YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6501 E.  ,  2024/6527 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/2363 E., 2024/722 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 25. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/257 E., 2022/240 K.

Taraflar arasındaki çalışmalarının fiili ve gerçek olduğunun tespiti ile aksine Kurum işleminin iptali davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 14.03.1989 tarihinde hizmet akdine tabi çalışmaya başladığı, doğum borçlanmasını da birleştirilerek 01.01.2014 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı almaya hak kazandığı, Denizli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün 12.10.2020 tarihli yazısıyla davacının 14.07.2010 - 10.08.2010 tarihleri arasındaki çalışmalarının fiili olmadığının tespit edilmesi nedeniyle iptal edildiğinin ve 01.01.2014 - 18.10.2020 tarihleri arasında ödenen aylıkların yersiz olduğunun bildirilerek davacıya 111.510,16 TL'nin borç çıkarıldığı, ödeme yapılmadığı takdirde icra takibi yapılacağının bildirildiği, çalışmalarının gerçek ve fiili olduğu, ... ...'ye ait belediye düğün salonu altındaki perde atölyesinde işçi olarak çalıştığı iddiasıyla Kurum işleminin iptali ile davacının 1384094 iş yeri numaralı "..." ünvanlı iş yerinde 14.07.2010 - 10.08.2010 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak fillen çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP
1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; açılan davada Kuruma başvuru dava şartı bulunduğu, Kurumun sıfatının fer'i müdahil olduğu, derdestlik, husumet ve hak düşürücü süre gibi ilk itirazları ile zamanaşımı def’i yapılmış sayılmaları gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı ... davaya cevap vermemiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesi tarafından; davacının dava dilekçesinde davalı ...'e ait iş yerinden bildirilen hizmetlerinin iptal edildiği dönemde ... ...'ye ait belediye düğün salonu altındaki perde atölyesinde işçi olarak çalıştığını beyan ettiği, yine davacının Kurum müfettişine, ..., ... ve ... ... isimli kişilere ait ... isimli fabrikada çalıştığını, ...'ü tanımadığını ancak iş yerinde sık sık ismini duyduklarını, hastaneye gitmek istediklerinde kendilerine verilen vizite kağıdında ...'ün isminin bulunduğunu beyan ettiği, talimat mahkemesince dinlenilen tanık ...'in, ... ...'ye ait olan "... Tekstil" isimli iş yerinde 2013 yılından önce davacı ile birlikte çalıştıklarını beyan ettiği, ... ismini duyduğunu ancak kendisini tanımadığını, patronları ... ...'nün bir dönem SGK kayıtlarını silerek ... isimli kişiye kaydettirdiğini beyan ettiği; tanık ... ve ...'un da benzer beyanlarda bulunduğu, tanık ...'in davacıyı ve ...'ü tanımadığına ilişkin beyanda bulunduğu, bir dönem ... ...'nün mali müşavirliğini yaptığını beyan ettiği, davacının dava dilekçesindeki ve denetmene verdiği beyanları ile dinlenilen tanıkların beyanları birlikte değerlendirildiğinde davacının, davalı ...'e ait iş yerinde uyuşmazlık konusu dönemde fiili olarak çalışmasının bulunmadığı, Kurum işleminin yerinde olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf yoluna başvurmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; hizmet dökümündeki tüm çalışmalarının fiili ve gerçek olduğu, tüm işçilerin iş yerinden ... veya ... ...'ye ait olduğunu beyan ettikleri, ... ...'ye husumet yöneltmek için süre istedikleri, gerekçe ile denetim raporunun çeliştiği, çalışma gerçek olduğundan işverenin farklı olması nedeniyle davanın reddedilemeyeceği, mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 14.07.2010 - 10.08.2010 tarihleri arasında ...'e ait iş yerinde geçen çalışmalarının Kuruma bildirildiği, davacının denetmene verdiği ifadesinde Dazkırı'da bulunan iş yerinde çalıştığını, ancak iş yerinin ...-...-... 'ye ait olduğunu, ...'ü tanımadığını belirttiği, denetmen tarafından ifadesi alınan diğer sigortalıların da benzer beyanlarda bulundukları, denetmen tarafından ve Vergi Dairesince yapılan tespitler ile dinlenen tanık beyanları dikkate alındığında Kurum tarafından yapılan işlemin yerinde olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuştur.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, sahte sigortalılık nedeniyle sigortalılığının iptaline ilişkin Kurum işleminin iptali ile çalışmaların gerçek ve fiili olduğunun tespiti davasıdır.

2.İlgili Hukuk
1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir:

"Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."

2. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlı Sigortası Kanunu'nun (5510 sayılı Kanun) 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:

"Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;
a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar... sigortalı sayılırlar."

3. 5510 sayılı Kanun'un 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Sigorta hak ve yükümlülükleri 4 üncü maddenin birinci fıkrasının;
a) (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya, meslekî ve teknik eğitime, meslekî ve teknik ortaöğretim sırasında tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimine, staja veya bursiyer olarak göreve başladıkları tarihten... itibaren başlar."

4. 5510 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:

"Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık;
a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten... itibaren sona erer.
"

5. 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinin ilgili 9 uncu fıkrası şöyledir:

"Aylık prim ve hizmet belgesi (veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır."

6. 5510 sayılı Kanun'un 59 uncu maddesinin ilk iki fıkrasının ilgili kısımları şöyledir:

"Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür...

Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir..."

7. 6100 sayılı Kanun'un 194 üncü maddesi şöyledir:

"(1) Taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırmalıdırlar.
(2) Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur."

3. Değerlendirme
1.5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği ise, anılan Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendine göre hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılmakla ve 7 nci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca çalışmaya başladıkları tarihten itibaren edinilir. Söz konusu sigortalılık niteliği anılan Kanun'un 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi uyarınca hizmet akdinin sonlandığı tarihte sona erer.

2. Kurum denetmenlerinin sahte sigortalılık tespitine dayalı davalar hizmet tespiti içeriklidir. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Somut olayda; davacının, 14.07.2010 - 10.08.2010 tarihleri arasında 21 gün 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılığı, davalı ... adına tescilli işveren tarafından süresinde davalı Kuruma bildirilmiştir. Davacıya söz konusu sigortalılık süresi esas alınarak 01.06.2013 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanmıştır. Ancak Kurum denetmeninin 14.06.2019 tarihli raporuyla anılan sigortalılık bildirimi yapılan iş yerinin Kurum ve vergi kayıtlarında geçen iş yeri adresinin sahte olduğu ve bildirimi yapılan hiç bir sigortalının işvereni tanımadığı ve iş yerinde çalışmadıklarını beyan ettikleri tespit edilmiş ve davacının sigortalılığına esas çalışmasının gerçek ve fiili olmadığı gerekçe gösterilerek anılan sigortalılık süresi ile bağlanan yaşlılık aylığı iptal edilmiştir.

4. İlk Derece Mahkemesi tarafından davacı sigortalı tarafından açılan davanın reddine karar verilmiştir. Ne var ki Kurum denetimi sırasında davacının havlu üreten iş yerinde çalıştığı, fabrikanın Dinar ilçesinde olduğu ve 80 kişinin çalıştığı beyanları ve savunması hakkında araştırma yapılmadığı anlaşılmaktadır.

5. Mahkemece, 6100 sayılı Kanun'un 194 üncü maddesindeki somutlaştırma yükü uyarınca davacının beyanı alınmalı, hangi iş yerinde, hangi il ve ilçede, hangi adreste, kimlerle çalıştığı, ücretlerini nasıl aldığı sorularak çalıştığını iddia ettiği iş yeri tespit edilmeli; davalı dışında bir işveren nezdinde çalıştığı halde davalı adına tescilli iş yerinden bildirim yapıldığı iddiası bulunması halinde söz konusu işverenin iş yeri sicil dosyası celbedilmeli; gerekirse davaya dahil edilip işverenin delilleri sorulmalı; davacının fiili çalışma olgusu ve davaya konu Kurum işleminin gerçekliği hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

6. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3- Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

10.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.