YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/6001 E.  ,  2024/6054 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/379 E., 2024/55 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıç tarihinin tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda temyiz dilekçesinin kabulü ile incelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 01.05.1989 tarihinde ... Giysi San. ve Tic. Ltd. Şti.'ye ait 64532.39 sicil sayılı İzmit'de bulunan işyerinde işe girdiğini, işverenin 01.05.1989 tarihli işe giriş bildirgesini davalı Kuruma verdiğini, müvekkilinin sigortalılığının bu tarihte başladığını, fakat Kurumun, müvekkilinin 01.05.1989 tarihli işe giriş bildirgesine göre.... sicil sayılı işyerinde hizmet akdine dayalı olarak en az 1 gün çalıştığını ve sigortalılık başlangıç tarihini 18 yaşını doldurduğu 15.10.1993 tarihi olarak kabul etmediğini belirterek, müvekkilinin 01.05.1989 tarihinde 64532.39 sicil sayılı iş yerinde en az 1 gün çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 15.10.1993 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesine ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı Kuruma yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, hizmet tespiti 5 yıllık hakdüşürücü süreye tabi olduğunu, hakdüşürücü süre nedeniyle davanın reddinin gerektiğini, ayrıca müvekkil Kurumun yeni yasal düzenlemede hizmet tespiti davalarında taraf olmaktan çıkarıldığını, müvekkil Kuruma davalı sıfatıyla dava yöneltilemeyeceğinden husumet yönünden de davanın reddinin gerektiğini, davanın sadece tanık beyanları ile ispatının mümkün olmadığını, tanıkların işyerine ait bordro tanıkları veya komşu işyeri çalışanlarından olması gerektiğini beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 20.09.2022 tarihli ve 2022/3 Esas 2022/218 Karar sayılı karar ile davanın kabulüne davacının, .... sicil numaralı işyerinde 01.05.1989 tarihinde 1 gün çalıştığının tespiti ile sigorta başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 15.10.1993 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi kararının süresi içerisinde davalı Kurum vekili tarafından istinafı üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1.Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 17.05.2023 tarihli ve 2023/5824 E. 2023/5558 K. sayılı ilamında, "...Somut dava, yukarıdaki yasal düzenleme ve açıklamalar ışığında irdelendiğinde, Kurum işyeri tescil bilgilerine göre mahiyetin ipek halı imalatı ve ticareti şeklinde belirlendiği,öte yandan dosya kapsamında dinlenen tanıklardan ....'in davacının halı dokuma işçisi olarak çalıştığını, yine tanık ...'ın davacının şirketin işyerindeki faaliyetinin ipek halı imalathanesi olduğunu belirterek davacının da dokuma işi yapmış olabileceğini beyan ettiği, öte yandan tanık ...'in işyerinde hem halı imalatı hem de giysi imalatının aynı binada yapıldığını belirterek davacının ilk önce hem giyim bölümünde satış sonrasında halı imalat bölümünde çalıştığını, tanık ...'ün de davacının iş yerinde dikiş üzerine çalışma yaptığını beyan etmiş olması karşısında, Mahkemece evveliyatla dava konusu çalışmanın geçtiği belirtilen ve işe giriş bildirgesi verilen 64532 sicil no.lu iş yerinin bulunduğu adreste ipek halı imalatı dışında başkaca bir faaliyetinin olup olmadığı, var ise işverenin bu faaliyetine yönelik Kurum iş yeri tescil bilgileri ve vergi mükellefiyet dönemleri belirlenmeli, bu işyerine ait dava konusu döenm bordroları da getirtilmek suretiyle bu işyerinde dava konusu dönmede bildirimi yapılmış olanlardan resen belirlenecek olanları tanık olarak da dinlenmek suretiyle davacının bu faaliyet alanlarından hangisi yada hangilerinde hangi tarihlerde çalıştığı hususu da belirlenmek suretiyle uyuşmazlık konusu 01.05.1989 işe giriş tarihi ve işe giriş tarihinden sonraki dönemde, davacının anılan Kanun kapsamında malûllük, yaşlılık ve ölüm sigorta kolları bakımından 85 inci madde gereğince isteğe bağlı sigortalılık başvurusunun da bulunmadığı gözetilerek, işverene bağlı olarak yerine getirdiği faaliyetin “el halıcılığı dokuma işi” niteliğinde olup olmadığı tereddütsüz şekilde belirlendikten sonra, yapılan işin el halıcılığı kapsamında olduğunun anlaşılması halinde davanın reddine, aksi halde elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.
..." denilmek suretiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "....Tanık ...:" Davacı ilk işe girdiğinde giyim bölümünde dikim getir götür işlerini yaptı. Davacı 1989 yılı ilkbahar mevsiminde giyim bölümünde giysi dikim işi yapardı. Davacı 5-6 ay sonra halı satış bölümüne geçti. Davacı hiç el halı dokuma işi yapmadı. Bende el halı dokuma işi yapmadım. Hem giysi, hem halı satışı, hemde halı dokuma işi aynı binanın içerisindeydi. Ben 28 Haziran Mah. Dere Sokakta çalıştım. Numarasını şuanda hatırlayamadım. Ben 1985 yılında işe başladım. Bu tarihte sadece halı dokuma ve halı satışı vardı. 1988-1989 yıllarında halı dokuma halı satış ve giyim işi olmak üzere 3 bölüm olmuştu. İşyerinin adı Durusel halıcılıktı sonrasında ... giyim oldu," şeklinde,

Tanık ..." Ben 1988 yılında işe başladım. Davacı da benden bir kaç ay sonra işe başladı. İlk işe başladığımda işyerinin adı ... Giyimdi. Bu işyerinde halı dokuma ve giyim işi yapılıyordu. Davacı ile ben giyim bölümünde çalıştım. Davacının Halı imalat bölümü ve halı satış bölümüne geçisini 1989-1999 tarihleri olabilir diye hatırlıyorum. Davacı halı bölümüne geçtiğinde halı dokuma ve satış işi de yaptı. Davacı işe başladıktan sonra 5-6 ay sonra halıcılık bölümünde bir süre çalıştı. İlk işe başladığında davacı giyim bölümünde çalıştı. Davacı giyim bölümünde giyim dikiş ve giyim satış bölümünde çalıştı. Bu işlerin hepsi aynı bina içerisindeydi." şeklinde beyanda bulunmuştur.

Mahkememizce bozma sonrası yapılan yargılama ile SGK'dan ve ilgili vergi dairelerinden belgeler getirtilmiş, dinlenen tanık beyanları da dikkate alınarak beyanlardan davacının satış elemanı vasfıyla çalıştığı davacının davalı işyerinde çalışmasının uzun vadeli iş koluna dayalı çalışma olduğu el halı dokuma işi olmadığına kanaat edildiğinden davanın kabulüne karar vermek gerektiği kanaatine varılarak aşağıdaki şekilde hüküm oluşturulmuştur. .." gerekçesiyle davanın kabulü ile davacının, 64532.39 sicil numaralı işyerinde 01.05.1989 tarihinde 1 gün çalıştığının tespiti ile sigorta başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 15.10.1993 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili davanın reddinin gerektiğini beyanla kararın bozulmasını talep etmiştir.

C.Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık 01.05.1989 tarihinde 64532 sicil sayılı iş yerinde en az 1 gün çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 18 yaşını doldurduğu 15.10.1993 tarihi olduğunun tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri

1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 506 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinin II nci fıkrasının D bendi.

Davanın yasal dayanağı olan 506 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesinin II numaralı fıkrasına, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanun'un 1 inci maddesiyle eklenen (D) bendinde “El halıcılığı dokuma işlerinde çalışanlar hakkında yalnız iş kazaları ile meslek hastalıkları, analık ve hastalık sigorta kolları uygulanır. Ancak bunlar istekleri halinde malullük, yaşlılık ve ölüm sigorta kolları bakımından 85 inci madde hükmüne göre isteğe bağlı sigortalı olabilirler.” düzenlemesine yer verilmiş, sonrasında 06.08.2003 günü yürürlüğe giren 4958 sayılı Kanun'un 57 nci maddesiyle söz konusu bent ilga edilmiş olup yürürlükten kaldırmaya yönelik yasama işleminin geriye yürütüleceğine ilişkin herhangi bir yasal düzenleme bulunmadığından, şu durumda 09.07.1987–05.08.2003 (dahil) dönemi bakımından bentte yazılı nitelikteki hizmetin 506 sayılı Kanun hükümleri gereğince uzun vadeli sigorta kollarına tabi zorunlu sigortalılık olarak değerlendirilemeyeceği belirgindir.

3. Değerlendirme
1.Mahkemece bozmaya uyulmak suretiyle yapılan yargılamada, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı hüküm kurulmuştur.

Davacı, 01.05.1989 tarihli işe giriş bildirgesine istinaden anılan tarihte 1 gün süre ile sigortalılığının ve 18 yaşını ikmal ettiği tarihin sigorta başlangıcının tespitini talep etmiş, Mahkenin verdiği davanın kabulüne ilişkin kararının Dairemizce bozulması üzerine yapılan yargılamada, davacının işe giriş bildirgesinde belirtilen işveren adresi olan " 28 Haziran Mah. Dere Sok. No:51/2-A Kocaeli" adresinde dava dışı ... Giyim Tic. Ltd. Şti.'nin 01.11.1988-31.12.1992 tarihleri arasında halı ve kilim imalatı konulu vergi mükellefiyetinin olduğu, aynı şirketin yine Kocaelin'de "Yalı Mah.Yıldız Sok. No:1 " adresinde 01.11.1988-30.11.1997 tarihleri arasında "dış giyim imalatı, dokuma, örme, tığ" konulu faaliyetten dolayı vergi mükellefiyetinin bulunduğunun vergi dairesince bildirildiği, buna göre dava dışı şirketin dış giyim imalatı konulu faaliyeti ile ipek halı faaliyetinin farklı adreslerde yürütüldüğü anlaşılmaktadır.

Nitekim bozma ilamında işe giriş bildirgesinde belirtilen faaliyet adresi ile vergi kayıtlarının celbedilip tanıkların buna göre dinlenmesi gerektiği belirtilmişse de Mahkemece hükme esas alınan tanıklardan ...'in aynı sebebe dayanarak açtığı sigorta başlangıcının tespiti davasında davalı şirkette el halısı dokuma işinde çalıştığını belirttiği, dinlenen ve hükme esas alınan tanıkların da bu yönde beyanda bulundukları ve bu şekilde kabul edilerek hakkında hüküm tesisi edilmiş olmasına karşın tanık olarak dinlendiği iş bu davada giyim imalatı işinde davacı ile birlikte çalıştığı yönündeki beyanı bu sebeple çelişkili olmasına rağmen Mahkemece itibar edilmiş olması ile giyim imalatı ve ipek halı üretimine ilişkin farklı işyerlerinde faaliyet gösterildiği hususu değerlendirilmeden verilen hüküm isabetsiz bulunmuştur.

Buna göre Mahkemece, dava dışı işverenin farklı adreslerde ipek halı imalatı ve dış giyim imalatı faaliyetinde bulunduğu gözetilerek, bu kapsamda varsa başkaca bordro tanıkları da dinlenmek ve dosyada toplanan tüm deliller değerlendirilmek suretiyle işverene bağlı olarak yerine getirdiği faaliyetin “el halıcılığı dokuma işi” niteliğinde olup olmadığı tereddütsüz şekilde belirlendikten sonra, yapılan işin el halıcılığı kapsamında olduğunun anlaşılması halinde davanın reddine, aksi halde elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

Kabule göre de davacının 1 gün süre ile çalıştığının tespitine karar verildikten sonra 18 yaşından önceki bu çalışmasının prim ödeme gün sayısına ilave edilmesi gerektiği yönünde de hüküm kurulması gerekirken eksik kurulan hüküm de isabetsiz bulunmuştur.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

29.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.