YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6260 E.  ,  2024/7975 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2024/89 E., 2024/154 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen Kurum işlemi iptali ile bir günlük sigortalılığının geçerli olduğunun tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı, davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle davacının, ... sicil numaralı iş yerinde 10.08.1997 ile 30.11.1997 tarihleri arasında fiilen çalıştığını ancak bu çalışmalarının davalı Kurumca iptal edildiğini, Kuruma yapılan başvuruya da olumsuz cevap verildiğini ileri sürerek davacının anılan tarihler arasındaki çalışmalarının tespitini talep etmiş, yargılama aşamasında 11.01.2022 tarihli dilekçesi ile davayı yalnızca Kuruma yönelttiklerini belirtmiş ve davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 10.08.1997 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini istemiştir.
CEVAP
1.Davalı Kurum vekili, cevap dilekçesinde; davanın reddini talep etmiştir.

2.Diğer davalılar yargılamaya katılmamışlardır.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 30.03.2023 tarihli ve 2017/732 E., 2023/154 K. sayılı kararıyla davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Mahkemesi Kararı
Bölge Adliye Mahkemesi 05.07.2023 tarih ve2023/1555 E., 2023/1171 K. sayısı belirtilen kararı ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalı Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Daire kararında; "...Mahkemece, hükme esas alınan tanıkların dava açıp açmadıkları ve buna göre iptal edilen aynı işyerindeki sigortalılıklarını kazanıp kazanmadıkları araştırılmalı, buna göre bordro tanığı olup olmadıkları belirlenmeli, davacının çalıştığı işyeri olarak belirtilen ... ile ... arasında dava konusu dönemi içerir şekilde sözleşme olup olmadığı da araştırılmalı, emniyet aracılığıyla kamu tanığı olarak belirlenen ...'de güvenlik görevlisi olarak çalıştığı belirtilen tanık ...'nin davacının işyerinde makinacı olarak çalıştığını beyan ettiği, dinlenen diğer kamu ve davacı tanıklarının ise temizlik elemanı olarak çalıştığı yönünde beyanda bulundukları göz önüne alındığında anılan tanık beyanları arasındaki çelişki giderilmek suretiyle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. ...
" gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilamı doğrultusunda yapılan yargılama sonucunda neticeten davacının, ... sicil sayılı ... Tem. Hiz. Güv. Sis. Yem. San. Ltd. Şti. unvanlı işyerinde çalıştığının sigorta başlangıç tarihinin 10.08.1997 olduğunun tespiti ile aksine Kurum işleminin iptaline karar vermek gerektiği gerekçesi ile davanın kabulüne; Kurum işleminin iptaline yönelik davanın kabulü ile taleple bağlı kalınarak, davacının, 10.08.1997 tarihinde, 1061634.016 sicil numaralı işyerinin hizmetinde 1 gün çalıştığının tespitine, aksine Kurum işleminin iptaline dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davalı Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum temyiz dilekçesinde, kararın eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğunu belirterek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, Kurum işleminin iptali ile Kurumca iptal edilen 10.08.1997 tarihindeki (1) günlük sigortalılığın geçerli olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun'un 79 uncu maddesi hükümleridir.
Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalı, çalışmanın geçtiği iddia edilen iş yerine dair düzenlenmiş Kurum müfettiş raporu ve dayanak belgeler varsa dosya içerisine getirtilmeli, yine çalışmanın geçtiği iddia edilen işyerinden bildirimi bulunup iptal edilmeyen bordrolu tanıkların yeteri kadarının beyanlarına başvurulmalı, ilgili işyerinin hangi tarihten itibaren faal olduğu ile çalışma ruhsatı alıp almadığı araştırılmalı, işyeri işvereninin vergi kayıtları irdelenerek çalışan sayısı tespit edilmeye çalışılmalı, komşu işyeri bodro tanıkları ve işverenleri tespit edilerek beyanlarına başvurulmak suretiyle uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

3. Değerlendirme
1.Mahkemece, bozma ilamına uyulmasına karşın bozma ilamının gerekleri tam olarak yerine getirilmemiştir.

2.Önceki bozma ilamında da belirtildiği üzere davacı adına ... unvanlı 44131 sicil no.lu "temizlik maddeleri ve hediyelik eşya satışı" konulu işyerinden verilen 10.09.1997 tarihli işe giriş bildirgesi ile başlayan 10.09.1997-30.11.1997 arasındaki 111 günlük sigortalılığının Kurum tarafından yapılan 30.11.2006 tarihli soruşturma raporu nedeniyle iptal edildiği anlaşılmakla, öte yandan işaret edilen bu denetim raporunda ifadelerine başvurulan sigortalıların bir kısmının davalı ... nezdinde değil de dava dışı ...'ın sahibi olduğu ... Temizlik ..Ltd. Şti. nezdinde çalıştıklarına dair beyanda bulundukları , sigortalıların bir kısmının da beyanlarına göre taşeron firma elemanı olarak çalıştıklarını belirttikleri sırameşeler çocuk yuvası, ... A.Ş., ... (... Kablo A.Ş.), ... Tic. A.Ş. işyerlerine gidilerek yapılan görüşmelerden ve inceleme neticesinde anılan işyerlerinin ... unvanlı işverene iş yaptırılmadığı ve tanınmadığı hususunun tutanaklarla belirlendiği tespit edilmiştir.

3.Tüm bunlara göre Mahkemece, öncelikle davacının HMK'nın 31 inci madde kapsamında beyanı alınarak, denetim raporunda adı geçen ...'a ait şirkette dava konusu dönemde çalışıp çalışmadığı sorulmalı, ...'in mi işveren olduğu şayet işveren olmadığına dair beyanda bulunulursa, her iki kişi arasındaki ilişkinin ne olduğu hususu sorulmalı davacıya aynı zamanda yaptığı işi ... adına denetleyen amir ve yetkililerin kim olduğu, ücretini kimden ve hangi yöntemle aldığı hususu sorularak, açıklığa kavuşturulmalıdır.

4. Belirtilen açıklamalar ışığında, davacıdan alınacak beyanlar da gözetilmek suretiyle davacının çalıştığı ... iş yerine yazılarak, ... ya da ... ile dava konusu dönemi içerir şekilde düzenlenmiş sözleşmenin olup olmadığı araştırılmalı, bu döneme ilişkin puantaj ve ücret kayıtları istenilmeli; tanık olarak dinlenilen ...'in sigortalılığın iptaline dair Kurum işlemi için açmış olduğu Bursa 13. İş Mahkemesinin 2023/127 Esas sayılı dosyası dosya kapsamına alınarak incelenmeli ayrıca ... iş yerine yazılacak müzekkere ile davacının yaptığını iddia ettiği temizlik işi ile ilgili çalışan kişiler re'sen tespit edilerek ,ayrıca davacının o dönem kim tarafından denetlendiğine dair alınacak beyanında tespit edilecek yetkililerin beyanlarına başvurulmalı deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeple;
Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

10.07.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.