YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/4834 E.  ,  2024/8076 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/2877 E., 2024/646 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Sivas 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/78 E., 2023/186 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle müvekkilinin ... Belediyesi’nin halı atölyesinde 11.12.2006 tarihinde çalışmaya başladığını ve halı dokuyarak atmış olduğu ilmek sayısına göre ücret aldığını, aldığı ücretlerin asgari ücretin altında bazı aylar 200,00 TL, bazı aylar 250,00 TL olarak elden ödendiğini, emir ve talimatların belediye tarafından verildiğini, dokunan halıların belediye tarafından satılarak gelir elde edildiğini, ücretlerin belediyeye bağlı olan ... Kültür Sanat Derneği tarafından ödendiğini, müvekkilinin dernek ile hukuki bir bağı bulunmadığını, işe girerken imzalamış olduğu kayıt formunda belediyenin adının geçtiğini, iş akdinin 05.09.2014 tarihinde müvekkili tarafından haklı nedenle feshedildiğini, ustabaşı olarak görev yapmasına rağmen kursiyer kadrosunda gösterilerek sigortasız çalıştırıldığım, asgari ücretten daha düşük ücretle çalıştırıldığını, işyerinde haftanın 5 günü 08.00-17.00 arası sürekli çalıştığını, işyeri ile ilgili emsal mahkeme kararı ve SGK müfettişleri tarafından tutulan tutanağa rağmen SGK başlangıcı ve hizmetinin bildirilmediğini belirterek sigortalılık başlangıcının 11.12.2006-05.09.2014 tarihleri arası hizmetinin tespitini ayrıca yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle hak düşürücü süre ve zamanaşımı sürelerinin geçtiğini, davacının, müvekkili belediye bünyesinde herhangi bir çalışmasının söz konusu olmadığından husumetin müvekkiline yöneltilemeyeceğini, davacı ile belediye arasında işçi-işveren ilişkisi bulunmadığını, emir ve talimatın belediye tarafından verilmediğini, ödemelerin ... Kültür ve Sanat Derneği tarafından yapıldığını, belediye tarafından bir iş karşılığı bordroya bağlı bir ücret ödemesi bulunmadığını, davacının, belediye bünyesinde dönem dönem ve fasılalarla faaliyet gösteren halıcılık kurslarına kursiyer olarak katıldığını, davalı belediyenin bu iş dolayısı ile ticaret yapma ya da kar elde etme düşüncesi bulunmadığını, kursların sosyal amaçlı olarak açıldığını beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde özetle davacının iddialarını destekleyen herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılamadığım, davacının iddialarının yersiz olduğunu, hizmet tespiti davalarının kamu düzenine ilişkin olduğundan davaya ilişkin hususların re’sen araştırılması, özel bir duyarlılıkla yürütülmesi gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "Tüm dosya kapsamı, tanık beyanları ve Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin, 04.03.2021 tarih, 2019/2372 Esas ve 2021/457 sayılı kaldırma ilamı, Mahkememizin aynı mahiyetteki 2019/251 Esas, 2021/173 Karar sayılı ilamı bütün olarak değerlendirildiğinde; olayda, 3308 sayılı Kanun'un hükümleri ve “Çıraklık Sözleşmesi” koşullarının gerçekleşmediği, dosyaya celp edilen belgelerden ve gerekse 2006-2014 tarihleri arasında davacının halı teslimleri ve bu meyanda davacıya yapılan ücret ödemeleri ve bu yazılı kanıtları destekleyen tanık anlatımlarından davacının söz konusu sürede işyerinde çalıştığı ve davacının işyerinde çırak değil de üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor olduğu, meslek ve sanat eğitiminin ise arka planda kaldığı, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyeceği gibi işin gereğinin yerine getiriliyor olması ve belediye yetkili görevlisi kişilerin işe nezaret etmesi ve işin belediyeye ait halı atölyesi işyerinde yapılıyor olması, buradaki çalışanların belediye adına verilen emir ve direktifler doğrultusunda yönlendiriliyor olması nedenleriyle hizmet akdinin unsurlarının tam manasıyla gerçekleştiği kanaatine varıldığı, mahkememizce dinlenen tanıklar, kendilerinin de belediye bünyesindeki işyerlerinde çalıştıkları devrelere ilişkin görgüye dayalı ve birbirlerini tamamlayan müşterek ve çelişkisiz beyanlarında; iddiaları doğrulayıcı biçimde, dava konusu süreyi de kapsar şekilde, davacının işyerinde kesintisiz ve sürekli biçimde çalıştığını açıkça belirttikleri, bu durumda yazılı kanıtlarla da desteklenmiş olan davacı ve kamu tanıklarının, olaylara dayalı samimi ve inandırıcı bulunan beyanlarına itibar edildiği, dosyada yer alan bizzat belediyenin bağlı kuruluş birimleri tarafından düzenlenmiş olan yazılı belgeler ve bu yazılı belgelerle doğrulanan, somut olaylara dayalı samimi ve inandırıcı bulunan tanık anlatımlarına göre, davacının, 11.12.2006-05.09.2014 tarihleri arasında davalı ... bünyesinde faaliyet gösteren Halı Dokuma Atölyesinde ayda 20 gün olmak üzere toplam 1856 gün süreyle hizmet akdine tabi işçi olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine karar verilmiş, 506 Kanun'un 60/g maddesindeki "bu maddenin uygulanmasında: 18 yaşından önce Malüllük, Yaşlılık, ve Ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlamış kabul edilir. Ancak, bu tarihten önceki süreler için ödenen malüllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının hesabına dahil edilir" düzenleme gereğince davacının sigortalılık başlangıç tarihinin davacının 18 yaşını doldurduğu 07.06.2009 olduğunun tespitine karar verilmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulması yoluna gidilmiştir. "gerekçesiyle
"Davacının davasının kabulü ile
1-Davacının 11.12.2006-05.09.2014 tarihleri arasında davalı ... bünyesinde faaliyet gösteren Halı Dokuma Atölyesinde ayda 20 gün olmak üzere toplam 1856 gün süreyle hizmet akdine tabi işçi olarak asgari ücretle çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin davacının 18 yaşını doldurduğu 07.06.2009 olduğunun tespitine, bu çalışmaların davacının diğer hizmetleri ile birleştirilmesine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı ... vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesince verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama ile tüm dosya kapsamından, işyeri kayıtlarından ve dinlenen kamu tanık beyanlarından, davanın kabulüne dair kurulan hükme ilişkin mahkemenin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla davalı vekilinin ve fer'i müdahil Kurum vekilinin istinaf istemlerinin 6100 sayılı HMK 353/1-b.1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmiştir. (Yargıtay 10.HD'nin 13.12.2022 tarih 2022/9961 Esas - 2022/15833 Karar sayılı onama ilamı da bu yöndedir.)" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı ... vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasını talep etmiştir.
Fer'i müdahil Kurum vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü gerekçelerle davanın reddi ile kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

2.Bu tür sigortalı hizmetlerin saptanmasına ilişkin davalar, sonuç itibariyle sigorta primlerinin işverenden tahsilini ve kurum kayıtlarının düzeltilmesini de gerektireceğinden gerçek işveren ve kurum kayıtlarında işveren olarak görünen kişilerin de belirlenerek davaya katılmaları sağlanmalı, bu yöndeki işyeri bilgi ve belgelerine ulaşılması, bir başka anlatımla, davanın sübutu, kanıtlama yükümlülüğü ve verilen kararın infazı açısından, husumetin tüm işverenlere birlikte yöneltilmesi zorunludur.

3. Değerlendirme
Eldeki dava, davacının, davalı işyeri nezdinde 11.12.2006-05.09.2014 tarihleri arası çalıştığının tespiti istemine ilişkin olup davanın kabulüne karar verilmiş ise de Mahkemece verilen hükmün eksik araştırma ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Somut olayda, davacının halıları ... Kültür ve Sanat Derneğinde dokuduğu, buna ilişkin belgelerin adı geçen Dernek tarafından düzenlendiği ve ödemelerin Dernek tarafından yapıldığı dikkate alındığında, Mahkemece gerçek işverenin kim olduğu hususu araştırılmalı, Sivas Belediyesinin ne şekilde işveren olduğu tartışılıp işverenin Dernek olması halinde işveren davaya dahil edilerek delilleri sorulmalı ve sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin yatırılan temyiz harcın istek halinde ilgiliye iadesine,

11.07.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.