YARGITAY 10. HUKUK DAIRESI

10. Hukuk Dairesi         2024/597 E.  ,  2024/2009 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/154 E., 2022/660 K.
KARAR : Ret

Taraflar arasında görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay (kapatılan ) 21. Hukuk Dairesince kararın bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece, bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiştir.

Karar davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi Leyla Kaya tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalılara ait işyerlerinde 2005-10.11.2009 tarihleri arasında çalıştığının tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı işverenler vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının ... Tekstil'de 02.08.2007-30.05.2009 tarihleri arasında çalıştığı, kabul anlamına gelmemek üzere 02.08.2007 tarihinden önceki ... Küçükakyüz yönünden olan çalışmaların zamanaşımına uğradığı, davalı ... yönünden husumet itirazlarının olduğu, dava değerinin dava dilekçesinde gösterilmediği, tamamlattırılması, tamamlanmaz ise davanın reddi gerektiği, davacının çalışma sürelerini yanlış beyan ederek haksız kazanç elde etme gayreti içinde olduğu, davacının müvekkil işyerinde SGK kayıtları dışında çalışması olmadığı, davacının dilekçesinde tanık olarak gösterdiği ... ile kavga ederek işyerinden ayrıldığı, işine son verildiği iddialarının gerçek olmadığı, kıdem ve ihbar tazminatı hakkı bulunmadığı, maaş ve asgari geçim indirimi alacağının da bulunmadığı, davacının asgari ücretle çalıştığı, maaş bordroları ve SGK kayıtlarının delil olduğu, adli yardım şartını taşımadığı, taleplerin zamanaşımına uğradığı, davanın ... ... Tekstil yönünden husumet nedeni ile reddi gerektiği, hukuka aykırı davanın ve kötü niyetli taleplerin esastan reddi gerektiğini savunduğu görülmüştür.

2.Davalı SGK vekili tarafından verilen cevap dilekçesinde özetle; dava dilekçesinde hangi işyerinde hangi sürelerle çalışıldığı iddiasının belli olmadığı, açıklattırılması gerektiği, hizmetin geçtiği iddia edilen işyerlerinin kanun kapsamına girip girmediğinin tespit edilmesi gerektiği, bu nedenle davalı şirket kayıtlarının incelenmesi, davalı işverene hizmet akdi ile bağlı olarak fiilen çalıştığının, çalışmanın niteliği ile ödenen ücretin somut kanıtlarla ispat edilmesi gerektiği, Kurumun resmi kayıtlarının incelenmesi sadece tanık beyanlarına göre karar verilmemesi, tanık beyanlarının değerlendirilmesi sırasında işyerinde yürütülen işin niteliği, tanık beyanlarının hayatın olağan akışı ile çelişkili olup olmadığının incelenmesi gerektiği, davacının sosyal yardım fonlarından destek görebilmek amacı ile herhangi bir işte çalıştığının tevsik edilmesi bakımından sosyal yardım fonlarından yardım alıp almadığının araştırılması gerektiği, netice olarak esasa cevap verme hakları saklı olmak şartıyla davanın reddine karar verilmesini talep ettiği görülmüştür.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
Kararın davacı vekili tarafından temyizi üzerine (kapatılan ) 21. Hukuk Dairesince; "...Dosyadaki kayıt ve belgelerden; 18.09.1980 doğumlu davacının, 506 sayılı Kanun kapsamında olan konfeksiyon konulu iş yerinde davalı ... İnşaat Limited Şirketi tarafından 02.08.2007 tarihinde işe girdiğini gösterir sigortalı işe giriş bildirgesinin usulüne uygun olarak Kuruma intikal ettirildiği, 2007-2009 tarihleri arasında bir kısım hizmetlerinin Kuruma bildirildiği, davalı şirketin dönem bordrosunun verildiği, bir kısım bordro ve davacı tanıklarının dinlendiği,bordro tanığı ... işyerini fiilen devraldıklarında davacının çalıştığını beyan ettiği, davalı ...'ın kanun kapsamında olup olmadığı, dönem bordrolarını verip vermediği, komşu işyerlerinde benzer işi yapan işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların araştırılması için zabıtaca araştırma yaptırılmadığı, Belediye, Kurum ve Vergi Dairesinden komşu işyerlerinde benzer işi yapan işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanlarının sorulmadığı, davalı ...'ın davacının çalışma iddiasında bulunduğu dönemi kapsayan tarihte Kurum müfettiş incelemesinin bulunup bulunmadığının sorulmadığı, eylemli çalışma olgusu yeterli ve gerekli bir araştırmayla sağlıklı bir biçimde belirlenmeden davanın kabulüne karar verildiği anlaşılmaktadır.

Yapılacak iş, bu tür davalar kamu düzenine ilişkin olduğundan davalı ...'ın Kanun kapsamında olup olmadığı, dönem bordrolarını verip vermediği hususlarını Kurumdan sormak, dönem bordrosu verilmişse, bordro tanıklarını dinlemek, davalı ... İnşaat Limited Şirketi tarafından verilen dönem bordrosu tanıklarının tamamını dinlemek, davalı ...'ın Kurumdan, Belediyeden ve Vergi Dairesinden sorulmak suretiyle ayrıca zabıta marifetiyle sağlıklı bir araştırma yaptırılarak komşu işyerlerinde benzer işi yapan işlerle uğraşan işverenler veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanlarını tespit etmek, sonrasında bu işyerlerinde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanlarının kayıtları SGK’dan getirtilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak, davalı ... ile bordro tanığı ...'ın beyanları çelişkili olduğundan işyerinin fiili devrinin ne zaman olduğu hususları araştırarak davalılar yönünden ayrı ayrı değerlendirmekten ibarettir." gerekçeleriyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen, yukarıda tarih ve sayısı yazılı kararda; davacı tarafından davanın ispatı noktasında maddi delil konulmadığı, tanık beyanlarına dayandırılmakta olduğu, ancak bozma kararından sonraki dinlenen tanıkların beyanlarında dava konusu hizmet tespiti için istenen sürenin tamamı için net tarih aralıklarını içeren ifadelere rastlanılmadığı, bu hali ile davacının istemde bulunduğu hizmet süresinin sürekli ve ücretli olduğuna ilişkin kuşku ve duraksamalar bulunduğu gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, dinlenen tanık beyanlarına göre davanın tam kabulüne karar verilmesi gerektiği gerekçeleriyle kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının Kuruma bildirilmeyen hizmetlerinin bulunup bulunmadığı noktasındadır.

2. İlgili Hukuk
1. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
1.Eldeki davada verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup bozma gereklerinin tam olarak yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.

2.Davacının, davalı ... İnşaat Limited Şirketi tarafından 02.08.2007 tarihinde işe girdiğini gösterir sigortalı işe giriş bildirgesinin usulüne uygun olarak Kuruma intikal ettirildiği, 2007-2009 tarihleri arasında bir kısım hizmetlerinin Kuruma bildirildiği, bir kısım bordro ve davacı tanıklarının dinlendiği, fakat dinlenen tanıkların uyuşmazlık konusu dönemden sonraki tarihlerde çalışmış oldukları, davacının davalı ... yanında da çalıştığını beyan etmesi nedeniyle bu davalı adına kanun kapsamında tescilli işyeri olup olmadığının ve diğer davalı şirketle arasındaki bağ yeterince belirlenmeden davanın reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

3.Mahkemece, uyuşmazlık konusu olan 2005-10.11.2009 tarihleri arasındaki dönem bordroları getirtilmeli, kayıtlı bulunan tarafsız bordro tanıklarının davacının çalışma şekli, niteliği ve süresine ilişkin bilgi ve görgülerine başvurulmalı, bordrolarda adı geçen kişilerin adreslerinin tespit edilememesi veya beyanları ile yetinilmediği takdirde, Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları, yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek yöntemince beyanları alınmalı, davanın nitelikçe kamu düzenini ilgilendirdiğ nazara alınıp araştırma genişletilerek, toplanan deliller bir arada değerlendirilip takdir edilerek, oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının yukarıda açıklanan nedenlerle BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

29.02.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.