YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6334 E.  ,  2024/6401 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/3347 E., 2024/375 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/296 E., 2023/287 K.

Taraflar arasındaki (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının sigortalılık başlangıç tarihinin işe giriş tarihi olan 10.08.1982 tarihi olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, hak düşürücü süre itirazlarının bulunduğunu, davacının söz konusu işyerinde herhangi bir çalışmasının tespit edilmediğini, Kurum kayıtları resmi ve yazılı belge niteliğinde olup, aksinin aynı nitelikte yazılı delillerle olması gerektiğini beyanla, davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı ..., davacının belirttiği şekilde Kuruma 1982 yılında ibraz edilen işe giriş bildirgesine uygun olarak şahsına ait tarım işletmesinde çalıştığını, bu hususta SGK'ya yakın tarihte beyanda bulunduğunu, ancak dava yolu ile talepte bulunması gerektiğinin bildirildiğini, davacının huzurda bulunan haklı davası için sunulan dava dilekçesindeki beyanlarını kabul ettiğini beyanla, davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesince, "...yapılan yargılama ve toplanan deliller dikkate alındığında; davacının davalı ...'a ait işyerinde dava konusu dönemde çalışma iddiasının, dosya kapsamında ulaşılabilen ve hayatta olan tek tanık olan ... tarafından doğrulanmış olması, davalı ... tarafından da söz konusu çalışma olgusunun ikrar edilmiş olması, tanığın beyanlarından davacının çalışmasının sürekli ve ücret karşılığı olduğunun da belirgin olması, dosya kapsamda çalışma olgusunun aksine yönelik de herhangi bir delil bulunmaması birlikte değerlendirildiğinde; davacının davalı ...'a ait 56886.0601 sicil numaralı işyerinde günün asgari ücreti ile hizmet akdine tabi olarak 10.08.1982 tarihinde 1 gün fiilen çalıştığının, ancak sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını tamamladığı 14.04.1986 tarihi olarak kabul edilmesi gerektiğinin tespitine ve davanın kabulüne..." gerekçesiyle davanın kabulü ile davacının, 56886.0601 sicil numaralı ... Tarım İşletmesi unvanlı iş yerinde 10.08.1982 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle bir gün fiilen çalıştığının, ancak sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını tamamladığı 14/04/1986 tarihi olarak kabul edilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı SGK vekili istinaf dilekçesinde, hak düşürücü süre itirazında bulunduklarını, Kurum kayıtları resmi ve yazılı belge niteliğinde olup, aksini kanıt aynı nitelikte yazılı delillerle olması gerektiğini, çalışma olgusunun somut ve inandırıcı delillerle kanıtlanması gerektiğini beyanla, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili, temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı SGK vekili istinaf dilekçe içeriğini tekrarla kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, 10.08.1982 tarihinde (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 2, 9, 60 ıncı maddenin (G) bendi, 79 uncu, 108 inci maddesi hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2 nci maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanun'lar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.

3. Değerlendirme
1.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

2.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacının, davalı adına 56886 sicil no.lu "... Tarım İşletmesi-Tepecik köyü-..." adresli işyerinden davacı adına 10.08.1982 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu,Kurum tarafında işyeri tescil bilgileri yerine işveren tescil bilgileri kütüğü örneğinin gönderildiği,gelen kayıtta, anılan no.lu iş yerinin ... ... adına kayıtlı olduğu, "sığır yetiştirme, bakımı" konulu olarak 24.11.1977 tarihinde Kanun kapsamına alındığı,işyerinin davalıya devredelip devredilmediği, kapsamdan çıkıp çıkmadığına dair bir bilginin verilmediği,öte yandan Kurum tarafından işyeri bordrosu olarak gönderilen ve üzerinde işveren ünvanı belirtilmeksizin sadece işyeri sicil no.su olan 56886 sicil no. yazılı şekilde 1982 yılına ait 2 ve 3. dönem bordrolarının gönderildiği, 2. ve 3. dönemden bildirimi olan ...'ın vefat ettiğinin belirlendiği, 2. dönem bordrosundan 25.04.1982-08.05.1982 arası 8 gün bildirimi olan ...'un tanık olarak alınan beyanında, kendisinin davalı yanında traktör şoförü olarak çalıştığını davacının ise çapa işçisi olarak davalının tarlalarında çalıştığını beyan ettiği, öte yandan emniyet vasutasıyla yapılan araştırmada davalının araştırma yapılan Tepecik mahallesinde bir işletmesinin olmadığı taralalarının olduğu ve besicilik yaptığı,tarımsal işletmesinin olmadığının tespit edildiğinin bildirildiği, böylelikle Mahkemece çalışmanın geçebileceği bir tarımsal işletmenin varlığı, niteliği, işverenin kim olduğu ile davacının çalışma olgusu tam ve kesin şekilde ortaya konulmadan eksik, inceleme ve araştırmaya dayalı yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

3.Tüm bu açıklamalara göre mahkemece, işe giriş bildirgesinde belirtilen işyeri tescil kayıtları işveren, mahiyet ve kanun kapsam dönemleri belirtilmek suretiyle Kurumdan istenmeli, buna göre ortada bir işletmenin var olup olmadığı belirlenmeli, tarımsal faaliyette bulunan bir işletmenin varlığının Mahkemece tespiti halinde, dava konusu dönemde komşu işyeri ve çalışanları tespit edilerek beyanlarına başvurulmalı, gerekli görülmesi halinde dava konusu dönemin muhtar ve azaları da belirlenerek beyanlarına başvurulmalı, böylelikle tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının gerçek çalışma olgusu, somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde ortaya koyulmalıdır.

4.Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

05.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.