YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6733 E.  ,  2024/7834 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/3054 E., 2024/471 K.
KARAR : Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ : Konya 4. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/276 E., 2023/270 K.

Taraflar arasındaki prime esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili, davacının 20.05.1996 - 31.12.2010 döneminde asgari ücretin 2,6 katı ücretle çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı şirket vekili, davacının ücretleri ve primlerinin ödenmiş olduğunu, davacının iddialarının gerçeği yansıtmadığını, davacının taleplerinin 5 yıllık süreyi geçtiğini ve bu sebeple davacının taleplerinin zamanaşımına uğradığını, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.

Davalı Kurum vekili, davacı tarafından açılan davayı kabul etmediklerini, öncelikle davanın esasına girilmeden, yasal süresinde açılmayan ve zamanaşımına uğrayan iş bu davanın reddi gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacı ... T.C. Kimlik Numaralı ...’in davalı şirkette 20.05.1996 - 31.12.2010 tarihleri arasındaki çalışmaları nedeniyle prime esas kazancının; 20.05.1996 - 31.07.1996 tarihleri arasında 19.823,429,70 TL (net), (eski TL),01.08.1996-31.07.1997 tarihleri arasında 39.857.746,95 TL (net), (eski TL), 01.08.1997 - 31.07.1998 tarihleri arasında 83.036.972,81 TL (net), (eski TL),01.08.1998- 31.12.1998 tarihleri arasında 112.097.277,20 TL (net), (eski TL), 01.01.1999 - 30.06.1999 tarihleri arasında 182.944.949,62 TL(net), (eski TL), 01.07.1999 - 31.12.1999 tarihleri arasında 219.323.052,00 TL (net), (eski TL), 01.01.2000 - 30.06.2000 tarihleri arasında 257.282.811,00 TL (net), (eski TL),01.07.2000 - 31.12.2000 tarihleri arasında 278.371.566,00 TL (net), (eski TL), 01.01.2001 - 30.06.2001 tarihleri arasında 327.930.140,25 TL (net), (eski TL),01.07.2001 - 31.07.2001 tarihleri arasında 344.326.647,26 TL (net), (eski TL), 01.08.2001 - 31.12.2001 tarihleri arasında 393.516.168,30 TL (net), (eski TL), 01.01.2002 - 30.06.2002 tarihleri arasında 520.191.047,39 TL (net), (eski TL), 01.07.2002 - 31.12.2002 tarihleri arasında 587.849.045,62 TL (net), (eski TL), 01.01.2003 - 31.12.2003 tarihleri arasında 717.017.670,00 TL (net), (eski TL), 01.01.2004 - 30.06.2004 tarihleri arasında 991.171.485,00 TL (net), (eski TL), 01.07.2004 - 31.12.2004 tarihleri arasında 1.040.730.039,25 TL (net), (eski TL), 01.01.2005 - 31.12.2005 tarihleri arasında 1.145.49 TL (net), 01.01.2006 - 31.12.2006 tarihleri arasında 1.244,24 TL (net) 01.01.2007 - 30.06.2007 tarihleri arasında 1.318,05 TL (net), 01.01.2007 - 31.12.2007 tarihleri arasında 1.370,77 TL (net), 01.01.2008 - 30.06.2008 tarihleri arasında 1.425,60 TL (net), 01.07.2008 - 31.12.2008 tarihleri arasında 1.496,60 TL (net), 01.01.2009 - 30.06.2009 tarihleri arasında 1.560,57 TL (net), 01.07.2009 - 31.12.2009 tarihleri arasında 1.623,83 TL (net), 01.01.2010 - 30.06.2010 tarihleri arasında 1.708,19 TL (net), 01.07.2010 - 31.12.2010 tarihleri arasında 1.782,00 TL (net) olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı şirket vekili, davacının ücreti konusunda tanık beyanlarının hükme esas alınamayacağı, davacının ücret bordrolarının aksini kanıtlayan yazılı delil sunamadığı, tanıkların beyanlarından davacının ücretinin tespitinin de mümkün olmadığı, Mahkeme kararının usulü kazanılmış hak ilkesine aykırı olduğu, Mahkemece eksik inceleme neticesinde karar verildiği, davacının taleplerinin zamanaşımına ve hak düşürücü süreye uğradığı, davanın 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmadığından reddi gerekirken, kabulüne karar verilmesinin kanuna ve usule aykırı olduğu gerekçeleriyle, Mahkemece verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur.

Davalı Kurum vekili, toplanan delillerin ve dinlenen tanık beyanlarının davacının iddiasını ispatlamak için yeterli olmadığı, imzasız dönem bordrolarının bulunduğunu söyleyen davacının bu durumda yazılı delil ile iddiasını ispat etme zorunluluğu olduğu, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler, tanık beyanları, mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden kanuna aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalılar vekilleri istinaf dilekçesi ile birebir aynı sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, prime esas kazanç tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 80, 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddeleridir.

3. Değerlendirme
Davanın yasal dayanaklarından olan 506 sayılı Kanun'un “Prime esas ücretler” başlığını taşıyan 77 nci maddesinin 1 inci fıkrası ile 5510 sayılı Kanun'un “Prime esas kazançlar” başlıklı 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasında, sigortalıların prime esas kazançlarının nasıl belirleneceği açıklanmıştır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun; 200 üncü maddesinde, bir hakkın doğumu, düşürülmesi, devri, değiştirilmesi, yenilenmesi, ertelenmesi, ikrarı ve itfası amacıyla yapılan hukuki işlemlerin, yapıldıkları zamanki miktar veya değerleri belirli bir tutarı geçtiği takdirde senetle kanıtlanması gerektiği, bu hukuki işlemlerin miktar veya değeri, ödeme veya borçtan kurtarma (ibra) gibi herhangi bir sebeple belirli bir tutardan aşağı düşse bile senetsiz kanıtlanamayacağı bildirilmiş bu madde uyarınca senetle kanıtlanması gereken konularda yukarıdaki hükümler hatırlatılarak karşı tarafın açık muvafakati durumunda tanık dinlenebileceği, 202 nci maddesinde de senetle kanıtlanması zorunlu konularda yazılı bir delil başlangıcı varsa tanık dinlenebileceği açıklanarak delil başlangıcının, dava konusunun tamamen kanıtlanmasına yeterli olmamakla birlikte, bunun var olduğunu gösteren ve aleyhine sunulmuş olan tarafça veya temsilcisi tarafından verilen belgeler olduğu belirtilmiştir.

Kuruma ödenmesi gereken sigorta primlerinin hesabında gerçek ücretin/kazancın esas alınması gerekmekte olup hizmet tespiti davalarının kamusal niteliği gereği, çalışma olgusu her türlü kanıtla ispatlanabilmesine karşın ücret konusunda aynı genişlikte ispat serbestliği söz konusu değildir ve değinilen maddelerde yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarının yazılı delille kanıtlanması zorunluluğu bulunmaktadır. Ücret tutarı maddede belirtilen sınırları aştığı takdirde, tespiti gereken gerçek ücretin; hukuksal geçerliliğe sahip olarak düzenlenmiş bulunmaları kaydıyla, sigortalının imzasını içeren aylık ücreti gösteren para makbuzları, banka kayıtları, ticari defter kayıtları, ücret bordroları gibi belgelerle kanıtlanması olanaklıdır.

Yazılı delille ispat sınırının altında kalan miktar için tanık dinlenebileceği gibi, tespiti istenen miktar sınırı aşsa dahi varlığı iddia edilen çalışmanın öncesine ve sonrasına ait yazılı delil başlangıcı sayılabilecek belgeler bulunuyorsa tanık dinlenmesi mümkündür. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 20.10.2010 gün ve 2010/10-480 Esas - 2010/523 Karar, 20.10.2010 gün ve 2010/10-481 Esas - 2010/524 Karar, 20.10.2010 gün ve 2010/10-482 Esas - 2010/525 Karar, 19.10.2011 gün ve 2011/10-608 Esas - 2011/649 Karar, 19.06.2013 gün ve 2012/10-1617 Esas - 2013/850 Karar sayılı ilamlarında da aynı görüş ve yaklaşım benimsenmiştir.

İnceleme konusu dosyada; 20.05.1996-31.12.2010 döneminde davalı iş yerinden bildirimleri olan davacının prime esas kazancının tespitini talep ettiği, Mahkemece asgari ücretin TÜİK emsal ücrete göre oranı bulunarak prime esas kazancın tespit edildiği anlaşılmaktadır. Dosya içerisinde davacıya 11.03.2009 - 10.01.2011 tarihleri arasında yapılan ödemeleri gösteren Yapı Kredi Bankası hesap kayıtları bulunmaktadır.

Yukarıda belirtilen hukuki düzenlemeler kapsamında inceleme yapılarak, davacıya yapılan ödemelere ilişkin yazılı belgeler, banka kayıtları olması halinde celp edilmeli, banka kayıtlarında yapılan ödemeler Kuruma yapılan bildirimlerle karşılaştırma yapılarak incelenmeli, eksik bildirim yapılıp yapılmadığı tespit edilmeli, elde edilecek sonuç değerlendirilmek suretiyle hüküm kurulmalıdır.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Üye ...'ın muhalefetine karşı, Başkan ..., Üyeler ..., ... ve ...'ün oyları ve oy çokluğuyla,

08.07.2024 tarihinde karar verildi.

KARŞI OY GERKEÇESİ

1. Çoğunluk ile aradaki temel uyuşmazlık prime esas kazanç tespiti için, aylık ücret tutarının 6100 sayılı HMK.’un 200 ve 202 nci maddelerinde belirtilen sınırları aştığı veya bordroların işçinin imzasını taşıdığı takdirde yazılı delille kanıtlanması gerekip gerekmediği” noktasında toplanmaktadır.

2. Daha önce Dairemizin 2020/11683 Esas, 2021/10353 Karar sayılı kararında yazılan karşı oy gerekçelerinde açıklandığı üzere;

Sigortalının prime esas kazancının tespitinde, mahkemece resen araştırma ilkesi ve delil serbestisi kapsamında her türlü delil toplanmalı, tarafların vazgeçmesi ve kabulü ile bağlı olunmadığı gibi salt tanık beyanları ile de yetinilmemeli, yukarda belirtilen 4857 sayılı İş Kanun'u, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanun'u ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanun'u hükümleri uygulanarak sigortalının yaptığı işin özellikleri (vasıflı olup olmadığı), işyerindeki ve meslekteki kıdemi, meslek unvanı, yapılan işin niteliği, işyerinin özellikleri, emsal işçilere o işyerinde veya başka işyerlerinde ödenen ücretler, örf ve adetler dikkate alındığında kayıtlarda görünen ücretle çalışmasının hayatının olağan akışına uygun bulunup bulunmadığı da değerlendirilerek ilgili işçi ve işveren kuruluşlarından, sendikalardan, meslek odalarından emsal ücret araştırması yapılmalı, bu konuda açılmış işçilik alacakları davası var ve kesinleşmiş ise delil kabul edilmeli, dolayısı ile inandırıcı, ciddi deliller doğrultusunda ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonuca gidilmeli, ücretin işçinin yazılı onayı olmadan düşürüldüğü durumda ise yazılı muvafakati yoksa önceki yüksek ücreti esas alınarak prime esas kazanç saptanmalıdır.

3. Nitekim aynı hususlar Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 02.06.2020 tarih ve 2016/10-376 Esas, 2020/306 Karar, 09.07.2020 tarih ve 2016/21-904 Esas, 2020/554 Karar ve 16.07.2020 tarih ve 2016/10-2141 Esas, 2020/585 Karar sayılı kararları ile kabul edilmiştir.

4. Somut uyuşmazlıkta davacı satın alma personelş olarak çalıştığını iddia etmiştir. Ücret ilgili sözleşme yoktur. Davacı vasıflı bir işçidir. Kamu düzeni ve resen araştırma ilkesine göre vasıflı işçi olan davacının prime esas kazancının emsal ücret araştırması ve her türlü delille kanıtlanması esastır. Bordronun senet vasfı yoktur. Prime esas kazancın tespiti yönünde yukarıda belirtilen esaslar ve Hukuk Genel Kurulu kararı uyarınca araştırma yapılmalıdır. Çoğunluk görüşü ile resen araştırma ilkesi ve kamu düzeni ilkesine aykırı olacak şekilde salt yazılı belge ile sınırlandırılması gerekçesine katılınmamıştır.