YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/503 E.  ,  2024/6810 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2014/91 E., 2023/842 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasında görülen hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda Mahkemece davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın, davacı vekili tarafından temyizi neticesinde Yargıtay 21. Hukuk Dairesince (kapatılan) Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı asıl dava dilekçesinde; davacının davalı ... Tic. Ltd. Şti. adlı şirketin "... Kat: 2 Laleli/İstanbul" adresinde 08.09.2007 tarihinde ön muhasebe görev tanımıyla fiilen işe başladığını müvekkilinin ısrarlı taleplerine rağmen sigorta işlemlerinin yaptırılmadığını en son 01.08.2009 tarihinde işyerini kapatıyoruz gerekçesiyle işten çıkartıldığını hiçbir hakkının verilmediğini ayrıca alacaklarının tahsili için dava açmış bulunduğunu müvekkilinin 08.09.2007 tarihinde fesih tarihi olan 01.08.2009 tarihine kadar kesintisiz ve aralıksız olarak çalıştığını başlama tarihi olan 08.09.2007 tarihinden fesih tarihi olan 01.08.2009 tarihine kadar kesintisiz ve sürekli olarak sigortasız geçen fiili çalışmalarının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
1. Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davalı işyerinin 20.09.2005 tarihinde Kanun kapsamına alındığını halen faaliyetine devam ettiğini, davalı işyerinde 08.09.2007 - 01.08.2009 tarihleri arasında herhangi bir müfettişlik tahkikatının bulunmadığını, sigortalıya ait çalışmaların Kurum kayıtlarında mevcut olmadığını, öncelikle davacının talep ettiği dönemlere ilişkin işverene ait işyeri kayıtlarının ve Kurumun resmi kayıtlarının incelenerek sadece tanık beyanlarına dayanılarak hüküm verilmemesi, tanıkların bordrolarda adı geçen kişilerden seçilmesi gerektiğini beyanla davanın reddini istemiştir.

2. Davalı ... Tic. Ltd. Şti. tarafından davaya cevap verilmemiştir.

III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 20.06.2012 tarihli ve 2011/1216 Esas, 2014/278 Karar sayılı kararı ile hizmet akdi unsurlarının oluşmadığı ve usulünce kanıtlanamadığı kanaatine varılarak davanın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. İlk Bozma Kararı
1. Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin (kapatılan) 03.12.2013 tarih ve 2012/19265 Esas, 2013/22523 Karar sayılı kararında; "...Somut olayda; davacının ibraz ettiği 3 banka dekontundan, şirket adına ...’na kira bedeli açıklaması ile para gönderdiği anlaşılmaktadır. Bir kimsenin alakası olmayan kişiye para göndermesi hayatın olağan akışına aykırıdır. Bu dekontların yazılı delil niteliğinde olduğu gözetilmeden verilen karar hatalıdır.
Yapılacak iş, dava konusu dönem bordrolarında ihtilaflı dönemin tamamında kayıtlı ve tarafsız tanıklar saptanarak bunların bilgilerine başvurmak, ..., zabıta, maliye, meslek odası aracılığı ve muhtarlık marifetiyle ... Kat:2 Laleli/İstanbul adresindeki davalı işyerine komşu işyerlerini tespit edip bu işyerlerinin uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı çalışanları, yoksa işyeri sahipleri araştırılıp tespit edilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak ve gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde kanıtladıktan sonra davacının çalışmasının sürekli çalışma olduğu anlaşılırsa sonucuna göre karar vermekten ibarettir." gerekçesiyle söz konusu karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının 08.09.2007 - 01.08.2009 tarihleri arasında Kappaz Tekstil San. ve Tic. Ltd. Şti. ünvanlı davalı işyerinde;
08.09.2007 - 31.12.2007 tarihleri arasında 112 gün ve günlük 19,50 TL kazançla,
01.01.2008 - 31.06.2008 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 20,28 TL kazançla,
01.07.2008 - 31.12.2008 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 21,29 TL kazançla,
01.01.2009 - 30.06.2009 tarihleri arasında 180 gün ve günlük 22,20 TL kazançla,
01.07.2009 - 01.08.2009 tarihleri arasında 30 gün ve günlük 23,10 TL kazançla olmak üzere 682 gün sigortalı çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
1. Davalı Kurum vekili; müvekkili Kurumun prim ödemeleri yönünden sorumluluğunun bulunmadığını, yargıtay içtihatlarına uygun araştırma yapılması gerektiğini, davacının hizmetlerinin Kurum kayıtlarında gözüktüğü kadar olduğunu, aksinin yazılı delille ispatı gerektiğini beyanla mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı işveren vekili; ilk kararın aksine müvekkili şirket aleyhine karar verilmesinin hatalı olduğunu, işyerinde kayıt dışı istihdamın olmadığını, davacı tanığının beyanlarında belirttiği adres ile müvekkili şirketin adresinin aynı adres olmadığını, banka dekontlarının müvekkili şirket ile alakalı olmadığını, kiraya veren ... Saruhanoğlları'nın da tanık olarak alınan beyanında kira bedellerinin 6 aylık ya da senelik olarak elden alındığını belirttiğini, muhasebeci olarak çalıştığını iddia eden davacının sigortasız olarak çalıştırıldığı yönündeki iddialarının mesnetsiz olduğunu beyanla Mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 08.09.2007 - 01.08.2009 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 428 inci maddesinin yedi, sekiz ve dokuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası.

2. Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9 uncu maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

3. 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir, delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

4. Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanun'un kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

3. Değerlendirme
1. İnceleme konusu eldeki davada, davacının 08.09.2007 - 01.08.2009 tarihleri arasında davalı şirketin "... Kat: 2 İstanbul" adresinde bulunan mağaza işyerinde ön muhasebeci olarak çalıştığının tespitini talep ettiği, Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 03.12.2013 tarihli bozma kararından sonra Mahkemece komşu işyeri tanığı araştırması yapılarak tespit olunan tanıkların beyanlarına başvurulduğu, bozma öncesi dinlenen davacı tanığı ...'nin beyanları ile davacı tarafından davalı işyeri hakkında banka aracılığıyla yapılan kira ödemeleri dikkate alınarak davanın kabulüne karar verilmiş ise de, hüküm eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır.

2. Somut olayda, davalı şirket adına Laleli semtinde bulunan 1062446 sicil numaralı "Mağaza Zinzalin" isimli işyeri ile yine davalı şirket adına kayıtlı 1130692 sicil numarası ile Yenibosna'da imalat atölyesinin bulunduğu anlaşılmakla somutlaştırma yükümlülüğü gereğince Mahkemece davacıdan çalışma şekli ve süresi, işe kim tarafından alındığı, Yenibosna'da bulunan imalat atölyesinde çalışıp çalışmadığı, bu işyerinden kendisinin çalıştığı Laleli şubesine gelip giden personellerin olup olmadığı, tüm çalışma süresi içerisinde kimlerle çalıştığı, ücretini kimden aldığı, ne şekilde ödendiği, kimden talimat aldığı, ayrıca çalışmasının geçtiği işyerinin bulunduğu iş merkezinde görüştüğü, işyeri kiralarının ödenmesi, iş merkezi aidatlarının yatırılması konusunda kimlerle muhatap olduğu hususları sorulmalı, buna göre davacının bildireceği kişiler tespit olunarak, beyanlarına başvurulmalı, diğer taraftan kolluk aracılığıyla davacının çalışmasının geçtiği iş merkezinde talep konusu dönemde bekçi, yönetici gibi görevli personeller tespit edilmeli, tespit olunacak kamu tanıkları detaylı olarak dinlenmeli, bu kapsamda davacının çalışma iddiasının netleştirilmesi suretiyle toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek sonuca göre hüküm kurulmalıdır.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Mahkeme kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde ilgilisine iadesine,

Dosyanın kararı veren Mahkemesine gönderilmesine,

13.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.