YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6544 E.  ,  2024/8456 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2023/428 E., 2024/33 K.
KARAR : Kısmen Kabul

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında İlk Derece Mahkemesince verilen davanın kabulüne dair karara karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili ve davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması ve Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi üzerine fer'i müdahil Kurum vekili ve davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. vekilinin temyiz istemleri hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili ve davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalılardan ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş.'nin asıl işveren, ...'nin alt işveren olduğu davalılar bünyesinde 29.07.2015 tarihinden itibaren petrolde akaryakıt satışında işçi olarak çalışmaya başladığını, müvekkilinin ücret ve haklarının ödenmemesi nedeniyle iş akdinin Çarşamba 2. Noterliğinin 07.03.2016 tarih ve 2458 yevmiye numaralı ihtarname ile feshedildiğini, müvekkilinin asgari ücretle haftanın 7 günü çalıştığını, akaryakıt istasyonunda 24 saat çalışıp 24 saat çalışmadığını, müvekkilinin çalışmalarının Kuruma bildirilmediğini, müvekkilinin 29.07.2015-02.03.2016 tarihleri arasında davalı işyerinde çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. vekili cevap dilekçesinde; müvekkili şirketin sigortasız işçi çalıştırmasının mümkün olmadığını, davacının müvekkili şirkette çalışmadığını, müvekkili yönüyle husumet yokluğundan reddinin gerektiğini, müvekkili şirketi bahsi geçen akaryakıt istasyonunu 08.07.2015 tarihinde ...'a kiraladığını, akarkayıt istasyonunun ... tarafından işletildiğini ve müvekkili şirkete kira ödediğini, ... ile kiracı ilişkisinin bulunduğunu, asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunmadığını, davanın ...'a ihbar edilmesi gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ... tarafından davaya cevap verilmemiştir.

3. Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının işe girişini bulunduğu ancak herhangi bir çalışmasının olmadığını, tanık dinletilmesine muvafakatlerinin olmadığını, kesintisiz çalışma iddiasının yazılı delillerle kanıtlanması gerektiğini, davacının çalışmalarının gerçek olduğunun ve bir hizmet akdine dayalı olarak gerçekleşip gerçekleşmediğinin araştırılması gerektiğini beyanla yasal dayanaktan yoksun olarak açılan davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 27.02.2020 tarihli ve 2016/188 Esas, 2020/155 Karar sayılı kararı ile davanın kabulü ile davacı ...'ün ...-33 sicil numaralı işyerinde ... Petrol ve Tesisleri San. ve Tic. A.Ş. adlı işyerinde 29.07.2015 tarihi ile 07.03.2016 tarihleri arasında hizmet aktine dayalı olarak günün asgari ücreti ile çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili ve davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. vekili istinaf başvurusunda bulunmuşlardır.

B. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin 07.12.2021 tarihli ve 2021/327 Esas, 2021/3421 Karar sayılı kararıyla İlk Derece Mahkemesinin kararının yasal ve hukuksal gerekçeleri ile dayanağı maddi delillere ve özellikle bu delillerin takdirinde bir isabetsizlik bulunmadığından davalı SGK ve ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. vekilinin istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b-1 inci maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili ve davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

2. Dairenin 25.04.2022 tarihli 2022/2416 Esas, 2022/6214 Karar sayılı kararında; "...İnceleme konusu dosyada; Mahkemece ...’un kiracı olarak kabul edildiği ve kiracı olduğu açık olup, davacının da kiralanan bu petrol istasyonunda akaryakıt satışı işinde çalıştığını iddia etmesi karşısında işveren olarak ...’a husumet yöneltilmesi gerekli olup, ihbar olunan olarak tebligat yapılıp, sonrasında ara kararla dahili davalı kabul edilmesi yerinde değildir. ...’a HMK 124 üncü madde kapsamında yöntemince husumet yöneltilerek, göstereceği deliller toplanmalı, bu kapsamda inceleme ve irdeleme yapılarak sonucuna göre karar verilmelidir.

3.Husumet konusu, davanın her aşamasında ileri sürülebilir. Taraflarca ileri sürülmese dahi gerek Mahkemece, gerekse Yargıtayca tarafların bu yönde bir savunmasının olup olmadığına bakılmaksızın kendiliğinden göz önünde tutulur. Davacı dava dilekçesinde, Metro Çarşamba Otogar İşlemeciliği isimli bir kişiye daha husumet yöneltmiş, ancak bu davalının tüzel kişiliği olup olmadığı araştırılmamış, gerekçeli karar başlığında da taraf ehliyeti bulunup bulunmadığı irdelenmeksizin bu davalının adına yer verilmiştir. Metro Çarşamba Otogar İşlemeciliğinin tüzel kişiliği, dolayısıyla taraf ehliyeti bulunup bulunmadığı araştırılmalı sonucuna göre davadaki taraf teşkili sağlıklı bir biçimde sağlanmalıdır." gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne,
-Davacı ...'ün ...-33 sicil numaralı ... Petrol ve Tesisleri San. ve Tic. A.Ş. adlı işyerinde 29.07.2015 - 07.03.2016 tarihleri arasında hizmet aktine dayalı olarak günün asgari ücreti ile çalıştığının tespitine,
Metro Çarşamba Otogar İşletmesi yönünden davanın usulden reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde feri müdahil Kurum vekili ve davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
1. Davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. vekili temyizi; hatalı şekilde hüküm kurulduğunu, davacının, müvekkil şirket çalışanı olmadığını, kiracı ... çalışanı olduğunu, diğer davalı ...'nin işletmeci ve kiracı olduğu açıkça gerekçeli kararda dahi belirtilmesine karşın, müvekkil şirket ile ... arasında asıl-alt işveren ilişkisi bulunduğuna dair kurulan hükmün tamamen gerekçesiz olduğunu beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Fer'i müdahil Kurum vekili temyizi; davacının hizmetlerinin eksik bildirildiğine ilişkin iddiasının doğru bulunmadığını, davanın esası bakımından ispatlanmayan davanın reddi gerektiği halde kısmen kabule dair kararın hukuka aykırı olduğunu, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucunda ve özellikle soyut tanık anlatımları esas alınarak karar verildiğini, dosya kapsamı itibariyle ve tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde yanılgıya düşüldüğünü beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 29.07.2015-02.03.2016 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen hizmet sürelerinin ve prime esas kazancının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2-Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesi olup, bu tür davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

3. Değerlendirme
1. İnceleme konusu eldeki davada, bozmaya uyulmuş ise de bozma gereklerinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Bozma sonrasında Mahkemece bozma ilamına uyularak yapılan yargılamada; davacının çalışmasının geçtiği akaryakıt istasyonu hakkında davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. ile kira sözleşmesi akdeden ...'a husumet yöneltilerek, dava dilekçesinin tebliğ edildiği, toplanan delillere göre davaya dahil edilen ...'un işletmeci ve kiracı olduğu, asıl işverenin davalı şirket olduğu belirtilerek davacının davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. adlı işyerinde kesintisiz ve asgari ücretle çalıştığına dair davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de bu sonuca eksik inceleme ve araştırma ile gidilmiştir.

2. Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonucunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. Buna karşılık bozma ilamında açıkça ... ile davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. arasındaki ilişkinin kira ilişkisi olduğu, davacının da davalı ... tarafından kiralanan bu işyerinde çalıştığının belirtilmesine rağmen ve Mahkemece de gerekçe kısmında ...'un kiracı olduğunun belirtilmesi karşısında hüküm fıkrasında davalı ... Petrol ve Tesisleri San. Tic. A.Ş. hakkında hüküm kurulması usûl ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

11.09.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.