YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/770 E.  ,  2024/1926 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/272 E., 2023/125 K.
KARAR : Kısmen Kabul

Taraflar arasında görülen ve istinaf incelemesinden geçen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinde bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulü ile incelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesi ile özetle; davacının davalıya ait işyerinde 01.07.2009 -18.08.2013 ve 23.03.2015- 28.12.2016 tarihleri arasında 2 dönem şeklinde asgari ücretle hamal olarak çalışmalarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı vekili cevap dilekçesi ile özetle; davacının davalı yanına ara sıra geldiğini herhangi bir devamlılık halinde çalışmasının bulunmadığını beyan ederek açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer'i müdahil vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurumun herhangi bir sorumluluğunun bulunmadığını beyan ederek açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 05.11.2019 tarihli ve 2017/562 E. 2019/552 K. sayılı kararıyla davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 02.02.2022 tarihli ve 2020/249 E.-2022/294 K. sayılı kararıyla; Mahkeme hükmü yerinde görülerek istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1.Mahkeme kararına karşı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemizin 12.09.2022 tarihli ve 2022/8211 E., 2022/10330 K. sayılı kararında; Mahkemece beyanlarına itibar edilen bordro tanıklarının davacının talebine konu dönemin tamamında çalışmalarının olmadığı, kolluk marifetiyle tespit edilen kamu tanıklarının ise komşu işyeri sahibi veya çalışanı olmadığı dikkate alınmak kaydıyla, ihtilaflı dönemin tamamında çalışması bulunan tarafsız bordro tanıkları dinlenmeli, tanık beyanlarının yetersiz olması halinde ..., zabıta, maliye veya muhtarlık marifetiyle işyerine komşu işyerlerinin kayıtlara geçmiş veya benzer işi yapanların uyuşmazlık konusu tüm dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı çalışanları tespit edilerek, çalışmanın varlığı ve niteliği konusunda ayrıntılı beyanları alınmalı, taraflar arasında hizmet akdinin unsurlarının mevcut olup olmadığı, yapılan işin niteliği ve davalı işyerinin kapasitesi dikkate alınmak suretiyle, ücretlerin miktarı ve nasıl ödendiği (günlük, haftalık, aylık) hususları da belirlenerek ödemelerin ne şekilde yapıldığı tespit edilmeli, toplanan deliller uyarınca varılacak sonuca göre karar verilmesi gerektiği gerekçelerine dayalı olarak karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı tarafından açılan davanın kısmen kabulü ile
1-Davacının davalıya ait işyerinde;
- 01.04.2011 – 30.06.2011 tarihleri arasında günlüğü 26,55 TL’den 90 gün,
- 01.07.2011 – 31.12.2011 tarihleri arasında günlüğü 27,90 TL’den 180 gün,
- 01.01.2012 – 30.06.2012 tarihleri arasında günlüğü 29,55 TL’den 180 gün,
- 01.07.2012 – 31.12.2012 tarihleri arasında günlüğü 31,35 TL’den 180 gün,
- 01.01.2013 – 30.06.2013 tarihleri arasında günlüğü 32,62 TL’den 180 gün,
- 01.07.2013 – 18.08.2013 tarihleri arasında günlüğü 34,05 TL’den 48 gün,
- 23.03.2015 – 30.06.2015 tarihleri arasında günlüğü 40,05 TL’den 93 gün,
- 01.07.2015 – 31.12.2015 tarihleri arasında günlüğü 42,45 TL’den 180 gün,
- 01.01.2016 – 30.11.2016 tarihleri arasında günlüğü 54,90 TL’den 330 gün dönemin asgari ücreti üzerinden sigortalı olarak çalıştığının tespitine,
Davacının 01.07.2009-01.04.2011 tarihleri arasındaki döneme ve 30.11.2016-28.12.2016 tarihleri arasındaki döneme ilişkin talebinin ispatlanamadığından reddine, karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz isteminde bulunulmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili, yeterli inceleme yapılmadan hüküm kurulduğunu, çalışmasının ispatlandığını belirterek kararın bozulmasını talep etmişlerdir.

2. Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; davanın reddi gerektiğini ileri sürmüştür.

3.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; çelişkili tanım anlatımlarının olduğunun, itibar edilmesinin mümkün olmadığını, davacının davasını ispatlayamadığını beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
Davacının davalıya ait işyerinde 01.07.2009 -18.08.2013 ve 23.03.2015- 28.12.2016 tarihleri arasında 2 dönem şeklinde asgari ücretle hamal olarak çalışmalarının tespitini talep ettiği eldeki davada, Mahkemece davalı iş yerinin kanun kapsamına alındığı tarih olan 01.04.2011 tarihi çalışma başlangıcı kabul edilmek suretiyle, bir kısım çalışmalarının tespitine, bir kısım çalışmalarının ise ispatlanamadığından reddine karar verilmişse de karar eksik incelemeye dayalıdır.

Dosya kapsamında dinlenen bordro tanıklardan ...'ın, davacının kayın validesinin hasta olması nedeniyle ona baktığından çalışmasına ara verdiği yönündeki ifadesi nazarında, davacının talebine konu dönemde ara verip vermediği üzerinde durulmaksızın sonuca gidilmesi isabetsiz bulunmuştur. Bu kapsamda ihtilaflı dönemde çalışması olduğu tespit edilen bordro tanıklarından davacının ara verip vermediği, verdiyse hangi gerekçeye dayalı olarak çalışmalarının kesintiye uğradığı ayrıntılı bir şekilde sorulmalı, yine davacının eşiyle birlikte davalı iş yerinde çalıştığı iddiası ile birlikte dinlenen tanıkların ifadelerinde ağırlıklı olarak davacının eşiyle birlikte davalı iş yerinde hamal olarak çalıştığının belirtilmesi karşısında, davacının eski eşi olan ...'in tanıklığına başvurulmasında fayda görülmektedir. Yukarıda anlatılanlar ışığında açılan davanın kamusal yönü gözetilerek, araştırma genişletilmeli, toplanan deliller ışığında varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcın istek halinde ilgililere iadesine,

28.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.