YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/4931 E.  ,  2024/5177 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1185 E., 2023/1854 K.
KARAR : Kısmen kabul
İLK DERECE MAHKEMESİ : Van 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/1427 E., 2023/463 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine dair karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvrunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabul kısmen reddine dair karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davacı ve davalı Kurum, davalı şirket vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, davalı işyerinde 01.01.2003 ile 13.11.2011 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığını, sigorta primlerinin eksik yatırıldığını belirterek sigorta başlangıç tarihinin 01.01.2003 tarihi olarak tespiti ile bu süreler içerisinde yatırılmayan ve eksik yatırılan primlerinin davalı tarafından yatırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalı şirket vekili; davanın reddini talep etmiştir.

2.Davalı Kurum vekili; haksız ve yasal dayanaktan yoksun davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesince, davanın reddine dair, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili, komşu işyeri tanıklarından ...'un davacının çalıştığı işyerinin bulunduğu pasajda uzun yıllar çalıştığını, beyanının da bu şekilde olduğunu, kayıtlarına işe girişinin 2019 yılı olduğu gerekçesiyle beyanının kabul edilmemesinin doğru olmadığını, adı geçen tanığın fiili çalışmasına ilişkin olarak araştırma yapıldığı taktirde tanığın çalışmasının ortaya çıkacağını, komşu işyeri tanıklarından ...'ın da 2003 yılında Mehtap Gelinlik isimli işyerinde çalışmaya başladığını, adı geçen tanığın kayıtlarında sigorta girişinin 2007 yılı ve işverinin de başka bir isimde olmasının beyanına itibar edilmemesini gerektirmeyeceğini belirtmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulü ile davacının, davalı 1005002 kodlu işyerinde 24.10.2007-28.04.2008 ve 02.05.2008 - 09.04.2010 tarihleri arasında (her bir ayda) 30'ar gün çalıştığı kabulü ile asgari ücretle hizmet sözleşmesine dayalı olarak kesintisiz olarak çalıştığının tespitine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde, davacı ve davalı Kurum ve davalı şirket vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Davacı vekili, 01.01.2003-13.11.2011 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı şirket vekili, tanıkların sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenmeli, işyerinin kapsam kapasite ve niteliği ile bu beyanlar kontrol edilmeli, mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve posta başı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlendikten sonra ücret konusu üzerinde durulmalı şeklindeki gerekçe ile usul ve yasaya aykırı kararının bozulmasını istemiştir.

3.Davalı Kurum vekili, usul ve kanuna aykırı kararının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme
1.Eldeki davada, davacının talebinin 01.01.2003 ile 13.11.2011 tarihleri arasına ilişkin olduğu, davalı şirkete ait 1005002 iş yeri sicil numaralı dayanıklı tüketim malları alım satımı mahiyetli iş yerinin 01.10.2004 tarihinde kapsama alındığı anlaşılmakla, Mahkemece dinlenilen tanıkların kapsam tarihinden itibaren bordro tanıkları olmadığı ve yalnızca bu tanık beyanları ile yetinilerek karar verildiği anlaşılmakla söz konusu karar eksik incelemeye dayalıdır.

2. Bu kapsamda Mahkemece, davalı işverenin vergi kayıtları celp edilmek suretiyle çalışmaya başladığı dönem tespit edilmeli öte yandan, 2004 tarihinden iş yerinin kapsamda olduğu anlaşılmakla , bu tarihten itibaren bordro tanıkları re'sen tespit edilerek dinlenilme; davacının hangi yılda çalışmaya başladığı hususu bu tanıklara açık ve net şekilde sorulmalı, yetinilmediği taktirde kendi çalışma dönemleri de belirlenecek olan komşu iş yeri tanıklarının ifadelerine başvurulmalı, davacının çalışmaları tereddütsüz şekilde ortaya konularak karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle,
Temyiz olunan, Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde davalıya iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

09.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi