YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/5314 E.  ,  2024/5416 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/485 E., 2024/72 K.
KARAR : Davanın açılmamış sayılmasına

Taraflar arasındaki hizmet ve sigorta primine esas kazanç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalılar vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Kararın davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 2006 yılının Ağustos ayında davalı şirkette çalışmaya başladığını, 2007 yılının Mayıs ayında davalı şirket bünyesinde Çin’in Şhanghai şehrinde ... Global Lojistik Ltd. şirketinde şirketin yasal temsilcisi ve genel müdürü olarak görevlendirilerek Çin’e gittiğini, davacının davalı işyeri ile arasında 01.06.2012 tarihli iş sözleşmesinin olduğunu, davacının Şhanghai de bulunan davalı işyerinde çalıştığı sürelerde almış olduğu aylık net ücretin 21.550 CNY(Çin Yuanı), Merkez bankası kuruna göre 6.667,78 TL olduğunu, ve aylık ücretlerinin davacının banka hesabına ödendiğini, davacının Çin’e gönderildiği tarihten 06.01.2009 tarihine kadar ücretinin davalı işyeri tarafından davalı kuruma asgari ücret üzerinden yapılmış olduğunu ve bu tarihten sonra SGK primlerinin yatırılmamış olduğunu, davalı şirketin 01.04.2011 tarihinde tekrar SGK primlerini yatırmaya başladığını, davacı ile davalı şirket arasında mail yazışmalarında davalı şirketin 06.01.2009-01.04.2011 tarihleri arasında yatırılmayan primlerin geriye dönük yatırılacağına dair anlaştıklarını fakat davalı şirketin primleri ödemediğini, beyan ederek davacının davalı şirket bünyesinde 01.08.2006-31.05.2013 tarihleri arasında geçen kesintisiz çalışmalarının ve prime esas kazançlarının gerçek ücreti üzerinden tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 02.08.2006 tarihinde davalı şirket bünyesinde operasyon görevlisi olarak çalışmaya başladığını, davacının 06.01.2009 tarihinde davalı işyerine ait Çin’ de bulunan ofis bünyesine nakil olmasından dolayı SGK primlerinin bu tarihten sonra Çin SGK mevzuatına göre iş sözleşmesinde belirtilen ücreti üzerinden Çin’de yatırıldığını, davalı şirketin davacının SGK primlerini mükerrer defa yatırma yükümlülüğünün olmadığını, davalı şirketin herhangi bir yükümlülüğü olmamasına rağmen davacının SGK primlerini tekrar Türkiye de şirket nezdinde çalışabileceği düşünülerek asgari ücret üzerinden bildirildiğini beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.

Davalı SGK Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum tarafından yapılan işlemlerde kanun ve mevzuata aykırı bir durum olmadığını beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 18.02.2021 tarih ve E.2018/212, K.2021/102 sayılı kararı ile "Dava, davacının sigortalılığın ve prime esas kazancının tespiti istemlerine ilişkindir. Davacının 01.08.2006 - 28.05.2013 tarihleri arasında davalı şirkete ait muhtelif sigorta sicil numaralı üzerinden hizmet bildiriminin kısmen yapıldığı, 01.01.2009 - 30.03.2011 tarihleri arasında hizmet bildiriminin bulunmadığı anlaşılmıştır. Mevcut davada aralıksız çalışma iddiası ve kısmi hizmet bildirim yapılmış olması nedeni ile hak düşürücü süreden söz edilemeyecektir. Ayrıca sicil numaralarından bildirim yapan işverenin faal olduğu döneme ilişkin tespite engel bir hal yoktur. Dinlenen tanıklardan ... hizmet bildirimi bulunamayan dönemde davalı şirkete ait Çin' de bulunan iş yerinde çalıştıklarını ifade etmiştir. Davacının yurt dışında geçen çalışmalarının yasal düzenlemeler gereği merkezi Türkiye 'de bulunan şirkete ilişkin geçici görevlendirme niteliğinde olduğu kanaatine varılmış bu nedenle ortaya konulan yurt dışı çalışma sürelerinin tespiti gerektiği kanaatine varılmıştır. Prime esas kazanç yönünden ise ödemelerin banka aracılığıyla yapıldığı yönündeki değerlendirme ve banka kayıtları dikkate alınarak davacının bildirilen prime esas kazancı ile yapılan ödemelere istinaden bildirilmesi gereken prime esas kazanç arasındaki fark yönünden tespit kararı vermek gerekmiştir. Mahkemece yapılan araştırma inceleme dosya arasına alınan banka kayıtları dikkate alınarak ispatlanan sigortalılık sürelerinin tespiti ve banka kayıtlarına istinaden prime esas kazancın tespitine dair, karar vermek gerekmiş kayıtlardan eksik bildirim bulunmayan dönemler yönünden prime esas kazanca ilişkin tespit isteminin reddine karar vermek gerektiği" gerekçesiyle;
"1-Davanın kısmen kabulü kısmen reddi ile
a-Davacının davalı şirkete ait 1004946.34.09 sicil numaralı işyerinde;
01.05.2007 - 31.05.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.920,60 TL Kazançla
01.06.2007 - 30.06.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.778,15 TL Kazançla

b) Davalı şirkete ait 1083763.34.02 sicil numaralı işyerinde;
01.07.2007 - 31.07.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.519,96 TL Kazançla
01.08.2007 - 31.08.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.670,11 TL Kazançla
01.09.2007 - 30.09.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.767,30 TL Kazançla
01.10.2007 - 31.10.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.369,84 TL Kazançla
01.11.2007 - 30.11.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.305,50 TL Kazançla
01.12.2007 - 31.12.2007 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.303,47 TL Kazançla
01.01.2008 - 31.01.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.263,83 TL Kazançla
01.02.2008 - 29.02.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.133,95 TL Kazançla
01.03.2008 - 31.03.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.285,80 TL Kazançla
01.04.2008 - 30.04.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.517,68 TL Kazançla
01.05.2008 - 31.05.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.476,66 TL Kazançla
01.06.2008 - 30.06.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1.328,03 TL Kazançla
01.07.2008 - 31.07.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 2.616,31 TL Kazançla
01.08.2008 - 31.08.2008 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 3.415,04 TL Kazançla
01.01.2009 - 31.01.2009 tarihleri arasında 24 gün ve toplam 532,80 TL Kazançla
01.02.2009 - 28.02.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 666,00 TL Kazançla
01.03.2009 - 31.03.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 666,00 TL Kazançla
01.04.2009 - 30.04.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 666,00 TL Kazançla
01.05.2009 - 31.05.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 666,00 TL Kazançla
01.06.2009 - 30.06.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 666,00 TL Kazançla
01.07.2009 - 31.07.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 693,00 TL Kazançla
01.08.2009 - 31.08.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 693,00 TL Kazançla
01.09.2009 - 30.09.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 693,00 TL Kazançla
01.10.2009 - 31.10.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 693,00 TL Kazançla
01.11.2009 - 30.11.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 693,00 TL Kazançla
01.12.2009 - 31.12.2009 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 693,00 TL Kazançla
01.01.2010 - 31.01.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 729,00 TL Kazançla
01.02.2010 - 28.02.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 729,00 TL Kazançla
01.03.2010 - 31.03.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 729,00 TL Kazançla
01.04.2010 - 30.04.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 729,00 TL Kazançla
01.05.2010 - 31.05.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 729,00 TL Kazançla
01.03.2012 - 30.06.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 886,50 TL Kazançla
01.07.2010 - 31.07.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 760,50 TL Kazançla
01.08.2010 - 31.08.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 760,50 TL Kazançla
01.09.2010 - 30.09.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 760,50 TL Kazançla
01.10.2010 - 31.10.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 760,50 TL Kazançla
01.11.2010 - 30.11.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 760,50 TL Kazançla
01.12.2010 - 31.12.2010 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 760,50 TL Kazançla
01.01.2011 - 31.01.2011 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 796,50 TL Kazançla
01.02.2011 - 28.02.2011 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 796,50 TL Kazançla
01.03.2011 - 31.03.2011 tarihleri arasında 30 gün ve toplam 796,50 TL Kazançla

c) Davalı şirkete ait 1145138.34.35 sicil numaralı işyerinde;
01.04.2012 - 30.04.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 1,39 TL Kazançla
01.05.2012 - 31.05.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 92,87 TL Kazançla
01.06.2012 -30.06.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 4.875,75 TL Kazançla
01.07.2012 - 31.07.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.172,75 TL Kazançla
01.08.2012 - 31.08.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.172,75 TL Kazançla
01.09.2012 - 30.09.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.172,75 TL Kazançla
01.10.2012 - 31.10.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.172,75 TL Kazançla
01.11.2012 - 30.11.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.172,75 TL Kazançla
01.12.2012 - 31.12.2012 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.172,75 TL Kazançla
01.01.2013 - 31.01.2013 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.349,68 TL Kazançla
01.02.2013 - 28.02.2013 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.382,30 TL Kazançla
01.03.2013 - 31.03.2013 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.349,68 TL Kazançla
01.04.2013 - 30.04.2013 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 5.382,30 TL Kazançla
01.05.2013 - 28.05.2013 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 4.993,04 TL Kazançla olmak üzere toplam 804 gün hizmet akdine bağlı sigortalılığının ve hizmet bildirimi yapılan dönemlere eklenmek üzere bildirilmesi gereken sigorta primine esas kazancının tespitine,

2-Davacının sigorta primine esas kazanç tespiti istemi yönünden fazlaya dair isteminin reddine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı Kurum vekili; fiili çalışmanın ispat edilemediğini, eksik inceleme ile karar verildiğini, davanın reddi gerektiğini belirterek,

Davalı şirket vekili; davacının tespitini istediği dönemde Türkiye'de çalışmasının olmadığını, davanın reddi gerektiğini belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuşlardır.

Dava; hizmet tespiti davası olup, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 7 nci maddesi uyarınca, 01.10.2008 tarihi öncesi isteme ilişkin davanın yasal dayanağı mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 79/10 uncu ve 01.10.2008 tarihi sonrası isteme ilişkin davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanunun 86/9 uncu maddeleridir. Hizmet tespiti davasında ispat yönteminin ne şekilde olması gerektiğine dair herhangi bir açıklama bulunmadığından, kamu düzenine ilişkin bu tür davalarda taraflar her türlü delile dayanabileceği gibi mahkemece kendiliğinden araştırma ilkesine göre delil toplanabilir ve inceleme yapılabilir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında, "Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının sigorta hizmet cetvelinde; 01.08.2006-06.01.2009 tarihlerinde 1004946 ve 1083763 sicil nolu davalı iş yerinden,

01.04.2011-28.05.2013 tarihleri arasında 1144597 ve 1145138 sicil nolu ... Global Lojistik ve Gümrük Müşavirliği A.Ş işyerinden çalışmalarının Kuruma bildirildiği,

Davalı şirketin SGK kayıtlarında 1145138, 1083763, 1144597, 1004946 sayılı siciller ile kayıtlı olduğu, bordrolu çalışan davacı tanığı ...'nin; davacı ile Çin de 2008-2009 yıllarında beraber çalıştıklarını beyan ettiği, Davacının 01.07.2011-22.07.2011 tarihleri arasında askerlik hizmetini yaptığı anlaşılmıştır.

Gönderme kararı sonrasında mahkemece yeniden yapılan yargılama sonucunda; davacı talebi de nazara alınarak Türkiyedeki çalışmalarında asgari ücretle çalıştığının tespitine karar verildiği görülmüş olup, dosya kapsamı ve Mahkemenin gerekçesine göre davalı Kurum vekili ile davalı işveren vekilinin istinaf başvurusunun oy birliği ile esastan reddine" karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

Dairenin 14.04.2022 gün, 2021/9549 E., 2022/5655 K. kararında; "... Bu yasal düzenleme ve açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, Mahkemece, yapılan araştırmanın hüküm kurmaya yeterli olmadığı anlaşılmaktadır. Davacının 2009- 2011 tarihleri arasında davalı şirket adına yurtdışında geçen çalışmalarının yeteri kadar araştırılmadığı anlaşılmaktadır. Mahkemece, davacının bu döneme ilişkin yurtdışında geçen çalışmalarının varlığı araştırılarak, gerektiğinde tanık beyanları alınarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

2) Prime esas kazanç tespiti yönünden ise;
...
İnceleme konusu somut olayda, Mahkemece, dosya içerisine alınan bilgi ve belgeler ışığında davacının prime esas kazancının tespiti noktasında; bilirkişi raporunda tespit edilen ücretlerin bir kısmının banka kayıtları ile uyumlu olmadığı anlaşılmakla; alanında uzman bilirkişiden denetime elverişli hesap raporu alınarak banka kayıtları ile kuruma bildirilen dönem bordroları karşılaştırılıp inceleme yapılmalı, bankadan yapılan ödeme kayıtları esas alınarak ve davacının kararı temyiz etmemesi karşısında davalılar lehine oluşan usuli haklar da gözetilerek sonucuna göre karar verilmelidir." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "... Dosyanın 01.12.2016 tarihinde müracaata bırakıldığı, davacı vekilince 01.12.2016 tarihinde yenileme başvurusunda bulunması nedeni ile dosyanın yenilendiği yargılamaya devam olunduğu anlaşıldı. 12.02.2024 tarihli celseye davacı vekilinin duruşma gününden haberdar olmasına rağmen duruşmaya katılmadığından bahisle dosyanın sehven tekrar müracaata bırakıldığı görüldü. Bu celse de takip edilmediği" gerekçesiyle;

"1-Dosyanın daha önce 01.12.2016 tarihinde takipsiz bırakıldığı, bu celsede takip edilmediği anlaşıldığından HMK 150/6 md. uyarınca açılmamış sayılmasına" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili, verilen kararın hatalı olduğunu beyanla davanın kabulü ve kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, hizmet ve prime esas kazanç tespiti istemine ilişkin olup uyuşmazlık daha önceden işlemden kaldırılan davanın açılmamış sayılmasına karar verilip verilmeyeceği noktasında toplanmaktadır.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun " Tarafların Duruşmaya Gelmemesi, Sonuçları ve Davanın Açılmamış Sayılması " başlıklı 150 nci maddesinde (1) usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflar, duruşmaya gelmedikleri veya gelip de davayı takip etmeyeceklerini bildirdikleri takdirde dosyanın işlemden kaldırılmasına karar verilir.
(2) Usulüne uygun şekilde davet edilmiş olan taraflardan biri duruşmaya gelir, diğeri gelmezse, gelen tarafın talebi üzerine, yargılamaya gelmeyen tarafın yokluğunda devam edilir veya dosya işlemden kaldırılır. Geçerli bir özrü olmaksızın duruşmaya gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

(3) Duruşma gününün belli edilmesi için tarafların başvurması gereken hâllerde gün tespit ettirilmemişse, son işlem tarihinden başlayarak bir ay geçmekle dosya işlemden kaldırılır.

(4) Dosyası işlemden kaldırılmış olan dava, işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde taraflardan birinin dilekçe ile başvurusu üzerine yenilenebilir. Yenileme dilekçesi, duruşma gün, saat ve yeri ile birlikte taraflara tebliğ edilir. Dosyanın işlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak bir ay geçtikten sonra yenileme talebinde bulunulursa, yeniden harç alınır, bu harç yenileyen tarafça ödenir ve karşı tarafa yüklenemez. Bu şekilde harç verilerek yenilenen dava, eski davanın devamı sayılır.

(5) İşlemden kaldırıldığı tarihten başlayarak üç ay içinde yenilenmeyen davalar, sürenin dolduğu gün itibarıyla açılmamış sayılır ve mahkemece kendiliğinden karar verilerek kayıt kapatılır.

(6) İşlemden kaldırılmasına karar verilmiş ve sonradan yenilenmiş olan dava, ilk yenilenmeden sonra bir defadan fazla takipsiz bırakılamaz. Aksi hâlde dava açılmamış sayılır.

(7) Hangi sebeple olursa olsun açılmamış sayılan davadaki talep dahi vaki olmamış sayılır." düzenlemesine; aynı yasanın 320/4 üncü maddesinde ise, ''Basit yargılama usulüne tabi davalarda, işlemden kaldırılmasına karar verilmiş olan dava, yenilenmesinden sonra takipsiz bırakılırsa, dava açılmamış sayılır.'' düzenlemesine yer verilmiştir.

3. Değerlendirme
1. Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında temyiz sebeplerine göre bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

16.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi