YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/7414 E.  ,  2024/7650 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/218 E., 2024/178 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasındaki (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti davasından dolayı İlk Derece Mahkemesince verilen ve istinaf incelemesinden geçen karara karşı davacı vekilinin temyiz isteminde bulunması üzerine verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı SGK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının dava dışı işyerinde 02.06.1988 tarihinde 1 günlük çalışmasının sigortalılık başlangıcı olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, davanın beş yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, fiili çalışmanın ispatlanması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin10.08.2021 tarihli ve 2021/12 E. 2021/273 K. sayılı kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
İlk Derece Mahkemesi kararının süresi içerisinde davacı vekili tarafından istinafı üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A.Bozma Kararı
1.Bölge Adliye Mahkeme kararına karşı davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 05.04.2022 tarihli ve 2022/1496 E. 2022/4951 K. sayılı ilamında, dinlenen tanıklardan ...'in beyanına göre iki dükkanın birleştirilmesi için yapılan tadilat inşaatına ilişkin işyeri ile ilgili olarak belediyeden inşaat ruhsat ve kayıtların getirtilmesi, yine davacıya davanın açıklattırılmak suretiyle ne iş yaptığı, kimlerle çalıştığı hususlarının açıklığa kavuşturulması gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.

B.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...bozma kararı doğrultusunda davacı ...’un beyanı alınmış ve beyanında, “1988 yılı haziran ayı başında hatırladığı kadarı ile 2 Haziran'da çalışmaya başladığını, 5 Haziran'da doğum gününün olduğunu ve 18 yaşını dolduracağını, ...'nın Kemeraltı'nda bir kasa imalat dükkanı olduğunu, ancak bu dükkanın oldukça küçük olduğunu, tarif etmesi gerekirse şu anda bulundukları duruşma salonunun 1/3 te biri kadar bir yer olduğunu, bu nedenle dükkanın hemen yan tarafında bulunan o tarihte boş olan bir başka dükkanı kendi dükkanlarına dahil etmek istediklerini, bu nedenle bir inşaat işi yapmaları gerektiğini, eniştesi ...’in aynı zamanda bu iş yerinin muhasebecisi olduğunu, kendisinin de onun vasıtasıyla bu inşaat işinde çalışmaya başladığını, zaten babasının da dekorasyon işleri yaptığı için boya alçı gibi şeylere alışkın olduğunu, yaklaşık 3 ay kadar bu iş yerinin inşaat işinde çalıştığını, bu inşaat işinde kendisinin haricinde 3 kişi daha çalıştığını, aradan çok uzun yıllar geçtiği için isimlerini hatırlayamadığını, ancak İsmail isminde orada daha tecrübeli usta gibi bir konumda bulunan biri bulunduğunu, ona İsmail Abi diye hitap ettiklerini, diğerlerinin isimlerini hatırlayamadığını” ifade etmiştir.

Daha önce dinlenen davacı tanıklarından ...’in, ... işyeri 1985/2 dönem bordro tanığı, 01.01.1987 -26.08.1996 dönemi 4/b sigortalı olduğu, ...’un ... işyeri 01.10.1985-01.10.1985 dönemi bordro tanığı olduğu, her iki tanığın “...’nın mali müşavirliğini kendilerinin yaptıklarını, davacının işe girişlerinin kendilerinin bürosunda yapıldığını, yaklaşık 4-5 ay kadar çalıştığını” ifade etmişler, ...’in “...’nın o dönemde dükkanıyla ilgili bir inşaatı olduğunu iki dükkanı birleştirip tek dükkan yaptığını,” açıkça beyan etmiştir.

Bu kapsamda, ... Belediyesi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü; “ Müdürlüğümüz arşiv kayıtlarında yapılan incelemede 911 Sokak No:7 adresinde bulunan yer ve komşu işyerleri ile ilgili olarak 1988 yılına ait herhangi bir ruhsat bilgisine rastlanılmamıştır. Ek olarak arşiv dosyasında yapılan incelemede ilgili dilekçe belirtilen 1988 yılı haricinde; 911 Sokak No:7 adresinde bulunan işyerine Müdürlüğümüzce 24.09.1999 tarih ve 1572 sıra nosu ile para kasası satış yeri olarak ... ... adına ruhsat düzenlediği, 911 Sokak No:4 adresinde bulunan işyerine Müdürlüğümüzce 03.05.1996 tarih ve 6/244 sıra nosu ile lokanta olarak ... adına ruhsat düzenlendiği, 911 Sokak No:2 adresinde bulunan işyerine Müdürlüğümüzce 01.04.1996 tarih ve 5/1298 sıra nosu ile para kasası ölçü aletleri olarak İsmail ... adına ruhsat düzenlediği, “bilgisi verilmiş, ... Belediyesi İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün 03.11.2022 tarihli yazısında; Kemeraltı 911 Sok. No:7 .../İzmir adresinde yer alan işyeri ile ilgili olarak 1988 yılına ait ruhsat kaydı var ise gönderilmesi talep edilmektedir. Konuyla ilgili. Belediyemiz Ruhsat ve Denetim Müdürlüğünün bilgisayar arşiv kayıtlarında 1997 yılı ve sonrası ruhsat kayıtlan yer aldığından, istenilen 1988 yılma ait ruhsat kaydına rastlanmamıştır. Ancak, söz konusu adrese Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü ekiplerince mahallinde yapılan denetim neticesinde; Kemeraltı Vergi Dairesine 16979373410 TC kimlik numarası ile kayıtlı Kemal ... tarafından Para Kasası Bakım ve Satış Yeri olarak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı almadan faaliyet gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca, İzmir/... 911 Sok. No:7 adresinde ve tapunun 350 ada, 21 parselinde kayıtlı taşınmaza ait yapı ruhsatı, tadilat ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi yazımız ekinde gönderilmektedir. "Bilgisi verilmiş ve yazı ekinde söz konusu gayrimenkulde yapı sahibi ... ... ve ... ...- işyeri ünvanı M.... olan ve yapı müteahhit ...’e tarafından 45 m2 büyüklüğünde 2 katlı yeni bina inşaatı (dükkan) yapımı için 14.12.1988 tarihli İnşaat Ruhsatnamesi, 26.06.1989 tarihli tadilat İnşaat Ruhsatnamesinin ve 07.06.1990 tarihli Yapı Kullanma İzin belgesi gönderilmiştir. Bu yazıya göre; davacı adına ilk işe giriş bildirgesi veren 911. Sok. No.7 .../İzmir adresinde bulunan işveren ... ...-M....’nın para kasası bakım ve satış Yeri olarak faaliyet gösterdikleri, inşaat işi için sigortalı çalıştırabilmek için 01.06.1988 tarihinde Kuruma başvurdukları ve 232331.35 sicil sayısı ile tescil edilerek 506 sayılı Kanun kapsamına alındığı, 2 katlı yeni bina inşaatı (dükkan) yapımı için de 14.12.1988 tarihli ruhsatın alındığı anlaşılmaktadır. ..." gerekçesiyle, davanın kabulüne, davacının 232331.35 sicil numaralı ... ...-M.... unvanlı iş yerinde 02.06.1988 tarihinde bir gün sigortalı çalıştığının ve sigortalılık başlangıcının davacının 18 yaşını doldurduğu tarih olan 05.06.1988 tarihi olduğunun tespitine, karar verilmiştir.

VI.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili, davanın reddinin gerektiğini belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık 02.06.1988 tarihinde (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcı olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 2 nci, 6 ncı, 9 uncu, 60 ıncı maddenin G bendi,79 uncu,108 inci maddesi hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Yasanın belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.

3. Değerlendirme
1.Mahkemece bozma kararına uyulmuşsa da bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmemiştir. Bozma sonrası davacının alınan beyanında 1988 yılı haziran ayı başında hatırladığı kadarı ile 2 Haziran'da çalışmaya başladığını, 5 Haziran'da doğum gününün olduğunu ve 18 yaşını dolduracağını, ...'nın Kemeraltı'nda bir kasa imalat dükkanı olduğunu, ancak bu dükkanın oldukça küçük olduğunu, tarif etmesi gerekirse şu anda bulundukları duruşma salonunun 1/3 te biri kadar bir yer olduğunu, bu nedenle dükkanın hemen yan tarafında bulunan o tarihte boş olan bir başka dükkanı kendi dükkanlarına dahil etmek istediklerini, bu nedenle bir inşaat işi yapmaları gerektiğini, eniştesi ...’in aynı zamanda bu iş yerinin muhasebecisi olduğunu, kendisinin de onun vasıtasıyla bu inşaat işinde çalışmaya başladığını, babasının da dekorasyon işleri yaptığı için boya alçı gibi şeylere alışkın olduğunu, yaklaşık 3 ay kadar bu iş yerinin inşaat işinde çalıştığını, bu inşaat işinde kendisinin haricinde 3 kişi daha çalıştığını, aradan çok uzun yıllar geçtiği için isimlerini hatırlayamadığını, ancak İsmail isminde orada daha tecrübeli usta gibi bir konumda bulunan biri bulunduğunu, ona İsmail abi diye hitap ettiklerini, diğerlerinin isimlerini hatırlayamadığını beyan etmiş, bozma sonrası belediyeden inşaat ruhsatları ve iskan belgesi istenildiğinde, dava konusu çalışmaya ilişkin Kemeraltı 911 Sok. No:7 .../İzmir adresinde 1988 yılma ait ruhsat kaydına rastlanmadığı ancak Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü ekiplerince mahallinde yapılan denetim neticesinde; bu adreste Kemal ... tarafından Para Kasası Bakım ve Satış yeri olarak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı almadan faaliyet gösterdiği tespit edildiğinin belirtildiği, öz konusu gayrimenkulde yapı sahibi ... ... ve ... ...- işyeri ünvanı M.... olan ve yapı müteahhit ...’e tarafından 45 m2 büyüklüğünde 2 katlı yeni bina inşaatı (dükkan) yapımı için 14.12.1988 tarihli İnşaat Ruhsatnamesi, 26.06.1989 tarihli tadilat İnşaat Ruhsatnamesinin ve 07.06.1990 tarihli Yapı Kullanma İzin belgesi gönderildiği, inşaat işi için sigortalı çalıştırabilmek için 01.06.1988 tarihinde Kuruma başvurdukları ve 232331.35 sicil sayısı ile tescil edilerek 506 sayılı Kanun kapsamına alındığı,bu işyerinin 10.08.1990 tarihinde Kanun kapsamından çıktığı, işyerinden hiç dönem bordrosunun verilmediği, 2 katlı yeni bina inşaatı (dükkan) yapımı için de 14.12.1988 tarihli ruhsatın alındığı, bozma öncesi emniyet ve vergi dairesi aracılığıyla yapılan komşu işyeri araştırmasında komşu işyeri tanığın tespit edilemediği, bozma öncesinde biri davacının eniştesi olduğunu beyan ettiği işyerinin muhasebecisi olduğu belirtilen ... ... ... ile yine aynı işyerinde muhasebeci olduğu belirtilen ...'un beyanlarına dayanılarak eksik inceleme ve araştırmaya dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

2.Mahkemece, davacının beyanı alınarak inşaat işinde birlikte çalıştıklarını beyan ettiği İsmail isimli kişinin kimlik bilgileri tespit edilerek ve sigorta kayıtları ile varsa işe giriş bildirgesi de Kurumdan istenerek beyanına başvurulmalı, SGK, vergi ve belediye nezdinde dava konusu dönemde işyerine komşu iş yerleri sahipleri ve çalışanları tespit edilerek bilgi ve görgülerine başvurulmalı, sigorta ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanları denetlenmeli, komşu iş yerinin tespit edilememesi halinde davacının çalışmasını bilebilecek kişiler hususunda davacının da beyanı alınarak bu kişiler de belirlenerek ve onların da sigorta ve vergi kayıtları getirtilerek beyanları alınmalı, öte yandan tadilata konu adreste dava dışı işverenler adına para kasası imali işine ilişkin Kurumda tescilli işyeri olup olmadığı sorularak varsa işyeri tescil bilgileri ve dönem bordroları da celbedilmeli, varsa bordroda mevcut kişiler de dinlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının gerçek çalışma olgusu, somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde ortaya koyulmalıdır.

3.Kabule göre de, davacının 05.06.1970 doğumlu olduğu, tespitini talep ettiği 02.06.1988 tarihinde 17 yaşında olduğu, buna göre, davacı yönünden sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 05.06.1988 tarihi olduğu, bu tarihten önceki (1) günlük hizmet süresinin de prim ödeme gün sayısına dahil edilmesi gerektiğine hükmedilmesi yerine, yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

4.Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeple
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.07.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.