YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/788 E.  ,  2024/6077 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/91 E., 2023/424 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında İlk Derece Mahkemesince verilen davanın kabulüne dair karara karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması ve Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi üzerine davalı Kurum vekilinin temyiz istemi hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının, davalı işverene ait iş yerinde dava konusu 01.11.2002 - 24.08.2011 tarihleri arasında kalan dönemde mağaza satış personeli olarak sürekli çalıştığını belirterek 05.07.2007 tarihinden geriye doğru 5 yıl kesintisiz olarak çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı işveren vekili cevap dilekçesinde, davacının 05.07.2007-24.08.2011 tarihleri arasında çalıştığını, öncesinde bir çalışmasının bulunmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

2. Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, çalışmanın geçtiği iddia edilen tarih itibarı ile hak düşürücü sürenin geçtiğini, çalışma olgusunun yazılı delille ispatı gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 21.09.2021 tarih ve 2018/53 Esas, 2021/464 Karar sayılı kararı ile davanın kabulü ile davacının davalı Çukurova Basın Dağıtım Dayanıklı Tüketim Malları Pazarlama Tic. A.Ş.'de 01.11.2002 - 04.07.2007 tarihleri arasında kesintisiz çalışmasından kaynaklanan ve Kuruma bildirilmeyen; 2002 yılında 11. ayda 30 gün, 12. ayda 30 gün, -2003 yılında 360 gün, -2004 yılında 360 gün, -2005 yılında 360 gün, -2006 yılında 360 gün, -2007 yılında 1. ayda 30 gün, 2. ayda 30 gün, 3. ayda 30 gün, 4. ayda 30 gün, 5. ayda 30 gün, 6. ayda 30 gün, 7. ayda 4 gün olmak üzere toplamda 1684 gün yasal asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 02.06.2022 tarih ve 2021/1363 Esas, 2022/798 Karar sayılı kararıyla; davalılar vekillerinin Osmaniye İş Mahkemesinin 21.09.2021 tarih 2018/53 Esas 2021/464 Karar sayılı ilamına yönelik istinaf başvurularının, HMK'nın 353/1-b maddesinin (1) numaralı alt bendi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairenin 24.10.2022 tarih ve 2022/10902 Esas, 2022/12950 Karar sayılı kararında; "... Mahkemece fazla sayıda tanık dinlenmiş olmasına rağmen tanık beyanları arasındaki çelişkiler giderilmeksizin, hangi tanık beyanına hangi nedenle üstünlük tanındığı belirtilmeksizin karar tesisi isabetsiz bulunmuştur.

Davacının dayanıklı tüketim mağazası iş yerinde satış elemanı olarak bir müddet çalıştığı, sonrasında sekreter olarak görev yaptığı beyan edilmiş, davalının da birden fazla iş yeri bulunduğu anlaşılmıştır.

Davacıya hangi adreslerde hangi sürelerde hangi işleri yaptığı, kimlerle birlikte çalıştığı sorularak birlikte çalıştığı kişilerin beyanları alınarak, aralarında çelişki olması halinde çelişkiler giderilerek oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının davalı Çukurova Basın Dağıtım Dayanıklı Tüketim Malları Pazarlama Tic. A.Ş.'de 01.11.2002 - 04.07.2007 tarihleri arasında kesintisiz çalışmasından kaynaklanan ve Kuruma bildirilmeyen;
-2002 yılında 11. ayda 30 gün, 12. ayda 30 gün,
-2003 yılında 360 gün,
-2004 yılında 360 gün,
-2005 yılında 360 gün,
-2006 yılında 360 gün,
-2007 yılında 1. ayda 30 gün, 2. ayda 30 gün, 3. ayda 30 gün, 4. ayda 30 gün,
5. ayda 30 gün, 6. ayda 30 gün, 7. ayda 4 gün olmak üzere toplamda 1684 gün yasal asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
1. Davalı şirket vekili temyizi; bozma ilamı sonrası yeni tanık dinlenmiş ise de dinlenen tanıkların beyanlarının soyut ifadelere dayandığını, husumetli tanık beyanlarına göre hüküm kurulduğunu, davacının çalıştığı sürelerin Kurum kayıtlarına intikal ettirildiğini, çalışmalarının kesintili olduğunu, çalışıldığı iddia edilen sürelerin yazılı belge ile ispatı gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı Kurum vekili temyizi; bozma ilamı sonrası yeni tanık dinlenmiş ise de dinlenen tanıkların beyanlarının hükme etki etmede yetersiz kaldığını, davacının çalıştığı sürelerin Kurum kayıtlarına intikal ettirildiğini, çalışmalarının kesintili olduğunu, çalışıldığı iddia edilen sürelerin yazılı belge ile ispatı gerektiğini, Kurumun fer'i müdahil olarak kabulü gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 01.11.2002 - 04.07.2007 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, iş yeri özlük dosyası temin edilip iş yerinin Kanun'un kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

4. Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça iş yerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o iş yerinde çalışan öteki kişiler ile o iş yerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
1. İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Bozma sonrasında Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılamada; davacı tarafça çalışmasının geçtiği iş yerleri hakkında beyanda bulunulduğu, davacı tarafça bildirilen tanıklar ... ile Rasim Karakuş'un da dinlenilmeleri suretiyle İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiş ise de; bu sonuca eksik inceleme ve araştırma ile gidilmiştir.

2. Dairenin 24.10.2022 tarihli daha önceki bozma kararında; fazla sayıda tanık dinlenmiş olmasına rağmen tanık beyanları arasındaki çelişkiler giderilmediği, hangi tanık beyanına hangi nedenle üstünlük tanındığı belirtilmediği gerekçeleriyle davacının hangi sürelerde hangi işleri yaptığı, kimlerle birlikte çalıştığı sorularak birlikte çalıştığı kişilerin beyanları alınarak, aralarında çelişki olması halinde çelişkiler giderilmesi gerektiği hususları belirtilerek İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuş olup, bu doğrultuda İlk Derece Mahkemesince dinlenen davacı tanıklarından ...'ın dosya kapsamında hizmet döküm cetveli bulunmadığından davalı işveren yanında çalışma sürelerinin tespit edilemediği, diğer tanık ...'un hizmet döküm cetveli incelendiğinde ise, kendisinin 02.02.2010 - 18.06.2010 tarihleri arasında davalı şirkete ait 1027384 sicil numaralı .... Basın Yayın Teks. Gıda Day. Tük. Malları Paz. ve Tic. Ltd. Şti.'den bildiriminin yapılmış olduğu, uyuşmazlık konusu dönemde ise dava dışı .... Polyester San. A.Ş. ve Şamil Dağıtım Pazarlama Tic. ve Ltd. Şti. firmalarından bildirimleri olduğu anlaşılmıştır.

3. Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonucunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. Bu doğrultuda Mahkemece, bozma ilamında belirtildiği üzere, bozma öncesi dinlenilen tanık beyanları arasındaki çelişkinin giderilmesi, bu kapsamda özellikle dinlenilen tanıklardan ...'in beyanında adı geçen mağaza sorumlusu ...'nin tanık sıfatıyla verdiği ifadesinde davacıyla beraber çalışmadığı, davacıyı tanımadığı yönündeki beyanı dikkate alınarak anılan tanıkların yeniden dinlenilmesi suretiyle önceki beyanlarının açıklatılması, bozma sonrası dinlenilen tanıklar ... ile ...'un davalı iş yerinde çalışma süreleri denetlenerek, uyuşmazlık konusu dönemde bordro tanığı olup olmadıklarının netleştirilmesi, diğer taraftan dinlenilen tanıkların bir kısmının bildiriminin yapıldığı anlaşılan dava dışı .... Basın Yayın Teks. Gıda Day. Tük. Malları Paz. ve Tic. Ltd. Şti. ve Şamil Dağıtım Pazarlama Tic. ve Ltd. Şti. firmaları ile davalı şirket arasında organik bağ olup olmadığının araştırılması ve hangi tanık beyanına hangi nedenle üstünlük tanındığı belirtilmesi suretiyle çalışma olgusu tereddütsüz şekilde ortaya konulmalı, toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

30.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.