YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/583 E.  ,  2024/2213 K.
"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1054 E., 2023/2266 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 8. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/182 E., 2023/67 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali ile borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkin davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, müvekkilinin, eşi ...'ten 03.11.2018 tarihinde boşandığını, kararın kesinleştiğini, boşandığı tarihten sonra 2 çocuğundan biri olan Esra Göktürk ile birlikte ortak konutta yaşamaya devam ettiğini, boşandığı eşinin ortak konuttan ayrılarak yeni bir adreste

ikamet etmeye başladığını, müvekkiline yetim aylığı bağlandığını, ...'ün %99 oranında engelli olduğunu, eski eşi ile 04.08.2017 tarihinde yeniden evlendiklerini, müvekkiline bağlanan ölüm aylığının kesildiğini, Kurum tarafından 01.12.2008-23.09.2017 tarihleri arasında babasından aldığı aylığın boşanmanın muvazaalı olduğu gerekçesiyle yersiz ödenen bedelin tahsilinin istendiğini, boşanmadan sonra müvekkilinin eski eşi ile birlikte yaşamadığını, dinlenen tanıkların evlendikleri tarihten sonraki döneme yönelik beyanda bulunduklarını belirterek Kurum işleminin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle, denetmen raporunda belirtilen hususların sabit olduğunu beyan ederek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı ile bir dönem ayrı yaşadığı eşi ...'ün uyuşmazlık konusu dönemde kayıtlı oldukları tüm adreslerde zabıta marifetiyle araştırma yapıldığı, aynı binada sakin komşularının dinlendiği, bir kısım tanıkların davacı ile ...'ün birlikte yaşamadıklarını belirttikleri, bir kısım tanıkların ise bu konuda bilgilerinin olmadığını söyledikleri, bu durumda ayrı oldukları dönemde davacı ile eşinin birlikte yaşamadıklarının kabulünün yerinde olacağı kanaati ile davanın kabulüne, Kurum işleminin iptaline karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı Kurum vekili, tanık ...'in ... ve ...'ün aynı evde oturduğunu beyan ettiğini, tanık ...'ün ...'ün akşamları ışığı yakıp gittiğini beyan ettiğini, tüm tanıkların birlikte yaşamayı doğruladıklarını ileri sürmüş ve davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosyada bulunan sağlık raporlarına göre ...'ün uzun zamandır başkasının bakımına muhtaç ve ciddi sağlık sorunlarının bulunduğu ve kızları tarafından bakılmakta olduğu, ...'ün ise yatalak hasta bakımında kızlarına yardım maksadıyla gelip gittiği ve ölüm aylıklarının iptaline ilişkin Kurum işleminin yerinde olmadığı kanaatine varılmakla davanın kabulüne dair Mahkemenin maddi vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesinde öne sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığından bahisle yersiz ödenen ölüm aylığının tahsiline ilişkin Kurum işleminin iptali ile borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 56/son fıkrasıdır. Maddenin başlığı gelir ve aylık bağlanamayacak haller olup, maddeye göre; "ölen sigortalının hak sahiplerinden; ... eşinden boşandığı halde eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir. Bu kişilere ödenmiş olan tutarlar 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınır. "Madde 96 hükmüne göre "Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler;
a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerden,
...itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır..."

3. Değerlendirme
Eldeki dava, Kurumca boşandığı eşiyle fiilen beraber yaşadığı gerekçesiyle ölüm aylığının kesildiğini beyanla Kurum işleminin iptali ile yeniden aylık bağlanması ve borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkin olup davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Tüm dosya kapsamı incelendiğinde, davacının boşandığı eşiyle 04.08.2017 tarihinde ikinci kez evlenmesi üzerine başlatılan soruşturma kapsamında 28.10.2018 tarihinde yapılan yerel denetim sırasında komşu olan tanıkların davacı ve boşandığı eşinin birlikte yaşadıklarını beyan ettikleri, imzadan imtina ettiklerinin usulüne uygun olarak tutanağa bağlandığı, bu haliyle soruşturma raporunun geçerli olduğu, dinlenen tanıklardan yalnızca bir tanesinin denetmene verdiği ifadesini doğrulamadığı, bu haliyle birlikte yaşama olgusunun ortaya konulduğunun kabul edilmesi gerekirken delillerin takdirinde hataya düşülerek yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma sebebidir.

VI. KARAR
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

05.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.