketin sahibi ...’in akrabası olması nedeniyle kendisinin taltif edilmesi amacıyla konulduğunu, davacının eser sahibi olarak kabul edilmesinin dosya kapsamı ile uyumlu olmadığını, davacının haksız kazanç elde etmek amacıyla ve benzer taleplerle açtığı diğer iki davanın reddine karar verildiğini, davacının kötü niyetli hareket ettiğini, aynı kitaplar hakkında iki tane mükerrer men, ref ve yasal olmayan 3 kat tazminat ile manevi tazminat taleplerini içeren derdest dava bulunduğu halde yerel mahkemenin her iki kitap içinde ayrı ayrı tazminata hükmettiğini, bilirkişiler tarafından yapılan tazminat hesaplarının da hiçbir veriye dayanmayan, objektif hiçbir yönü bulunmayan hesaplamalar olup bu şekilde bir hesaplama yöntemi de bulunmadığını, faiz başlangıç tarihi olarak davacının dava dilekçesinde net bir faiz başlangıç tarihi olmadığı halde 2007 ve 2009 basımları için Eylül 2009 tarihinin esas alınmasının da hatalı olup bu yönüyle de yerel mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, hükmedilen manevi tazminatın fahiş bulunduğunu, davacı tamamen kötü niyetle hareket ettiğini, mahkemenin manevi tazminatta bu hususu da değerlendirmesi gerekmekte iken gözardı ederek hüküm kurduğunu, yine net bir faiz başlangıç tarihi olmadığı halde 2007 ve 2009 basımları için Eylül 2009 tarihinin esas alınmasının usul ve yasaya aykırı olduğunu, hem 3 kat tazminata hem de tecavüzün men ve refine karar verilmesinin doğru olmadığını ileri sürerek, kararın kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile mahkemece alınan ilk bilirkişi raporunda, davacının 2007 baskı tarihli kitap yönünden özgün telif oranının %60 olduğunun belirtilmesine ve sonraki ek raporlarda da bu yönden başkaca bir değerlendirme yapılmamasına karşın, bu kitap yönünden hesaplama yapılırken davacının özgün telif oranının %90 olarak kabulünün doğru olmadığı, davalının bu yöne ilişkin istinaf itirazının haklı görüldüğü, 2007 baskı kitap yönünden davacının talep edebileceği telif tazminatı basit bir matematik işlemi ile tespit edilebileceğinden ayrıca bir bilirkişi incelemesine gerek görülmediği, buna göre davacının 2007 baskı tarihli kitap yönünden 11.106,00 TL talep edebileceği, bunun üç katının 33.318.00 TL'ye tekabül ettiği ve 2007 baskı tarihli kitap yönünden davacı lehine bu miktarın hüküm altına alınması gerektiği gerekçesiyle davalı vekilinin sair istinaf itirazlarının esastan reddine, davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmünün kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili katılma yoluyla temyiz temyiz dilekçesinde özetle; Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi’nin kararı yalnızca “2007 baskı tarihli kitaba ilişkin olarak hükmedilen telif tazminatı” yönünden hatalı bulunmuş, İlk Derece Mahkemesince ödenmesine karar verilen 49.977,00 TL tutarındaki telif tazminatı 33.318,00 TL olarak yeniden hesaplandığını, Bölge Adliye Mahkemesi kararı yukarıda belirtilen hesap hariç olmak üzere hukuka uygun olup, kararın yalnızca anılan tazminat yönünden temyiz edildiğini, kök raporda % 60 olarak belirlenen özgün telif oranı, 18.06.2019 tarihli ek raporda % 90 olarak tespit edilmiş olmakla, hesabın bu oran üzerinden yapılmasında hiçbir hukuka aykırılık bulunmadığını, davalı vekilince ne ek rapora karşı verilen 09.07.2019 tarihli itiraz dilekçesinde, ne ıslah dilekçelerine karşı verdiği beyan dilekçesinde, ne de istinaf dilekçesinde, tespit edilen % 90 özgün telif oranına her hangi bir itirazda bulunulmadığını, Bölge Adliye Mahkemesi’nin 2007 tarihli kitaba ilişkin telif tazminatı hesabı hatalı olup, kararın bu yönden bozulması gerektiğini, “2007 tarihli kitaba ilişkin telif tazminatı hesabı yönünden” kaldırılmasına, ancak bozma gerekçesi yeniden yargılamayı gerektirmediğinden sadece 10. sınıf Fizik Konu Anlatımlı adlı kitabın 2007 basımı için 49.977,00 TL. olarak düzeltilerek onanmasına karar verilmesini istemiştir.

2.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; Bölge Adliye Mahkemesince davacının eser sahibi olduğunun kabulü ile hatalı hukuka aykırı hüküm kurulduğunu, söz konusu kitapların temeli müvekkil... Eğitim ve Öğretim Ltd. Şti. kurucusu ve sahibi olan ... tarafından Ankara... Dershanesi Fizik Zümre Öğretmenleri tarafından hazırlanan 2001 yılı basım tarihli kitap olup, söz konusu kitaplar belirttikleri kitaplarla nerede ise birebir aynı olduğunu, söz konusu kitabın eser sahibinin de davacı olmadığını, sadece o tarihten bu yana süre gelen ve yaşanılan müfredat değişikliklerine adapte edilmek suretiyle sadece soru çözümü ya da konu anlatımı ekleme, çıkarma, tasnifleme şeklindeki düzenlemeler ile dava konusu kitaplar meydana gelmiş olup, bu kitaba da kitabı yazan ve hazırlayan olduğu için değil ...’in akrabası olan davacı ...’in ismi bir taltif olarak konulduğunu, yani kitabın yazarı yaratıcısı davacı olmayıp, her seferinde en baştan sıfırdan ortaya çıkarılan yeni bir eser de söz konusu olmadığını, dava konusu kitaplarda davacının müvekkil şirkete ait eğitim kurumlarının zümrelerinin daha önce oluşturduğu ve davacının hiçbir şekilde hakkı bulunmayan eserlerin kullanılması suretiyle oluştuğu sabit iken bunun gözardı edildiğini, buna rağmen davacının kendisinin bir eser varmış gibi değerlendirme yapılarak 5846 sayılı Kanun'un 68 inci maddesi uyarınca tazminat verilmesinin hukuka, hakkaniyete aykırı olduğunu dava konusu edilen kitapların ne kadarının davacı tarafından yazıldığı ispatlanamamışken Bölge Adliye Mahkemesi kararı ile verilen tazminatın objektif olmadığını, bilirkişiler tarafından yapılan tazminat hesapları da hiçbir veriye dayanmayan, objektif hiçbir yönü bulunmayan hesaplamalar olup bu şekilde bir hesaplama yöntemi de bulunmadığını, mahkemenin davacının 10 sınıf fizik anlatımlı kitap ile ilgili hüküm altına aldığı 3 kat tazminatın faiz başlangıç tarihi olarak davacının dava dilekçesinde net bir faiz başlangıç tarihi olmadığı halde 2007 ve 2009 basımları için Eylül 2009 tarihini esas alması da hatalı olup bu yönüyle kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, manevi tazminatın fahiş olduğunu, davacının men ve ref talebinin reddine karar verilmesi gerekir iken aksi yönde hüküm kurulması açıkça hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, eser sahipliğinden kaynaklanan hakların ihlal edildiği iddiasına dayalı tecavüzün ve muhtemel tecavüzün refi ve meni ile maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

3. Değerlendirme
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup taraf vekillerince temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeple;
Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

01.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.