YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/5566 E.  ,  2024/5937 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/2140 E., 2023/1648 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : ... 6. İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/108 E., 2021/20 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili ve feri müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili ve feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı şirketin şehirlerarası yolcu taşımacılığı işi yaptığını, müvekkilinin 2001 yılı Mart ayından 31.01.2018 tarihine kadar davalı şirkete ait iş yerinde bilet kesimi, yolcu karşılama, yerleştirme, bagaj taşıma yerleştirme, servis işleriyle yazıhanede kendisine verilen diğer işlerde çalıştığını belirterek, davacının davalı şirket bünyesinde 2001 yılı Mart ayından 31.01.2018 tarihine kadar hizmet akdine tabi kesintisiz olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde; hak düşürücü sürenin geçtiğini, firmanın ... ili bilet satışları için ... ile acentelik sözleşmesi yaptığını, otogarda davalının 2018 yılı öncesi herhangi bir şubesi bulunmadığını, davacının ... hesabına çalıştığını, davalı ile arasında herhangi bir işçi-işveren ilişkisinin olmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Feri Müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; Kurum kayıtlarına göre davacının 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılığının olmadığını, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı şirket ile dava dışı ... arasında acentelik sözleşmesi bulunmakta olup davalı şirket için bilet satışının ...'un yazıhanesinde yapıldığı, ancak bu ilişkinin acentelik sözleşmesinin yapıldığı 24.04.2006 tarihi ile ...' un resmi kayıtlara göre otobüs işletmeciliği işini bıraktığı, 29.04.2015 tarihine kadar devam ettiği, bilet satışının dava dışı Veli'nin yazıhanesinden yapıldığı gerekçesiyle, davanın kabulü ile davacının davalı yanında 15.03.2001-31.01.2018 tarihleri arasında asgari ücretle çalıştığını tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili, davacının davalı şirket ile herhangi bir bağlantısının bulunmadığını, Mahkemece lehe olan tanık beyanlarının dikkate alınmadığını, raporun dahi davalı lehine olduğunu ancak Mahkemece hatalı değerlendirme ile hüküm kurulduğunu savunarak kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

Feri Müdahil Kurum vekili, dosyada mevcut tanık beyanlarının çelişkili olduğunu, hükme esas alınamayacağını, Mahkemece eksik inceleme ile hüküm kurulduğunu savunarak kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ihtilaflı dönemde davacı adına herhangi bir işyerinden sigortalı hizmet bildirilmediği, davalı işveren tarafından davacı adına işe giriş/işten ayrılış bildirgesi düzenlenerek Kuruma verilmediği, dosya kapsamında dinlenen tanıkların beyanları ve tüm bilgi belgelere göre, davacının davalı işverenin ... Otogarında bulunan yazıhanesinde işçi olarak kesintisiz ve sürekli olarak çalışmasının doğrulandığı, Mahkemece titiz bir şekilde yapılabilecek tüm araştırmanın yapıldığı, bunun sonucunda da verilen kararın usul ve yasaya uygun olduğu kanaatine varıldığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve feri müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ... Trans ... Seyahat Turizm. Ltd. Şti vekili, davacının değnekçi sıfatıyla bilinen acentelerin sözleşme yükümlülükleri ve otogar içinde gelen yolcuları gideceği yere göre firma satış bürosuna götüren ve satılan biletlerden komisyon alan biri olduğunu, davacının ...’un işçisi olup davalı ile hiçbir bağı bulunmadığını, davacının 2018 yılına kadar ... Otogarında işletmesinin mevcut olmadığını, acentelik yapan ... aracılığı ile yolcu biletlerini sattığını, ...'un, iş yerinden yaptığı bilet satışlarından dolayı firmalardan komisyon aldığını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Feri müdahil Kurum vekili, Mahkemece yeterli araştırma yapılmadan eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun'un 79 ve 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddeleridir.

3. Değerlendirme
Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Eldeki dosyada, davalı ... Trans ... Seyahat iş yerinin şehirler arası otobüs işletmesi işi mahiyetinde 10.04.2002 ile 30.06.2011 arası Kanun kapsamında bulunduğu, dava dışı ... adına ise Yeni Otogar No:21 adresinde bilet satışı işinden 25.4.2006 tarihinden itibaren kapsamda olan iş yeri bulunduğu, davalı tarafından davacı adına Kuruma verilmiş işe giriş bildirgesi veya hizmet bildirimi bulunmadığı, ... Otogarı adresinde yapılan araştırmada 2017 yılında yeni otogar yıkıldıktan sonra eski otogarın yıkıldığı ve faaliyet göstermediğinin bildirildiği, ...'un gerçek kişi tacir olarak 25.11.1999 tarihinden itibaren karayolu ile yolcu taşıma acenteliği işinden tescil edildiği, 24.04.2006 Noter onay tarihli, davalı ... Trans şirketi ile ... firması arasında imzalanan ve ... Trans firmasının ...’u acentesi olarak tayin ettiği, yolcu biletlerinin satış işlemleri ve diğer acentelik hizmetleri konusunda %10 hizmet bedeli ödeyeceği şeklindeki acentelik sözleşmesinin dosyaya sunulduğu, ... Büyükşehir Belediyesinin davacı olduğu tahliye davasında 11.11.2009 tarihinde ...’un Yeni Otogar 29 no.lu dükkandan tahliyesine karar verildiği ve Vergi Dairesi tarafından ...’un otobüs bileti satıcılığı işini 29.4.2015 tarihinde bıraktığının bildirildiği, Mahkemece bir kısım bordro tanıklarının ve tespit edilen komşu iş yeri tanıklarının dinlendiği anlaşılmaktadır.

Mahkemece, davalı ... Trans ... Seyahat Limited Şirketi ile dava dışı ... arasındaki ilişkinin niteliği açıkça ortaya konulmalı, davacının çalıştığını iddia ettiği adresin hangi tarih aralığında kim tarafından işletildiği vergi kayıtları ve iş yerlerinin kapsam durumu vb. kayıtlar araştırılmak suretiyle tespit edilmeli, dönem bordrolarında kayıtlı tanıklar ile otogarda aynı çevrede faaliyet yürüten veya işverenle iş ilişkisi içinde olan ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte komşu işveren ve bordrolu çalışanlar yöntemince belirlenerek bilgi ve görgülerine başvurulmalı, davacının talebe konu dönemde nerede çalıştığı, çalışma süresi ve şekli, yazıhanenin kim tarafından işletildiği, emir ve talimatları kimden aldığı, ücretinin kim tarafından ödendiği tanıklara açıklattırılmalı, otogarda çalışan olarak tespit edilip komşu iş yeri çalışanı sıfatıyla daha önce dinlenen tüm tanıkların hizmet cetvelleri (işyeri adresini gösterir tescil bilgileri ile birlikte) ve vergi kayıtları celbedilerek beyanlarının sıhhati denetlenmeli, böylelikle, davacının dava konusu dönemde çalışma olgusu tereddütsüz şekilde ortaya konulmak suretiyle sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

27.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.