YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/508 E.  ,  2024/2310 K.
"İçtihat Metni"Esas No : 2024/508
MAHKEMESİ : İstanbul 20. İş Mahkemesi
SAYISI : 2016/414 E., 2023/823 K.
HÜKÜM/KARAR : Kısmen kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay 10. Hukuk Dairesince İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince, bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalılardan Kurum ve ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi Kadir Dermancıoğlu tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 01.08.1996 tarihinde davalıya ait işyerinde çalışmaya başladığını, davalı işverenin, davacının işyerinde çalışmaya başladığını Kuruma bildirmediğini, müvekkilinin 09.06.2006 tarihinde ortada haklı bir sebep olmadığı halde bildirimsiz olarak işten çıkarıldığını belirterek, müvekkilinin 01.08.1996-09.06.2006 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespiti isteminde bulunmuştur.

II. CEVAP
1.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde, davacının davalı nezdinde hizmet akdine bağlı sigortalı sayılacak şekilde hiçbir zaman çalışmadığını, evinde kendi nam ve hesabına kuş besleyip satan ve yine kendi nam ve hesabına kemer işi yapan bir kişi olup arada işyerine uğradığını bildirerek yerinde bulunmayan davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

2.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, çalışmanın niteliğinin ve ödenen ücretin somut deliller ile ispatlanması gerektiğini, davacının diğer davalıya ait işyerinde belirttiği sürelerde hizmet akdiyle çalışmış olduğunu resmi ve yazılı kanıtlarla ispatlaması gerektiğini bildirerek, yerinde bulunmayan davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 15.04.2015 tarihli ve 2006/748 Esas, 2015/210 Karar sayılı kararıyla; 1)Davanın kısmen kabulüne,
2) Davacının, ...'e ait 2 6129 05 04 1005203 034 06 54 sicil nolu ... Ambalaj-Kemer işyerinde sigortasız işçi olarak;
01.08.1996-31.12.1996 tarihleri arası 150 gün günlük 567,000 TL,
01.01.1997-28.02.1997 tarihleri arası 60 gün, günlük 723,775 TL
01.03.1997-30.06.1997 tarihleri arası 120 gün, günlük 854,165 TL
01.07.1997-31.12.1997 tarihleri arası 180 gün, günlük 1.231.371 TL
01.01.1998-30.06.1998 tarihleri arası 180 gün, günlük 1.668.400 Tl
01.07.1998-30.09.1998 tarihleri arası 90 gün, günlük 2.103.611 TL
01.10.1998-31.12.1998 tarihleri arası 90 gün, günlük 2.336.625 TL
03.03.2001-31.03.2001 tarihleri arası 28 gün, günlük 5.000.000 TL
01.04.2001-31.12.2001 tarihleri arası 270 gün, günlük 7.000.000 TL
01.01.2002-31.03.2002 tarihleri arası 90 gün günlük 7.400.025 TL
01.04.2002-30.06.2002 tarihleri arası 90 gün günlük 9.262.400 TL
01.07.2002-31.03.2003 tarihleri arası 270 gün günlük 10.919.443 TL
01.04.2003-30.06.2003 tarihleri arası 90 gün, günlük 13.103.332 TL
01.07.2003-31.12.2003 tarihleri arası 180 gün, günlük 15.267.194 TL
01.01.2004-30.06.2004 tarihleri arası 180 gün, günlük 18.321.000 TL
01.07.2004-31.12.2004 tarihleri arası 180 gün, günlük 14.805.000 TL
01.01.2005-31.12.2005 tarihleri arası 360 gün, günlük 16,29 TL ücretlerle sigortasız çalıştığının tespitine,
3) Primlerin davalı işverence diğer davalı Kuruma ödenmesine, davacının sigortasız hizmetlerinin sigortalı hizmetleri ile birleştirilmesine, karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılardan ...'in vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 25.04.016 tarih ve 2015/13467Esas, 2016/7271 Karar sayılı ilamı ile “ Somut olayda, davacı 01.08.1996- 09.06.2006 tarihleri arasında davalı işyerinde çalıştığının tespitini talep etmekte olup, dava konusu dönemin bir bölümünde davalı işyerini işlettiği 23.07.2007 tarihli Mercan Vergi Dairesi Yoklama Fişi ile tespit edilen ... Deri Limited Şirketi ve Hasan Baş davaya dahil edilmeden yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olmuştur.

Yapılacak iş, davacının 01.08.1996 - 09.06.2006 tarihleri arasındaki sürenin tamamının tespitini istemesi karşısında, ihtilaflı dönemde işyerini işleten ... Deri Limited Şirketi ve Hasan Baş'ın usulüne uygun olarak davaya dahil edilmeleri için davacıya süre vermek, bu işverenlerin savunmalarını ve delillerini bildirmelerini istemek ve ileri sürecekleri savunmalar da toplandıktan sonra işin esasına girilerek karar vermekten ibarettir. ” gerekçesi ile İlk Derece Mahkemesi kararı bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı verilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile
a) Davacının 01.08.1996-31.12.1998 ve 06.06.2002-31.12.2005 tarihleri arasında ....sicil numaralı ... unvanlı davalı işyerinde;
01.08.1996 - 31.12.1996 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 0,50 TL kazançla,
01.01.1997 - 28.02.1997 tarihleri arasında 60 gün ve günlük 0,72 TL kazançla,
01.03.1997 - 30.06.1997 tarihleri arasında 120 gün ve günlük 0,85 TL kazançla,
01.07.1997 - 31.07.1997 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 1,23 TL kazançla,
01.08.1997 - 31.12.1997 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 1,23 TL kazançla,
01.01.1998 - 30.06.1998 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 1,67 TL kazançla,
01.07.1998 - 31.07.1998 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 2,10 TL kazançla,
01.08.1998 - 30.09.1998 tarihleri arasında 60 gün ve günlük 2,10 TL kazançla,
01.10.1998 - 31.12.1998 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 2,34 TL kazançla,
06.05..2002 -30.06.2002 tarihleri arasında 55 gün ve günlük 9,26 TL kazançla,
01.07.2002 - 31.12.2002 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 10,92 TL kazançla,
01.01.2003 - 31.03.2003 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 10,92 TL kazançla,
01.04.2003 - 30.06.2003 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 13,10 TL kazançla,
01.07.2003 - 31.12.2003 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 15,27 TL kazançla,
01.01.2004 - 30.06.2004 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 18,32TL kazançla,
01.07.2004 - 31.12.2004 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 14,81 TL kazançla,
01.01.2005 - 31.12.2005 tarihleri arasında 360 gün ve günlük 16,29 TL kazançla 2.185 gün,
b) Davacının 01.01.1999-31.12.1999 tarihleri arasında ...Deri Mamulleri San. Tic. Ltd. Şti unvanlı davalı işyerinde;
01.01.1999 - 30.06.1999 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 3,11TL kazançla,
01.07.1999 - 31.12.1999 tarihleri arasında 180 günvegünlük 3,79TL kazançla 360 gün,
c- Davacının 01.01.2000-05.05.2002 tarihleri arasında Hasan Baş unvanlı davalı işyerinde;
01.01.2000 - 31.03.2000 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 4,00 TL kazançla,
01.04.2000 - 30.06.2000 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 5,00 TL kazançla,
01.07.2000 - 31.07.2000 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 5,00 TL kazançla,
01.08.2000 - 31.12.2000 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 5,00 TL kazançla,
01.01.2001- 31.03.2001 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 5,00 TL kazançla,
01.04.2001 - 30.06.2001 tarihleri arasında 90 gün ve günlük 7,00 TL kazançla,
01.07.2001 - 31.07.2001 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 7,00 TL kazançla,
01.08.2001 - 31.12.2001 tarihleri arasında 150 gün ve günlük 7,00 TL kazançla,
01.01.2002 - 31.03.2002 tarihleri arasında 90 gün, günlük 7,00 TL kazançla,
01.04.2002 - 30.06.2002 tarihleri arasında 90 gün, günlük 9,26 TL kazançla 845 gün,
d) 07.03.2006-09.06.2006 tarihleri arasında ... unvanlı davalı işyerinde;
07.03.2006 - 09.06.2006 tarihleri arasında 93 gün ve günlük 17,70 TL kazançla, 93 gün olmak üzere toplam 3.483 gün çalıştığının tespitine,
Fazlaya ilişkin talebin reddine,

VI. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar Kurum ve ... vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı Kurum vekili; Kurum kayıtlarında mevcut olan durumun aksini iddia eden davacının HMK uyarınca aynı nitelikte belgelerle davasını ispat etmesi gerektiği, bozma ilamı doğrultusunda davaya dahil edilen işverenler ile organik bağın yeterince araştırılmadığını, resen araştırma ilkesi gereğince yetirince araştırma yapılmadığını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili; her işverenlik yönünden hak düşürücü sürenin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini, hükme esas alınan rapora itirazlarının değerlendirilmediğini, raporun eksik ve hatalı olduğunu, bozma gereğince tanıkların denlinmediğini, eksik incelemeye dayalı kararın bozulması gerektiğini belirterek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi hükümleridir.

3. Değerlendirme
1-.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir. (09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulunun 12.07.2006 tarihli, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı).

Mahkemenin, Yargıtayın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. (Prof. Dr. Baki KURU, Usuli Müktesep Hak (Usule İlişkin Kazanılmış Hak) Dr. A. Recai Seçkin’e Armağan, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 351 Ankara, 1974, sayfa 395 vd.)

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK).

2-Eldeki davada ise, ilk kararı davacı temyiz etmediği, İlk Derece Mahkemesinin verdiği ilk kararda 01.08.1996-31.12.2005 arası çalışmaların kabulüne dair hüküm kurulmuş iken temyiz edilen ikinci kararda ise 01.08.1996-09.06.2006 arası hüküm kurulmuş, yine davalı ... yanında hizmetlerin kabul edildiği belirtilen 06.06.2002-31.12.2005 arası hizmet süresinin hüküm fıkrası açıklama kısmında 06.05.2002 olarak 1 ay geriye çekildiği, davalı Hasan Baş yönünden kabul edilen 01.01.2000-05.05.2002 arası hizmet süresinin hüküm fıkrası açıklama kısmında 30.06.2002 tarihi belirtilerek 1 ay ileri götürüldüğü, kabul edilen süreler ile ayrıntısı yazılan süreler arasında çelişki oluştuğunun gözetilmemiş olduğu, davacının prime esas kazanç talebinin bulunmamasına göre Mahkemece hüküm fıkrasında çalışılan dönemler karşılığı kabul edilen prime esas kazanç tutarlarının asgari ücretin üzerinde veya altında kaldığı ve hatalı belirlendiği anlaşılmıştır. (Örneğin; 01.08.1996-31.12.1996 arası günlük 0,50 TL belirlenmiş ise de bu dönemde net asgari ücretin günlük 11,54 TL olduğu ancak bilerlenen ücretin ise günlük 15 TL olduğu tespit edilmiştir)

3- Mahkemece yapılacak iş; yukarıda yapılan açıklamalar ışığında ilk kararı davacının temyiz etmediği gözetilmek suretiyle hüküm fıkrasındaki hizmet süresinin ve prime esas kazancın tespitine yönelik denetime elverişli karar verilmelidir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, gönderilmesine,

06.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.