YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/5450 E.  ,  2024/5780 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/9 E., 2024/362 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/329 E., 2022/447 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 27.02.2016 tarihinden itibaren davalılardan ... Yapı Malz. İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti.'nin Bursa ... köyünde bulunan şantiyesinde büro temizlik, telefonlara bakma, çay, kahve servisi, bahçe bakımı gibi işlerde asgari ücret ile çalıştığını, 09.11.2016 tarihinde işine son verildiğini, davacının maaşını ...'dan aldığını, ancak bu maaşı ... Yapı Malzemeleri İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. namına mı yoksa kendi namına mı ödendiğinin bilinmediğini, çalıştığı süre boyunca sigortalı yapılmadığını ve primlerinin ödenmediğini öğrendiğini belirterek davacının ... Mahallesi'ndeki şantiyede davalılardan ... Yapı Malzemeleri İnşaat Taahhüt Ltd. Şti. ve ... hizmetinde 27.02.2016-09.11.2016 tarihleri arasında çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalılardan ... ve ... Yapı Malzemeleri İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde; davacının müvekkilleri yanında çalışması olmadığını, davacının eşinin 02.05.2016 tarihinde müvekkil firma şantiyesine gelerek iş istediğini, şirket yetkilisinin elemana ihtiyaç olmadığını söylemesi üzerine iş bulana kadar şantiyedeki konteynerde kalma talebi üzerine konteynerde kalmalarına izin verildiğini, 2016 yılı Mayıs ayında şantiyedeki konteynere yerleştiklerini, ancak bir süre sonra şantiyede bulunan araçlardan gizlice mazot çektiğinin ve çektiği mazotları çevrede sattığının öğrenildiğini, bunun üzerine konteynerden ayrılmalarının istendiğini, davacının hiçbir zaman çalışan olmadığını belirterek davanın reddini istemiştir.

2. Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının davalılar yanında fiilen çalıştığını Kurum kayıtlarına eşdeğer yazılı belgelerle ispat etmesi gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi'nin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut olayda davacı ile eşinin 28.01.2016-09.11.2016 tarihleri arasında davalılar ... Yapı Malz İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. ile davalı ... ... Kimya İnş. Bilg. Teknolojileri Oto Kiralama Hizm. Turz. San. ve Tic. A.Ş. ile müştereken inşaa ettikleri Mudanya ilçesi Mürsel köyündeki şantiyede kaldıkları vakıası ve davacının eşinin anılan işyerinde hizmet akdine bağlı olarak çalıştığı sabit olmakla birlikte davacının iddia ettiği çalışma olgusu toplanan deliller ile ispatlanmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde; yazılan müzekkerelere verilen cevaplar davacı lehine olduğu halde kararın gerekçesinde o bilgilere hiç değinilmediğini, ayrıca davanın konusu tamamen yanlış anlaşılarak davanın reddine karar verildiğini, davacının ...'deki şantiyede çalıştığını, işvereninin ... ... Kimya İnşaat Bilgi Teknolojileri Oto Kiralama Hiz. Tur. San. ve Tic. A.Ş. olmadığını, davacının eşi ile Mürsel köyündeki şantiyede hiç kalmadığını, çalışma döneminin 28.01.2016 değil 27.02.2016 olduğunu, davacının 27.02.2016 - 09.11.2016 tarihleri arasında davalılardan ... ile ... Yapı Malzemeleri İnşaat Taahhüt Ticaret Ltd. Şti.'nin ...'deki şantiyesinde gündüz hizmetlisi olarak çalıştığının tespitini talep ettiklerini, aksine ciddi ve inandırıcı delil ve olaylar bulunmadıkça asıl olan tanıkların gerçeği söylemiş olmalarına yönelik 6100 sayılı HMK'nın 254 üncü maddesi ve "işçi lehine yorum" ilkesi çerçevesinde davacının iddiasını ispat ettiğinin kabul edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili; istinaf dilekçesi ile benzer nedenlerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 27.02.2016 - 09.11.2016 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 69 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 344 üncü maddesi.

2. Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

3. 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

4. Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
1. İnceleme konusu eldeki davada, davacının 27.02.2016 - 09.11.2016 tarihleri arasında davalılardan ... Yapı Malz. İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti.'nin Bursa ... köyünde bulunan şantiyesinde büro temizlik, telefonlara bakma, çay, kahve servisi, bahçe bakımı gibi işlerde çalıştığının tespitini talep ettiği, dosyaya ibraz olunan Kurum kayıtları incelendiğinde davacı adına davalı işverenler tarafından herhangi bir bildirim yapılmadığı anlaşılmış olup, İlk Derece Mahkemesince davalılardan ... Yapı Malz İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. ile ... ... Kimya İnş. Bilg. Teknolojileri Oto Kiralama Hizm. Turz. San. ve Tic. A.Ş.'nin müştereken inşaa ettikleri Mudanya ilçesi Mürsel köyündeki şantiyede kaldıkları vakıası ve davacının eşinin anılan işyerinde hizmet akdine bağlı olarak çalıştığı sabit olmakla birlikte davacının iddia ettiği çalışma olgusu toplanan deliller ile ispatlanmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmakla, verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

2. Somut olayda, talep edilen dönem içerisinde davacının çalışmasının geçtiğini iddia ettiği ... köyü ile eşinin çalışmasının bulunduğu tespit olunan Mürsel köyünün farklı yerler olduğu, Mahkeme gerekçesinde de ... köyü kapsamında araştırma yapıldığı belirtilip, davacının eşiyle Mürsel köyünde bulunan şantiyede kaldıkları vakıasının sabit olduğu, ancak çalışmasının ispatlanamadığından bahsedilmesi karşısında gerekçenin kendi içinde çelişki oluşturduğu anlaşılmakla somutlaştırma yükümlülüğü gereğince Mahkemece davacıdan çalışma şekli ve süresi, davalılardan hangisine ait olan ve hangi köyde bulunan şantiyede kalıp, kimlere hizmet verdiğinin, kaldığı yerde hangi amaçla kaldıkları, bu işyerine kimlerin gelip gittiği, kimlere çay kahve ikramında bulunduğu, hangi alanlarda temizlik hizmeti yaptığı, ücretinin kim tarafından ne şekilde ödendiği hususları sorulmalı, buna göre davacının davalılara ait hangi işyerinde çalıştığı netleştirilmeli, feri müdahil Kurumdan davacının çalışmasının geçtiğini iddia ettiği ... köyü adresindeki davalı işverenlere ait işyeri dosyası tespit olunarak, bu işyerinden verilen dönem bordroları getirilmeli, buna göre uyuşmazlık konusu dönemde bu işyerinde çalışması bulunan bordro tanıkları detaylı olarak dinlenmeli, varsa komşu işyeri tanıklarının da tespiti yapılarak dinlenilmeli, bu kapsamda davacının çalışma iddiasının netleştirilmesi suretiyle toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonuca göre hüküm kurulmalıdır.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

23.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.