YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6868 E.  ,  2024/7871 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/64 E., 2024/905 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Salihli İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/6 E., 2022/281 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının, davalıya ait ... Çanta unvanlı işyerinde 01.01.1990–28.10.2018 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen sürelerde çalıştığının tespitini istemiştir.

II.CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; öncelikle davanın hak düşürücü süreden reddinin gerektiğini, davacının davalının öz kardeşi olduğunu, tarafların annelerinin davalı 9 yaşında iken vefat ettiğini, davalının davacı evleninceye kadar ona babalık ettiğini, yanında barındırdığını, kendi evinden de gelin çıkardığını, davacının 1967 doğumlu olduğunu, 13 yaşında çalışmaya başladığına yönelik iddiasının gerçek dışı olduğunu, davacının 1990 yılında evlilik yaparak eşinin köyü olan Yeşilova köyünde yaşamaya başladığını, 1991 yılında Salihli Yılmaz Mahallesine yerleştiğini ve oradan İzmir'e gidip geldiğini, İzmir ilinde 1993 yılına kadar işçi olarak sigortalı çalıştığını, davacının iddialarında fiili imkansızlık bulunduğunu belirterek, davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
Yapılan yargılama, toplanan deliller, vergi dairesi ve esnaf odasından gelen yazı cevapları, tanık beyanları ve tüm dosya kapsamına göre, davacı ve davalının kardeş oldukları, davalı işverenin işletmesini 2008 tarihinde kapattığı, tespiti istenen yaklaşık 29 yıllık sürede davacının davalı işveren işyerinde çalıştığına dair herhangi bir yazılı belge sunulamadığı, bu kadar uzun sürede davacının imzasını taşıyan fatura, irsaliye, tebligat gibi işyerine ait herhangi bir belgenin bulunmamasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu, 20.06.2008 tarihinden sonra davalı işverenin faaliyetine devam ettiğine dair herhangi bir yazılı belge sunulamadığı, 20.06.2008 tarihi ile davacının dava dışı ... işyerinde çalışmaya başladığı 07.03.2018 tarihleri arasındaki yaklaşık 10 yıllık sürede davalı işverenin kayıt dışı çalışmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu, dinlenen taraf tanıklarının çoğunluğunun bordro tanığı, komşu işyeri bordro tanığı ya da komşu işveren tanığı olmadıkları, tespiti istenen dönemde yapılan çalışmaya dair yazılı belge sunulamaması karşısında, komşu işyeri bordro tanıklarının ifadelerine itibar edilemeyeceği, davacı tarafından sunulan fotoğrafların yer ve zamanı göstermemesi nedeniyle delil niteliğinde olmadığı, ... Elektrik cevabi yazısında, davalı işverene ait aboneliğin kesintisiz şekilde devam ettiği bildirilmiş ise de, vergi ve oda kayıtlarına göre davalı işletmesinin faaliyetinin sona erdiği bildirilmekle, elektrik aboneliğinin işletmenin faaliyette olduğunu göstermeyeceği, sonuç olarak, davalı işverenin kardeşi olan davacının hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde davalı işveren işyerinde çalıştığı hususunu ispatlayamadığı, kaldı ki tanık anlatımları ve vergi ile oda kayıtları birlikte değerlendirildiğinde, davacının 2008 yılına kadar davalı işverenin işyerinde çalıştığı kabul edilse bile, 20.06.2008 ile dava tarihi itibariyle çalışmaların hak düşürücü süre nedeniyle dikkate alınmayacağı kanaatiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
Davacı Vekilinin İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde; Mahkemece eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile karar verildiğini, davalının iş yerinin yıllarca vergi kaçırmak suretiyle bakkal işletmesinin arka tarafında varlığını sürdürdüğünü, dışarıdan bakıldığında yapılan gerçek işin görünmediğini, davalının iş yerinin tüzel kişiliğini gizlediğini, bu nedenle davacının davalı yanında çalıştığına dair yazılı delil bulunmadığını, tanıklar tarafından davacının çalışmasının doğrulandığını, sunulan fotoğraflarla da davacının çalıştığının ispatlandığını belirterek, usul ve yasaya aykırı verilen kararın kaldırılmasını istemiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında 6100 sayılı HMK'nın 355 inci maddesindeki düzenleme gereğince istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine ilişkin aykırılık bulunup bulunmadığı yönü gözetilerek yapılan incelemede ve özellikle; talep edilen dönemde davalı adına sadece 30.04.2008 – 31.05.2008 tarihleri arasında bir iş yerinin tespit edilmiş olması, zabıta tarafından tespit edilen tanıklarca davacının davalıya ait iş yerinde çalıştığı beyan edilmişse de ...'ın kendisinin 1993-1994 yıllarında işe başlayıp 4-5 yıl çalıştığını, tanık ... tarafından 1993-1996 yılları arasında çalıştığının ve tanık ... tarafından da 2006 yılında iş yerinden ayrıldığının beyan edilmiş olması, davacı ile birlikte çalıştıklarını söyleyen tanıkların en son çalıştıkları yıl itibari ile davanın açılış tarihi de dikkate alındığında hak düşürücü sürenin söz konusu olacağı hep birlikte değerlendirildiğinde; ilk derece Mahkemesi kararının yerinde olduğu belirgin olup ayrıca kamu düzenine ilişkin konularda da kararın esasına etkili bir aykırılık bulunmadığı anlaşıldığından, istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı Vekilinin Temyiz Sebepleri
Davacı vekili; istinaf sebepleri doğrultusunda hükmün temyiz incelemesi sonucu bozulmasını istemiştir.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2.Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3.Değerlendirme
1.İnceleme konusu eldeki davada, davacı, davalıya ait işyerinde 01.01.1990–28.10.2018 tarihleri arasında Kuruma bildirilmeyen sürelerde çalıştığının tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda, hükümde yazılı gerekçelerle davanın reddine karar verilmiş ise de, bu sonuca eksik inceleme ve araştırma ile gidilmiştir.

2.Somut olayda, ... Elektrik A.Ş.'den celbedilen cevabi yazıda, davalı ... adına Yılmaz Mah. Menderes Cad. No:55 ... adresinde ticari tarifeli abonelik kaydının bulunduğu, aynı yazının ekinde 01.01.1990-28.10.2018 tarihleri arasındaki elektrik tüketim ekstrelerinin gönderildiği, ekstrelerin incelenmesinde yıllara göre tüketimde farklılık görülmediği, bu bağlamda davalıya ait işyerinin ihtilaf konusu dönemde faal olduğunun anlaşılması karşısında, giderek davalıya ait işyerinin ruhsat kayıtları ilgili Belediyeden getirtilmeli, su aboneliği araştırılarak tüketim ekstreleri istenmeli, davacının 07.03.2018-31.12.2018 tarihleri arasında davalının oğlu olan ... işyerinden kısmi bildirimlerinin yapıldığı gözetildiğinde, 04.02.2019 tarihli kolluk araştırması da yetersiz olduğundan, ..., zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları, yoksa işyeri sahipleri ayrıntılı araştırılıp tespit edilerek yöntemince beyanlarına başvurulmalı, çalışmanın varlığı tereddütsüz belirlenmeli, davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiği nazara alınıp araştırma genişletilerek, toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre karar verilmelidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

09.07.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.