YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6059 E.  ,  2024/6271 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2022/588 E., 2024/57 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasında Mahkemece görülen hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın, fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyizi neticesinde ilk kararın bozulması üzerine bozmaya uyularak yapılan yargılama neticesinde davanın kabulüne karar verilmiştir. Davanın kabulüne dair verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı, davalı işyerinde 29.01.2013-21.05.2014 tarihleri arasındaki dönemde aylık net 900 TL ücret ile çalıştığını belirterek, Kuruma bildirilmeyen ve davalı işveren nezdinde 21.05.2014-30.10.2014 tarihleri arasındaki dönemde her ay için 30 gün üzerinden geçen çalışmalarının tespitini istemiştir.

II. CEVAP
Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI
Söğüt Asliye Hukuk (İş) Mahkemesinin 12.07.2016 tarihli ve 2016/8-2016/162 sayılı kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. İlk Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin (Kapatılan) 22.03.2018 tarih ve 2016/19646-2018/2736 sayılı kararında; yapılacak iş, davacının "E" sınıfı Sürücü Belgesi olup olmadığını Emniyet Müdürlüğünden sormak, davalı işyerine ait ihtilaf konusu dönem bordrolarını getirtmek, ihtilaf konusu tüm dönemde çalışma kaydı bulunan davalı işyeri çalışanlarının re'sen tespit edilerek tanık olarak beyanlarına başvurmak, tanıkların beyanları ile yetinilmemesi, adreslerine ulaşılamaması veya dönem bordrolarının Kurum'a verilmemiş olması halinde davacının Söğüt Belediye Otogarında çalıştığı hatlarda dava konusu edilen dönem içinde çalışan diğer şoförlerin isimlerini tespit edip tanık sıfatıyla bilgilerine başvurmak, davacının yapmış olduğu aylık sefer sayısı da gözetilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak, davacının dava konusu edilen dönem içinde aldığı trafik cezalarını araştırıp bu cezaların davalıya ait aracı kullanırken alınan cezalar olup olmadığını belirlemek, davacının mesleği ile ilgili bir dernek veya oda kaydının bulunup bulunmadığının tespit etmek ve davacının çalışmasının sürekli çalışma olduğu anlaşılırsa sonucuna göre karar vermekten ibaret olduğu gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin 29.11.2021 tarihli ve 2018/80-2021/363 sayılı kararı ile davanın kabülüne karar verilmiştir.

C. 2'nci Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Dairemizin 01.06.2022 tarih 2022/3845- 2022/8333 sayılı kararında; Yapılması gereken iş, taraflar arasında imzalanan hizmet sözleşmesinin aksi yönde davalı işyerinde sürekli çalışıldığını gösteren terminal giriş-çıkış kayıtları, sefer belgeleri veya sefere çıkmadığı sürelerde dosyada mevcut davalıya ait ... araç üzerinden ... davacı adına düzenlenmiş bulunan 07.02.2013 tarihli dışında başkaca trafik ceza kayıtlarının bulunup bulunmadığı araştırılmalı, bulunması halinde ilgili kayıt ve belgeler dikkate alınmalı, varsa işyerinde tutulan puantaj kayıtları getirtilmeli, ... davacı adına düzenlenmiş irsaliye, fatura gibi kayıtların varlığı araştırılmalı yine ... davacının sözleşme kapsamı belirtilen araç dışında davalıya ait araçla işçi taşıma servisi işinde de çalıştığının beyan edilmiş olmasına göre davalı nezdinde geçen bu çalışma süreleri de yöntemince yapılacak araştırma ve inceleme sonucu subut bulması halinde değerlendirmede dikkate alınmalı, davacı mirasçılarının ... davacının hizmet isteminin SGDP primine tabi olarak mı yoksa 4/a kapsamında hizmet tespitine mi yönelik olduğu yönünde beyanları alınmalı ve elde edilecek tüm deliller bir arada irdelenmek suretiyle sonucuna göre karar verilmesi gerekçesiyle Mahkemece verilen karar bozulmuştur.

D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
Mahkemenin 05.12.2019 tarih 2019/102-2019/532 sayılı kararı ile davanın kabulüne, davacının; davalı işyerinde 29.01.2013-21.05.2014 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak 900,00 TL ücretle sosyal güvenlik destek primine tabi konumda çalıştığı ve bu çalışma süresinin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı'na bildirilmediğinin tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Fer'i müdahil Kurum vekili; kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) Geçici 3 üncü maddesi yollamasıyla 1086 sayılı Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 427 ve devamı maddeleri ile 506 sayılı Kanunu'nun 26 ncı maddesi ilgili hükümlerdir.

3. Değerlendirme
1.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi, mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı).

Mahkemenin, Yargıtay’ın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. (Prof. Dr. Baki KURU, Usuli Müktesep Hak (Usule İlişkin Kazanılmış Hak) Dr. A. Recai Seçkin’e Armağan, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 351 Ankara, 1974, sayfa 395 vd.)

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK).

2. İnceleme konusu dava dosyasında, Mahkemece bozma ilamına uyulmasına karar verilmiştir. Ancak bozmaya uyulduğu halde, bozma gereği yerine getirilmemiştir. 09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca bozma kararına uyan Mahkeme artık bozma kararı gereğince işlem yapmak ve hüküm vermek zorundadır.
3. Dava, davacının davalı işyerinde Kuruma hiç hizmet bildirimi yapılmayan 29.01.2013-21.05.2014 tarihleri arasındaki dönemde aylık net 900 TL ücret ile çalıştığının, Kuruma eksik hizmet bildiriminin yapıldığı 21.05.2014-30.10.2014 tarihleri arasındaki dönemde her ay için 30 gün üzerinden çalıştığının tespiti istemine ilişkindir. Mahkemece Dairemizin 01.06.2022 tarih ve 2022/3845- 2022/8333 sayılı bozma ilamına uyularak yapılan yargılama neticesinde; ... davacının mirasçılarının sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmanın tespitini talep ettiklerine dair beyanları karşısında, “Davacının; davalı işyerinde 29.01.2013-21.05.2014 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak 900,00 TL ücretle sosyal güvenlik destek primine tabi konumda çalıştığı ve bu çalışma süresinin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı'na bildirilmediğinin tespitine” karar verilmiştir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Geçici 7 nci maddesi uyarınca, 01.10.2008 tarihi öncesi isteme ilişkin davanın yasal dayanağı mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 uncu ve 01.10.2008 tarihi sonrası isteme ilişkin davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleridir. 506 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.

4. Eldeki somut olayda, ... davacı ile davalı arasında noterlikçe düzenlenmiş ve onaylanmış olan sözleşme kapsamında 21.05.2014 tarihinden itibaren ayda 6 gün üzerinden çalışılacağı belirlenmiş olup davalı işyerince 21.05.2014-30.10.2014 tarihleri arasında ... davacı adına ayda 6 gün üzerinden Kuruma hizmet bildirilmiştir. Mahkemece taraflar arasında imzalanan hizmet sözleşmesinin varlığı karşısında soyut tanık beyanları esas alınarak ... davacının sürekli çalıştığının kabul edilmesi hatalıdır.

5.Yapılması gereken iş, taraflar arasında imzalanan hizmet sözleşmesinin aksi yönde davalı işyerinde sürekli çalışıldığını gösteren terminal giriş-çıkış kayıtları, sefer belgeleri veya sefere çıkmadığı sürelerde dosyada mevcut davalıya ait ... araç üzerinden ... davacı adına düzenlenmiş bulunan 07.02.2013 tarihli dışında başkaca trafik ceza kayıtlarının bulunup bulunmadığı araştırılmalı, bulunması halinde ilgili kayıt ve belgeler dikkate alınmalı, varsa işyerinde tutulan puantaj kayıtları getirtilmeli, ... davacı adına düzenlenmiş irsaliye, fatura gibi kayıtların varlığı araştırılmalı yine ... davacının sözleşme kapsamı belirtilen araç dışında davalıya ait araçla işçi taşıma servisi işinde de çalıştığının beyan edilmiş olmasına göre davalı nezdinde geçen bu çalışma süreleri de yöntemince yapılacak araştırma ve inceleme sonucu subut bulması halinde değerlendirmede dikkate alınmalı ve elde edilecek tüm deliller bir arada irdelenmek suretiyle sonucuna göre karar verilmelidir.

4. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan Mahkeme kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

04.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.