YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6097 E.  ,  2024/6811 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/2002 E., 2024/186 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 13. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/461 E., 2022/210 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının, 1985-2008 yılları arasında Bağ-Kurlu, 2008 yılından sonra ise 4/1-a kapsamında çalıştığını, müvekkilinin, 17.07.2012 tarihli tahsis talep dilekçesine istinaden 4/1-a kapsamında geçen hizmetleri dikkate alınarak 01.08.2012 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlandığını, Kurum tarafından başlatılan tahkikat neticesinde, 10.09.2021 tarih ve 413-795-046 sayılı Denetmen Raporu ile davacının ... ünvanlı, 10066857 sicil numaralı işyerinde geçen 2011 yılından 195 gün hizmetinin fiili çalışma olmadığı gerekçesi iptal edildiğini ve yaşlılık aylığının da başlangıç tarihinden itibaren iptal edilerek ödenen emekli aylıkları ile bayramlarda ödenen ikramiyelerin faiziyle birlikte iadesinin talep edildiğini, davacının 7326 sayılı Kanun kapsamında yapılandırma yaparak borcunu taksitlerle ödemeye başladığını ve Kuruma müracaat ederek iptal ve borç tahakkuk işlemlerinin geri alınması için talepte bulunulduğunu, ancak bu talebin Kurum tarafından uygun görülmediğini, davacının Siirt ...’da bulunan Yenidoğan Çarşısında ... Pastanesi adında bir pastanede 1-1,5 yıl kadar sipariş alma, paketleri hazırlama, çay servisi, temizlik işleri vs. işler yaptığını, ücretleri bazen ... ... tarafından kendisine ödense de sigorta kayıtlarının ... tarafından düzenlendiğini ve primlerinin yatırıldığını, tüm çalışmalarının gerçek olduğunu belirterek, davalı Kurumun dava konusu işlemlerinin iptaline, davacının 01.08.2012 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazanmış olduğunun tespitine, yaşlılık aylığının yeniden bağlanmasına, kesilen yapılandırma kapsamında ödenen ve dava tarihine kadar biriken aylık ve ikramiyeleri için şimdilik 100,00 TL’nin davalı Kurumdan kesinti tarihinden itibaren yasal faiziyle birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı ... cevap dilekçesinde; Siirt Kurtalanda faaliyet gösteren ... Pastanesinin adına kayıtlı olmadığı, kendisinin de orada çalışan olduğunu, davacının orada çalışıp çalışmadığını hatırlamadığını beyanla davanın reddini istemiştir.

2. Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının müfettiş tarafından alınan ifadesinde ... pastanesinde çalıştığını beyan ettiği, oysa ki davacının iptal edilen çalışmasının ... ünvanlı Özel Bina inşaat işyeri olduğu, Kurum tarafından yapılan tespit ile bu işyerinin sahte işyeri olduğu tespitinin yapıldığı, davacının Kurum müfettişine verdiği ifadesi ile dava konusu ... isimli özel bina inşaatı adlı işyerinde çalışmadığını ikrar ettiği, sigortalılıkları iptal edilen kişilerin alınan ifadeleri ile davacının ikrarı nedeniyle Kurum tarafından bu işyerinden yapılan davacının sigortasının iptal edilmesi işleminin yerinde olduğu anlaşıldığından davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde, Mahkemece verilen kararın hatalı olduğunu, Mahkemece yeterli araştırma ve inceleme yapılmadan eksik inceleme sonucunda hüküm kurulduğunu, Kurum lehine vekalet ücretinin yarısına hükmedilmesi gerekirken tamamına hükmedilmesinin hatalı olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile denetim raporu incelendiğinde davacının davalı ... adına tescilli bina inşaatında çalışmadığını beyan ettiği, ... Pastanesinde geçtiğini iddia ettiği, Kurum denetim raporunda ... Pastanesininin dava dışı ... ...’a ait olduğunun belirtildiği, davacının dava dilekçesinde ...’a ait bina inşaatı işyerinde çalıştığına yönelik bir iddiada bulunmadığı gibi dava dışı ... ...’a ait işyerinde çalıştığının tespiti davası açtığını da iddia etmediği, ...’a ait işyerinden yapılan bildirimlerin gerçek çalışmaya dayanmadığından iptal edilmesine ve iptal edilen hizmetler nedeni ile aylıkların kesilmesi ve borç çıkarılmasına yönelik Kurum işleminde isabetsizlik olmadığı değerlendirilerek davacı vekilinin istinaf başvurusunun Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.1 gereğince esastan reddine verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, istinaf dilekçesi ile benzer nedenlerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemişlerdir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının davalı ... ünvanlı işyerinde 2011 yılında geçen 195 günlük çalışmasının gerçek olup olmadığı, Kurumun yaşlılık aylığının iptaline ilişkin işleminin yerinde olup olmadığı hususlarına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1) Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar. Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür. Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup Mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

2) 6100 sayılı HMK. m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

3. Değerlendirme
1. İnceleme konusu davada davacı, Kurum tarafından iptal edilen 01.05.2011 - 15.11.2011 tarihleri arasında davalı ...'a ait 1006857 sicil numaralı işyerinden yapılan bildirimlerin fiili çalışmaya dayalı olduğunun tespitiyle Kurum işleminin iptalini talep ettiği, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda davacının çalışmalarının gerçek olduğuna dair iddiası kabul edilemeyerek davanın reddine karar verilmiş ise de, dosyada yer alan bilgi ve belgeler karar vermeye elverişli görünmemektedir.

2. Somut olayda, sahte olduğu kabul edilen dönemde davacının 2011 - 2012 yıllarında ...'da bulunan ... Pastanesi'nde çalıştığını, bu işle ilgili olarak iş görüşmesini davalı ... ve ... ... ile yaptığını, ücretlerini ise bazen ...'tan, bazen de ... ...'tan aldığını iddia ettiği, davacının sahteliği iddia olunan işyeri ise "Bina İnşaatı" mahiyetli olup davacının da inşaat işinde çalışmadığını ikrar ettiği nazara alınarak, yeterli kamu tanığı beyanlarına da başvurulmaksızın çalışmanın fiili olmadığının kabulü yönündeki Mahkeme kararı isabetsizdir.

3. Dosya kapsamında, somutlaştırma yükümlülüğü gereğince davacıdan çalışma şekli ve süresi, özellikle davacının hizmet döküm cetvelinde yer alan davalı ...'a ait bina inşaatı işyerinde çalışıp çalışmadığının sorulması, iddiası kapsamında ... Pastanesi ünvanlı işyerinde hangi tarihler arasında kimlerle çalıştığı, emir ve talimatları kimden aldığı, ücretini kimden aldığı, ne şekilde ödendiği hususları sorulmalı buna göre Mahkemece davalı ...'a ait bina inşaatı işyeri ile ... Pastanesi arasındaki organik bağ olgusu olup olmadığı araştırılmalı, ... Pastanesi işyerinin kime ait olduğu davalı Kurum ve Vergi Dairesi kayıtları ile belirlenmeli, yapılacak araştırma ile davalı ...'a ait işyeri ile ... Pastanesi arasında organik bağın varlığı halinde tespit edilecek işyeri sahibi yönünden taraf teşkili hususu değerlendirilmeli, bu kapsamda dava dışı işveren de davaya dahil edilerek göstereceği delillerin toplanması sağlanmalı, buna göre uyuşmazlık konusu dönemde ... Pastanesi işyerinde çalışması bulunan bordro tanıkları detaylı olarak dinlenmeli, varsa komşu işyeri tanıklarının da tespiti yapılarak beyanları alınmalı, öte yandan uyuşmazlık konusu sahtecilik iddiası hakkında düzenlenen Denetmen Raporunda ifadelerine yer verilen bordrolu çalışanlar ... ... ile ... ...'ın da kamu tanığı sıfatıyla ifadelerine başvurulmalı, özellikle ... ...'nun Kurum denetmenine verdiği ifadesinde davacının ...'da bir dönem manavlık yaptığı iddiası araştırılmalı, bu iddia hakkında davacı adına vergi kaydı, Bağ-Kur kaydı bulunup bulunmadığı hususları ilgili Kurumlardan sorulmalı, buna göre araştırma genişletilmeli ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

13.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.