YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/7019 E.  ,  2024/7966 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/416 E., 2024/129 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasında Mahkemesinde görülen Kurum işleminin iptali davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafından %80 engelli raporu verildiğini, vergi indiriminden yararlanması sonucu Kurum tarafından 01.11.2018 tarihinde yaşlılık aylığı bağlandığını, 2 yıl süreli raporun süresinin dolması üzerine müvekkile bağlanan aylığın kesildiğini ve 2020/7 ile 8. aylarına ilişkin aylıkların ve bayram ikramiyesinin yersiz ödeme kaydedildiğini, 2020/Mart ayında kontrol muayenesinin Covid-19 nedeniyle yapılamadığını, davacının kendi çabası ile Dicle Üniversitesinden 19.06.2020 tarihli raporu aldığını ve engel oranının %40 olarak gözüktüğünü, 01.12.2020 tarihi itibariye askerlik borçlanması yapmasına istinaden tekrar yaşlılık aylığının bağlandığını, kontrol muayene tarihlerinin pandemi nedeniyle ertelenmesi nedeniyle davacıya kusur izafe edilmeyeceğini, kesilen aylıkların faiziyle ödenmesine ve davacının Kuruma borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Dicle Üniversitesinden alınan rapor ile davacının engel oranının %40'a düşmesi sebebiyle yaşlılık aylığı şartlarını kaybettiğinden Kurum işleminde hata bulunmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 09.06.2021 tarihli, 2021/42 Esas, 2021/181 Karar sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
Davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur. Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin 18.11.2021 tarihli, 2021/1699 Esas, 2021/1944 Karar sayılı kararıyla davacı vekilinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. 1. Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekilince temyiz isteminde bulunulmuştur.

2. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 18.05.2022 tarihli ve 2022/2946 Esas, 2022/7363 Karar sayılı bozma kararında; dosya kapsamından davacının engellilik oranının Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesinin 07.06.2018 tarihli 4957 sayılı raporu ile % 80 olarak belirlendiği, 01.11.2018 tarihinden itibaren başlamak üzere 1. derece engelli indiriminden faydalanacağının belirtildiği ve Merkez Sağlık Kurulunca derecesinde değişiklik olabileceği dikkate alınarak 28.06.2018 tarihinden itibaren 2 yıl sonra hastaneye sevki uygun görüldüğünden 28.06.2020 tarihinden sonra da engelli indiriminden yararlanmak istemesi halinde yeniden hastaneye sevkinin sağlanması gerektiğinin bildirildiği, buna göre davalı kurumca 01.11.2018 tarihi itibariyle davacıya 3600 prim günü ve 15 yıl sigortalılık süresi ile 1. derece engelli (%80 ve üzeri) 506 sayılı Kanun Geçici 87/A maddesi gereği aylık bağlandığı, ancak davacının 28.06.2020 tarihli kontrol muayenesine istinaden Dicle Üniversitesi Hastanesinden 19.06.2020 tarih ve 27/326 sayılı raporun incelenmesi neticesinde davacının çalışma gücünün % 40'ını kaybettiği ve kontrol muayenesine yer olmadığına karar verildiğini, bu nedenle davacının engelli indirimi 1. derece (%80)'den 3. dereceye (%40)'ye düştüğünden aylık bağlama şartları yerine getirmediğinden aylığının kontrol muayene tarihi olan 28.06.2020 tarihi itibariyle durdurulduğu, bu nedenle kontrol muayene tarihinden sonra almış olduğu aylıkları olan 2020/07 - 2020/8 inci dönem aylıkları ile bu dönem içerisinde ödenen bayram ikramiyesinin 5510 sayılı Kanun'un 96 ncı maddesi a bendine göre yersiz ödeme olarak borç çıkarıldığı, bunun üzerine işbu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Kurumun istirdadını isteyeceği yersiz ödemenin kapsamını belirlemedeki irade serbestisi de 5510 sayılı Kanun'un 96 ncı maddesi hükmünün, Kurumun yersiz ödemeden kaynaklanan alacakları konusunda süren uyuşmazlıklara uygulanması gereğini doğurmaktadır.

Açıklanan maddi ve hukuki olgular ışığında, somut olayda, işlemin Kurum hatasından kaynaklandığı kabul edilerek yersiz ödenen aylıkların 96/1-b hükmüne göre davalıdan tahsil edilebileceği yönünde hüküm kurulması gerektiğinden bahisle karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Kararı
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Diyarbakır SGK İl Müdürlüğünün 07.01.2021 tarih ve 17646380 sayılı işleminin iptali ile, yersiz yapılan ödemelerin 5510 sayılı Kanun'un 96/1-b maddesine göre davacıdan tahsil edilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Kurum işlemlerinin yerinde olduğunu ve davanın reddinin gerektiğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
Davanın yasal dayanaklarından, 5510 sayılı Kanun'un 96 ncı maddesi, “Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler;
a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden,
b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır…” hükmünü içermektedir.

Kurumun istirdadını isteyeceği yersiz ödemenin kapsamını belirlemedeki irade serbestisi de 5510 sayılı Kanun'un 96 ncı maddesi hükmünün, Kurumun yersiz ödemeden kaynaklanan alacakları konusunda süren uyuşmazlıklara uygulanması gereğini doğurmaktadır.

3. Değerlendirme
Mahkemece; dava konusu işlemin Kurum hatasından kaynaklandığı kabul edilerek yersiz ödenen aylıkların 96/1-b hükmüne göre davalıdan tahsil edilebileceğinin anlaşılması karşısında; menfii tespit davası olan iş bu davada 5510 sayılı Kanun'un 96/1-b kapsamında, borçlu olunan kısım, tutar olarak açıkça belirlenmek suretiyle infaza elverişli bir hüküm kurulması gerekirken yazılı şekilde tespit hükmü kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Mahkeme kararının sair husular incelenmeksizin BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,

10.07.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.