YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6917 E.  ,  2024/7085 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/535 E., 2022/957 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Amasya İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/545 E., 2021/683 K.

Taraflar arasındaki sigorta primine esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalılar ... ve SGK Başkanlığı vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalılar ... ve SGK Başkanlığı vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, Amasya 15. Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının asıl işveren olduğu iş yerinde 30.08.2007-23.08.2013 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli aşçı olarak çalıştığını, en son aldığı ücretin net 1.140,00 TL olduğunu, maaşının asgari ücret kısmının bankaya yatırıldığını, geri kalan kısmının tüm işçilere elden ödendiğini, davacının sigorta primlerinin de asgari ücret üzerinden yatırıldığını ileri sürerek, davacının tüm çalışma dönemi boyunca prime esas kazançlarının tespitine karar verilmesini istemiştir.

II.CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı ve husumet itirazında bulunduklarını, 15. Piyade Eğitim Tugay Komutanlığında yemek hizmetlerinin 01.05.2005 tarihinden 15.06.2016 tarihine kadar ... Yemek, ... Yemek, ... Yemek, ... Yemek, ... Yemek, ... Yemek ve ...-... Yemek A.Ş. tarafından yürütüldüğünü, bu anlamda idarelerinin bir sorumluluğu bulunmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

Davalı SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İstinaf kaldırma kararı doğrultusunda davacının çalıştığı dönemde alt işveren olarak çalıştığı iş yerleri davaya dahil edilerek yargılamaya devam olunduğu, toplanan deliller, tanık beyanları, kesinleşen işçilik alacağı dosyası, emsal ücret araştırması ve bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesi neticesinde somut olayda, davacının nitelik itibariyle asgari ücretin üzerinde maaş almasını gerektirir iş yaptığının dosya kapsamından tespit edildiği, ayrıca kıdemi gereği asgari ücretten fazla maaş almasının mümkün bulunabileceği, emsal ücret araştırmasına nazaran anılan düzeyde ücret almasının hayatın olağan akışına uygun olduğu kanaatine varılarak davanın kabulü ile

Davacının 30.08.2007 -23.08.2013 tarihleri arasında davalı ... bünyesinde dahili davalı alt işveren şirketlerde çalıştığı ve bu süreler dahilinde;
30.08.2007-31.08.2007 tarihleri arasında 2 gün süreyle günlük 30,36-TL kazançla toplam 60,72-TL,
01.09.2007-30.09.2007 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 30,36-TL kazançla toplam 910,80-TL,
01.10.2007-31.10.2007 tarihleri arasında 30gün süreyle günlük 30,36-TL kazançla toplam 910,80-TL
01.11.2007-30.11.2007 tarihleri arasında 23 gün süreyle günlük 30,36-TL kazançla toplam 698,28-TL
01.12.2007-31.12.2007 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 30,36-TL kazançla toplam 910,80-TL
01.01.2008-31.01.2008 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 31,58-TL kazançla toplam 947,40-TL
01.02.2008-28.02.2008 tarihleri arasında 23 gün süreyle günlük 31,58-TL kazançla toplam 726,34-TL
01.03.2008-31.03.2008 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 31,58-TL kazançla toplam 947,40-TL
01.04.2008-30.04.2008 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 31,58-TL kazançla toplam 947,40-TL
01.05.2008-31.05.2008 tarihleri arasında 25 gün süreyle günlük 31,58-TL kazançla toplam 789,50-TL
01.06.2008-30.06.2008 tarihleri arasında 25 gün süreyle günlük 31,58-TL kazançla toplam 789,50-TL
01.07.2008-31.07.2008 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 33,15-TL kazançla toplam 994,50-TL
01.08.2008-31.08.2008 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 33,15-TL kazançla toplam 994,50-TL
01.09.2008-30.09.2008 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 33,15-TL kazançla toplam 994,50-TL
01.10.2008-31.10.2008 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 33,15-TL kazançla toplam 994,50-TL
01.11.2008-30.11.2008 tarihleri arasında 9 gün süreyle günlük 33,15-TL kazançla toplam 302,18-TL
01.12.2008-31.12.2008 tarihleri arasında 15 gün süreyle günlük 33,15-TL kazançla toplam 503,64-TL
01.01.2009-31.01.2009 tarihleri arasında 28 gün süreyle günlük 34,56-TL kazançla toplam 967,68-TL
01.02.2009-28.02.2009 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 34,56-TL kazançla toplam 1.036,80-TL
01.03.2009-31.03.2009 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 34,56-TL kazançla toplam 1.036,80-TL
01.04.2009-30.04.2009 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 34,56-TL kazançla toplam 1.036,80-TL
01.05.2009-31.05.2009 tarihleri arasında 24 gün süreyle günlük 34,56-TL kazançla toplam 829,44-TL
01.06.2009-30.06.2009 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 34,56-TL kazançla toplam 1.036,80-TL
01.07.2009-31.07.2009 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 35,97-TL kazançla toplam 1.079,10-TL
01.08.2009-31.08.2009 tarihleri arasında 26 gün süreyle günlük 35,97-TL kazançla toplam 935,22-TL
01.09.2009-30.09.2009 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 35,97-TL kazançla toplam 1.079,10-TL
01.10.2009-31.10.2009 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 35,97-TL kazançla toplam 1.079,10-TL
01.11.2009-30.11.2009 tarihleri arasında 16 gün süreyle günlük 35,97-TL kazançla toplam 575,52-TL
01.12.2009-31.12.2009 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 35,97-TL kazançla toplam 1.079,10-TL
01.01.2010-31.01.2010 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 37,84 -TL kazançla toplam 1.135,20-TL
01.02.2010-28.02.2010 tarihleri arasında 26 gün süreyle günlük 37,84-TL kazançla toplam 983,84-TL
01.03.2010-31.03.2010 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 37,84-TL kazançla toplam 1.135,20-TL
01.04.2010-30.04.2010 tarihleri arasında 29 gün süreyle günlük 37,84-TL kazançla toplam 1.097,36-TL
01.05.2010-31.05.2010 tarihleri arasında 10 gün süreyle günlük 37,84-TL kazançla toplam 378,40-TL
01.06.2010-30.06.2010 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 37,84-TL kazançla toplam 1.135,20-TL
01.07.2010-31.07.2010 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 39,47-TL kazançla toplam 1.184,10-TL
01.08.2010-31.08.2010 tarihleri arasında 17 gün süreyle günlük 39,47-TL kazançla toplam 670,99-TL
01.09.2010-30.09.2010 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 39,47-TL kazançla toplam 1.184,10-TL
01.10.2010-31.10.2010 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 39,47-TL kazançla toplam 1.184,10-TL
01.11.2010-30.11.2010 tarihleri arasında 23 gün süreyle günlük 39,47-TL kazançla toplam 907,81-TL
01.12.2010-31.12.2010 tarihleri arasında 29 gün süreyle günlük 39,47-TL kazançla toplam 1.144,63-TL
01.01.2011-31.01.2011 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 41,34-TL kazançla toplam 1.240,20-TL
01.02.2011-28.02.2011 tarihleri arasında 23 gün süreyle günlük 41,34-TL kazançla toplam 950,82-TL
01.03.2011-31.03.2011 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 41,34-TL kazançla toplam 1.240,20-TL
01.04.2011-30.04.2011 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 41,34-TL kazançla toplam 1.240,20-TL
01.05.2011-31.05.2011 tarihleri arasında 26 gün süreyle günlük 41,34-TL kazançla toplam 1.074,84-TL
01.06.2011-30.06.2011 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 41,34-TL kazançla toplam 1.240,20-TL
01.07.2011-31.07.2011 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 43,44-TL kazançla toplam 1.303,20-TL
01.08.2011-31.08.2011 tarihleri arasında 21 gün süreyle günlük 43,44-TL kazançla toplam 912,24-TL
01.09.2011-30.09.2011 tarihleri arasında 25 gün süreyle günlük 43,44-TL kazançla toplam 1.086,00-TL
01.10.2011-31.10.2011 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 43,44-TL kazançla toplam 1.303,20-TL
01.11.2011-30.11.2011 tarihleri arasında 20 gün süreyle günlük 43,44-TL kazançla toplam 868,80-TL
01.12.2011-31.12.2011 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 43,44-TL kazançla toplam 1.303,20-TL
01.01.2012-31.01.2012 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 46,01-TL kazançla toplam 1.380,30-TL
01.02.2012-28.02.2012 tarihleri arasında 15 gün süreyle günlük 46,01-TL kazançla toplam 690,15-TL
01.03.2012-31.03.2012 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 46,01-TL kazançla toplam 1.380,30-TL
01.04.2012-30.04.2012 tarihleri arasında 13 gün süreyle günlük 46,01-TL kazançla toplam 598,13-TL
01.05.2012-31.05.2012 tarihleri arasında 10 gün süreyle günlük 46,01-TL kazançla toplam 460,10-TL
01.06.2012-30.06.2012 tarihleri arasında 15 gün süreyle günlük 46,01-TL kazançla toplam 690,15-TL
01.07.2012-31.07.2012 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 48,82-TL kazançla toplam 1.464,60-TL
01.08.2012-31.08.2012 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 48,82-TL kazançla toplam 1.464,60-TL
01.09.2012-30.09.2012 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 48,82-TL kazançla toplam 1.464,60-TL
01.10.2012-31.10.2012 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 48,82-TL kazançla toplam 1.464,60-TL
01.11.2012-30.11.2012 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 48,82-TL kazançla toplam 1.464,60-TL
01.12.2012-31.12.2012 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 48,82-TL kazançla toplam 1.464,60-TL
01.01.2013-31.01.2013 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 50,79-TL kazançla toplam 1.523,70-TL
01.02.2013-28.02.2013 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 50,79-TL kazançla toplam 1.523,70-TL
01.03.2013-31.03.2013 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 50,79-TL kazançla toplam 1.523,70-TL
01.04.2013-30.04.2013 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 50,79-TL kazançla toplam 1.523,70-TL
01.05.2013-31.05.2013 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 50,79-TL kazançla toplam 1.523,70-TL
01.06.2013-30.06.2013 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 50,79-TL kazançla toplam 1.523,70-TL
01.07.2013-31.07.2013 tarihleri arasında 30 gün süreyle günlük 53,01-TL kazançla toplam 1.590,30-TL
01.08.2013-23.08.2013 tarihleri arasında 22 gün süreyle günlük 53,01-TL kazançla toplam 1.166,22-TL
brüt prime esas kazançlar dahilinde çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ... ve SGK Başkanlığı vekilleri tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
1.Davalı ... Vekilinin İstinaf Sebepleri
Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde; eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile karar verildiğini, itirazlarının dikkate alınmadığını, idarenin dava açılmasında kusuru olmamasına rağmen aleyhine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedildiğini belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

2.Davalı SGK Başkanlığı Vekilinin İstinaf Sebepleri
Davalı SGK Başkanlığı vekili istinaf dilekçesinde; davanın hak düşürücü süreden reddinin gerektiğini, davacının tespit edilen ücretinin asgari ücretin üzerinde olduğunu yazılı delillerle ispatlaması gerektiğini, Kurumun dava açılmasına sebebiyet vermediğinden yargılama gideri ve vekalet ücretinden sorumlu tutulmasının hatalı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; dosyadaki yazılara, hükmün Dairece de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere, bu delillerin takdirinde isabetsizlik görülmemesine göre usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılan hükme yönelik istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ... ve SGK Başkanlığı vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı ... Vekilinin Temyiz Sebepleri
Davalı ... vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyizen bozulmasını istemiştir.

2.Davalı SGK Başkanlığı Vekilinin Temyiz Sebepleri
Davalı SGK Başkanlığı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, sigorta primine esas kazanç tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun; 200 üncü maddesinde, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belir bir tutarı geçtiği takdirde senetle kanıtlanması gerektiği, bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri, ödeme veya borçtan kurtarma (ibra) gibi herhangi bir sebeple belir bir tutardan aşağı düşse bile senetsiz kanıtlanamayacağı bildirilmiş, bu madde uyarınca senetle kanıtlanması gereken konularda yukarıdaki hükümler hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati durumunda tanık dinlenebileceği, 202 nci maddesinde de, senetle kanıtlanması zorunlu konularda yazılı bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceği açıklanarak delil başlangıcının, dava konusunun tamamen kanıtlanmasına yeterli olmamakla birlikte, bunun var olduğunu gösteren ve aleyhine sunulmuş olan tarafça veya temsilcisi tarafından verilen belgeler olduğu belirtilmiştir.

Kuruma ödenmesi gereken sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olup hizmet tespiti davalarının kamusal niteliği gereği, çalışma olgusu her türlü kanıtla ispatlanabilmesine karşın ücret konusunda aynı genişlikte ispat serbestliği söz konusu değildir ve değinilen maddelerde yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır. Ücret tutarı maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklıdır. Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkündür. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 20.10.2010 tarihli ve 2010/10-480 Esas - 2010/523 Karar, 20.10.2010 tarihli ve 2010/10-481 Esas - 2010/524 Karar, 20.10.2010 tarihli ve 2010/10-482 Esas - 2010/525 Karar, 19.10.2011 tarihli ve 2011/10-608 Esas - 2011/649 Karar, 19.06.2013 tarihli ve 2012/10-1617 Esas - 2013/850 Karar sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.

Diğer taraftan davanın diğer yasal dayanaklarından olan 506 sayılı Kanun'un “Prime esas ücretler” başlığını taşıyan 77 nci maddesinin 1 inci fıkrası ile 5510 sayılı Kanun'un “Prime esas kazançlar” başlığını taşıyan 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde, 4/1(a) maddesi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının hesabında; idare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamının esas alınacağı öngörülmüştür.

Buna göre, maddenin 1/(b) bendinde sayılan istisnalara girmemesi koşuluyla hizmet akdi karşılığı elde edilen gelirlerden sigorta primi kesilmesi asıldır. Anılan Kanun'un 3 üncü maddesinde ücret, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan brüt tutar olarak tanımlanmış, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 32 nci maddesinde de genel anlamda ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar olarak tarif edilmiştir. 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a)/(1) alt bendindeki “ücretler” kavramı içine asıl ücretle birlikte fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal ... ve genel tatil ücretleri gibi unsurlar da girmektedir. (3) numaralı alt bend gereğince, idare veya yargı makamları tarafından belirlenen ücretlerin prim hesabına esas alınabilmesi için bu tür kazançlara hak kazanmak yeterli olmamakta, işçilik alacaklarına ilişkin taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkta mahkemece verilen karar sonrasında işçiye (sigortalıya) ödeme yapılmış olması aranmakta, bu durumda, yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların primlerinin sigortalı payının infaz sırasında sigortalıya yapılan ödemeden düşülmesi işverenin Kuruma karşı prim yükümlülüğünü kaldırmadığı da dikkate alınmak suretiyle, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi, hizmet akdi daha önceki bir tarihte sona erdiği takdirde ise yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerekmektedir.

3.Değerlendirme
1.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalı işveren nezdinde çalıştığı tüm sürelerdeki sigorta primine esas kazançlarının tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama ile kesinleşen işçilik alacağı dosyasında asgari ücretin 1,557 katı esas alınarak tüm dönemler itibariyle kıyaslama yoluyla hazırlanan bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmiş ise de, bu sonuca hatalı ve yanılgılı değerlendirme ile gidilmiştir.

2.Mahkemece yapılacak iş; kesinleşen işçilik alacağı dosyası getirtilmeli, ödenmesi koşuluyla, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dahil edilmesi; hizmet akdinin daha önceki bir tarihte sona ermiş olması karşısında ise, yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi gerektiği hususu dikkate alınmak suretiyle bir karar vermekten ibarettir.

VI. KARAR
1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

25.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.