YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/7007 E.  ,  2024/7040 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/163 E., 2023/143 K.
KARAR : Kısmen Kabul

Taraflar arasında görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya (10 H.D) uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalılar ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 13.07.1996 ile 01.05.2010 tarihleri arasında 1440 TL ücretle davalı işverene ait iş yerinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışmalarının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını, davanın reddini talep etmiştir.

Davalı şirket vekili cevap dilekçesinde; davacının Bakırköy 7. İş Mahkemesi'nin 2010/417 Esasında görülen işçilik alacakları davasının reddedildiğini ve Yargıtay tarafından onandığını, davanın 5 yıllık hak düşürücü süre sonunda açıldığını, müvekkiline husumet yönetilemeyeceğini, müvekkili ile davacı arasında iş sözleşmesinin bulunmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 29.07.2015 tarihli ve 2015/140 Esas 2015/411 Karar sayılı kararıyla; davacıyla davalı ... San. ve Tic. A.Ş. arasında iş sözleşmesi bulunmadığının Bakırköy 7. İş Mahkemesi'nin ve Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin kararı ile sabit olduğu, bu nedenle davalıya husumet yöneltilmesinin yerinde olmadığı gerekçesiyle davanın husumetten reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Birinci Bozma Kararı
1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.21 Hukuk Dairesinin 2015/17853 E. 2015/18148K. sayılı ilamı ile "somut olayda, davacının halk otobüsü durağında değnekçi olarak görev yaptığı, görevlendirilmesinin davalı şirket tarafından yapıldığı, şirketin kendisine ve üyelerine ait özel halk otobüslerini denetleme ve yaptırım uygulama yetkisine haiz olduğu, davacının ücretinin şoförler tarafından ödendiğinin davalı tanığınca belirtildiği, davacının durakta çalışan halk otobüsü sahiplerine günün belli saatlerinde de olsa bir hizmet sunmakta olduğu ve bu hizmet karşılığında günlük olarak belli bir ücret aldığı anlaşılmasına rağmen hizmet akdinin unsurlarının bulunmadığına karar verilmesinin usul ve yasaya uygun olmadığı belirtilerek, davalıya husumet yöneltilmesinde isabetsizlik bulunmadığından işin esasına girerek yapılan işin niteliğini, günlük kaç saatlik bir mesaiyi gerektirdiği, günlük ne kadar ücret karşılığında yapıldığını belirlemek, dava konusu dönemde söz konusu durakta çalışan kayıtlı şoförler ile gerektiğinde çalışmasını yürüttüğü otobüs durağında komşu işverenlerin kayıtlarına geçmiş kişilerin tanık olarak beyanlarına başvurmak ve davacı tarafından gösterilecek tüm deliller toplanıp sonucuna göre bir karar vermek gerektiği gerekçesi ile karar bozulmuştur.

B. İkinci Bozma Kararı
1. Mahkemenin 06.11.2017 tarihli 2015/381 Esas 2017/395 Karar sayılı kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının 1119989 sicil numaralı davalı işyerinde 07.12.2004 - 01.05.2010 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücret üzerinden sigortasız çalıştırıldığının tespitine,fazlaya ilişkin istemlerin reddine karar verilmiştir.

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. 21 Hukuk Dairesinin 2018/1047 Esas, 2018/9634 Karar sayılı ilamı ile davalıların tüm, davacının sair temyiz itirazlarının reddine karar verilerek; İstanbul Halk Ulaşım A.Ş. ile Halk Ulaşım A.Ş. arasında organik bağ olduğu anlaşıldığından, davacıya Halk Ulaşım San. ve Tic. A.Ş. ye karşı da dava açmak üzere süre verilmesi ve 1996-2004 döneminin toplanacak delillere göre değerlendirilmesi gerektiği gözetilmeden 17.12.2004 öncesine yönelik talebin reddine karar verilmesinin isabetsiz olduğu, ihyasına karar verilen Halk Ulaşım San. ve Tic. A.Ş.'yi davaya dahil etmek üzere davacıya süre vermek, her iki şirketin işyeri sicil dosyalarını, uyuşmazlık konusu döneme ilişkin dönem bordrolarını getirtmek, işyerinin Yasa kapsamına alınma tarihi ile tespiti istenen dönem içerisinde Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan bir denetim olup olmadığını sormak, öncelikle dava konusu dönemi kapsar biçimde bordro tanıklarını dinlemek, Kurumdan sorulmak suretiyle, emniyet, vergi dairesi veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu işyerlerinin işverenleri veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurmak, davacıya hangi hatta/durakta çalıştığını açıklattırarak, talep edilen dönemde bu durakta çalışan kayıtlı şoförleri İETT den sorarak tespit edip dinlemek, durakta kayıtlı otobüs sahiplerinin beyanını almak, daha önce dinlenen tanıkların çalışma süresini tereddütsüz belirlemek amacıyla hizmet döküm cetvellerini ve komşu işyeri tanıklarının vergi kayıtlarını vs. getirtmek, davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek tüm deliller birlikte değerlendirilip sonucuna göre karar vermek gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.

C. Üçüncü Bozma Kararı
1. Mahkemenin 09.11.2020 tarihli 2019/34 Esas 2020/154 Karar sayılı kararı ile davanın kısmen kabulü ile kısmen reddine, davacının davalı işyerinde 07.12.2004 - 01.05.2010 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücret üzerinden sigortasız çalıştırıldığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ile davalılardan İstanbul Halk Ulaşım A.Ş. vekili ve Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairece; "..komşu işyeri çalışanı niteliği hizmet cetvelleri ve kolluk araştırması ile denetlenen bir kısım tanıkların beyanlarından davacının İstanbul Halk Ulaşım A.Ş. nin ticaret siciline tescil edildiği tarihin öncesinde de durakta çalıştığına dair kanaat oluşmuş ise de çalışmaya başladığı tarih konusunda hüküm kurmaya yeter derecede ispat bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Her ne kadar İstanbul Büyükşehir Belediyesince Kadıköy-Topkapı hattında dava konusu dönemde çalışanların veri kaydı bulunmadığı gerekçesiyle mahkemece bu konuda yazılan müzekkerelere olumsuz cevap verilmiş ise de mahkemece dinlenen tanığın çalışma kayıtlarına ilişkin olarak İETT tarafından cevaben gönderilen belgelerden şoför, muavin, biletçi olarak bu hatta çalışanlara dair İETT’ye şoförlerce yapılmış bildirimlere dair bir kısım kayıtlar bulunduğu anlaşıldığından, Mahkemece davacının 2004 yılı öncesinde çalışmasının hangi tarihte başladığını belirlemek açısından kanaat edinmeye yeter sayıda tanık araştırılıp dinlenerek, bu tanıkların hizmet cetvelleri, vergi kayıtları Kurumdan ve hangi hatta, ne görevde çalıştıklarına dair belgeler İETT den celbedilip beyanlarının sıhhati denetlendikten ve TH Halk Ulaşım San. ve Tic. A.Ş.’nin kuruluşundan itibaren ortaklarını,iştigal konusunu gösteren ticaret sicil kayıtları dosyaya eklendikten sonra elde edilecek sonuç ve tüm dosya kapsamı değerlendirilmek suretiyle karar verilmelidir." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacı ...'nın 01.08.1996-06.12.2004 tarihleri arasında davalı 1001553 sicil numaralı tasfiye halinde Halk Ulaşım San. ve Tic. A.Ş. unvanlı işyerinde, 07.12.2004-01.05.2010 tarihleri arasında 119989 sicil numaralı davalı ... San. ve Tic. A.Ş. unvanlı işyerinde hizmet akdine tabi olarak asgari ücret üzerinden sigortasız çalıştığının tespitine, fazlaya dair talebin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri ile fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Kurum vekili, eksik araştırma ile karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı ...Ş. vekili; davacı ile davalı şirket arasında hizmet akdi olmadığını, halk otobüslerinin dava dışı üçüncü kişiler tarafından işletilmekte olduğunu, halk otobüslerinin çalıştığı durak ve hatlarda ... ve hareket planının İ.E.T.T tarafından yapıldığını, uygulama ve denetiminin İ.E.T.T. işletme personeli tarafından yürütüldüğünü, davacının kahya olarak otobüs şoförlerinden günlük verilen bahşişler ile bu çalışmasını sürdürdüğünü, çalışması sırasında davalı müvekkil şirkete bağlı olarak ve müvekkil şirketin emir ve talimatları altında çalıştığına dair herhangi bir belge bulunmadığını bozmadan sonra yine dava konusu dönemi kapsar biçimde bordro tanığı dinlenmediğini, talep edilen dönemde bu durakta çalışan kayıtlı şoförler yine İ.E.T.T’den tespit edilemediğini ve yine bozma gerekçesindeki diğer hususların belirtildiği şekilde yerine getirilmediğini belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

3.Davalı TH Halk Ulaşım A.Ş. vekili; davacı ile davalı arasında hizmet akdi bulunmadığını, İETT’nin kahya çalıştırmasının yasak olduğunu, dava konusu dönemi kapsar sigortalılığı bulunan tanık dinlenmediğini belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti ve sigorta primine esas kazancın tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesinin 2 nci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesi, 438 inci maddesinin 7, 8, 9 uncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin 2 nci fıkrası, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 77 ve 79/10 uncu maddesi, 5510 sayılı Kanun'un 80 ve 86 ncı maddeleridir.

3. Değerlendirme
1.Temyiz olunan nihai kararların bozulması 1086 sayılı Kanun'un 428 inci maddesi ile 439 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.6552 sayılı Kanun'un 11.09.2014 günü yürürlüğe giren 64 üncü maddesiyle 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 7 nci maddesine eklenen 4 üncü fıkrada, hizmet akdine tabi çalışmaları nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talebi ile işveren aleyhine açılan davalarda, davanın Kuruma resen ihbar edileceği, ihbar üzerine davaya davalı yanında fer'i müdahil olarak katılan Kurumun, yanında katıldığı taraf başvurmasa dahi Kanun yoluna başvurabileceği belirtilmiştir.
İnceleme konusu eldeki davanın 02.05.2015 tarihinde açıldığı, Kurumun işbu davada fer'i müdahil sıfatını haiz olduğu belirgin olduğundan, davalı olarak gösterilmesi yerinde değildir.

Ne var ki bu konuların düzeltilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden hüküm bozulmamalı, 01.10.2011 günü yürürlüğe giren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesinin yollamasıyla 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 438 inci maddesi gereğince düzeltilerek onanmalıdır.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;

Mahkemenin gerekçeli karar başlığında davalılar bölümünde yer alan "3- SGK Başkanlığı" ibaresinin silinerek yerine "fer'i müdahil: SGK Başkanlığı" ibaresinin yazılmasına, hüküm bölümünde 2 numaralı bentte yer alan "davalı Kurum" ibaresinin hükümden çıkarılarak yerine fer'i müdahil Kurum" yazılmasına, hüküm bölümünün vekalet ücreti ile ilgili 4 numaralı bendinin hükümden çıkarılarak yerine "4-Davalı ... Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketinin kendini vekille temsil ettirmiş olması sebebiyle karar tarihinde yürürlükte bulunan AAÜT gereğince 9.200,00 TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak adı geçen davalıya verilmesine" yazılmasına, hüküm bölümünde 7 numaralı bentte yer alan "davalı ... Başkanlığı" ve "davalı Kuruma" ibarelerinin hükümden çıkarılarak yerine "fer'i müdahil Kurum" yazılmasınahükmün bu biçimiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,

24.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.