YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/5764 E.  ,  2024/5955 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/2539 E., 2024/765 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Ankara 16. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/107 E., 2022/165 K.

Taraflar arasındaki prime esas kazancın tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 01.12.1993-31.12.2001 tarihleri arasında davalı işveren nezdinde Büyükelçilik makam şoförü olarak çalıştığını, çalıştığı süre boyuca, ücretlerinin elden ödendiğini, gerçek ücretinin SGK'ya bildirilmediğini, davacı ile işveren arasında imzalanan iş sözleşmelerinin bulunduğunu, 01.12.1993 - 28.02.1994 tarihleri arasında 598 USD, 01.03.1994 - 31.12.1994 tarihleri arasında 650 USD, 01.02.1995 - 31.12.1995, 01.01.1996 - 31.12.1996, 01.01.1997 - 31.12.1997, 01.01.1998 - 31.12.1998, 01.01.2000 - 31.12.2000 tarihleri arasında 850 USD, 01.01.2001 - 31.12.2001 tarihleri arasında 1.020 USD ücret aldığını, 01.08.2010 tarihinde yaşlılık aylığı almaya başladığını, sigorta prim ödemelerinin eksik yapılması nedeniyle hak kaybına uğradığını, hak kaybına uğraması nedeniyle 15.05.2020 tarihinde, SGK'ya başvurduğunu, ancak Kurum tarafından dava açılması gerektiğinin bildirildiğini belirterek, fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla davacının 01.12.1993-31.12.2001 tarihleri arasındaki prime esas gerçek ücretinin tespitine, tespit edilecek prime esas gerçek ücretinin yaşlılık aylığına yansıtılmasına, yaşlılık aylığı almaya başladığı tarihten karar tarihine kadar yaşlılık aylığında oluşan farkların bankalarca fiilen mevduata uygulanan en yüksek faizi ile tespiti ve tahsili ile sonraki dönem yaşlılık aylığının tespit edilecek gerçek ücrete göre düzeltilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiş, davacı vekili beyan dilekçesi ile yargılama sırasında prime esas kazanç tespiti dışında bu dosyada talepleri bulunmadığını bildirmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı ... Birleşik Devletleri Büyükelçiliği vekili cevap dilekçesi ile hak düşürücü süre, husumet ve zamanaşımı itirazlarında bulunduklarını, davacının taleplerinin müvekkiline yöneltilmesinin hukuka ve usule aykırı olduğunu, Sigorta İşleri ve Primler Dairesi Başkanlığı İşlemleri Hakkında 16 no.lu Genelge uyarınca müvekkili Büyükelçiliğin sigorta mevzuatından muaf olduğunu, buna göre müvekkilinin davacı için sigorta primi ödeme zorunluluğu dahi bulunmadığından, davanın reddi gerektiğini, Genelge hükümlerine göre bir zorunluluk bulunmamasına rağmen davacının sigorta bildirimlerinin tamamının yapıldığını ve tüm primlerinin eksiksiz olarak ödendiğini, elçiliğin Gelir Vergisi Kanunu'nun 95 inci maddesi uyarınca stopaj yükümlüsü olmadığını, ücretin prime esas kazançtan farklılık gösterdiği iddiası gerçeği yansıtmadığını, bildirimlerin asgari ücretin üzerinde olduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2. Davalı ... Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde, zamanaşımı, hak düşürücü süre, derdestlik, husumet, görev ve yetki itirazında bulunduklarını, davacının talebi ile ilgili Kurumun yaptığı işlemin doğru olduğunu, herhangi bir eksiklik bulunmadığını belirterek, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " iş sözleşmeleri ile iddianın ispat edildiği, yasal, yeterli gerekçeyi içerir, denetime elverişli ve hükme esas alınan uzman bilirkişi raporu ile iş sözleşmeleri dikkate alınarak tavan ücret de gözetilerek tablo halinde eksik prime esas kazancın bildirildiği anlaşıldığı" gerekçesiyle davanın kabulüne,
Davacının 54635 sicil sayılı davalı işyerindeki 01.12.1993-31.12.2001 tarihleri arasındaki prime esas gerçek kazancının;
1993/3 Dönemi İçin 3,75 TL
1994/1 Dönemi İçin 16,88 TL
1994/2 Dönemi İçin 19,27 TL
1994/3 Dönemi İçin 12.57 TL
1995/1 Dönemi İçin 14.19 TL
1995/2 Dönemi İçin 15.89 TL
1995/3 Dönemi İçin 13.20 TL
1996/1 Dönemi İçin 34.83 TL
1996/2 Dönemi İçin 43.67 TL
1996/3 Dönemi İçin 48.79 TL
1997/1 Dönemi İçin 74.05 TL
1997/2 Dönemi İçin 88.10 TL
1997/3 Dönemi İçin 101.22TL
1998/1 Dönemi İçin 131.65 TL
1998/2 Dönemi İçin 145.98 TL
1998/3 Dönemi İçin 172.60 TL
1999/1 Dönemi İçin 227.43 TL
1999/2 Dönemi İçin 250.52 TL
1999/3 Dönemi İçin 273.60 TL
2000/1 Dönemi İçin 1.020,00 TL
2000/2 Dönemi İçin 1.308,68 TL
2000/3 Dönemi İçin 1.703,95 TL
2001/1 Dönemi İçin 2.190,00 TL
2001/2 Dönemi İçin 3.360,00 TL
2001/3 Dönemi İçin 3.360,00 TL eksik bildirildiğinin tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... Başkanlığı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri
Davalı ... Başkanlığı vekili, istinaf dilekçesinde özetle; kararın kaldırılmasına ve talep doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... Başkanlığı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ... Başkanlığı vekili, temyiz dilekçesinde; istinaf gerekçelerini tekrarla kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, sigorta primine esas kazancın tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
Davanın yasal dayanağı, sigortalılar ile işverenlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri primlerin hesabında sigorta primine esas olan sigortalı kazançlarının nelerden ibaret olduğu ve bunun istisnalarını gösteren (mülga) 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesidir.

2. Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 4958 sayılı Kanun’un 36 ncı maddesi ile değişik 77 nci maddesinin ilgili 1 ve 2 nci fıkraları şöyledir:
“Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında:
a) Sigortalıların o ay için hak ettikleri ücretlerin,
b) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara o ay içinde ödenenlerin,
c) İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.
Şu kadar ki ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, aynî yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmaz. Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur...”

3. 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 01.07.2008 tarihinde yürürlüğe giren 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasının ilgili kısmı şöyledir:
"4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Prime esas kazançların hesabında;
1) Hak edilen ücretlerin,
2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,
3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.
b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.
c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz.
d) Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir. Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir. Bu durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz..."

3. Değerlendirme
İlk Derece Mahkemesince davacı ve davalı arasında akdedilen iş sözleşmeleri ile iddianın ispat edildiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmişse de Mahkemece yapılan araştırma ve inceleme, hüküm kurmaya elverişli değildir.

Sigorta primine esas kazancın tespitinde davacı ile davalı arasında yapılan sözleme esas alınmış ise de, sözleşmede yer alan ücretin prime esas kazancın tespitinde esas alınması için ödenmesi gerektiğinin gözetilmemesi hatalıdır.

Mahkemece sözleşmeye uygun olarak ücretin ödenip ödenmediği araştırılmalı, ne kadar ödendiği belirlenerek buna göre sigorta prime esas kazanç tespit edilmelidir.

Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki ilkeler gözetilmeksizin eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmiş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

28.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.