YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/4311 E.  ,  2024/5054 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Konya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/1814 E., 2023/1713 K.
KARAR : Esastan red
İLK DERECE MAHKEMESİ : Konya 4. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/348 E., 2021/86 K.

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı Kurum vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 04.10.2000 tarihinden itibaren 1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olduğunu, 01.09.2009 tarihinde ise 2926 sayılı Kanun kapsamında hizmetinin olduğunu, 420 günlük askerlik borçlanması yapmak suretiyle 10.01.2019 tarihine kadar 5554 günlük prim ödemesinin bulunduğunu, 10.01.2019 tarihinde yaşlılık aylığı tahsis talebinde bulunduğunu, Kurum tarafından 60 yaş 5554 gün prim ödemesinin bulunduğu, kısmi emeklilik şartını yerine getirmesi için 62 yaş şartını yerine getirmesi gerektiği gerekçesi ile talebinin reddedildiğini, davacının 04.10.2000 tarihinde başlayan 30.04.2008 tarihine kadar geçen 2726 gün karşılığını ihya ederek ödediği hususunda ziraat odası kaydına istinaden 2926 sayılı Kanun kapsamında 01.09.2009 tarihinden itibaren sigortalı olduğu, 08.02.2016 tarihinde 1 yıl 2 ay askerlik borçlanması yaptığı, talep tarihi itibariyle 60 yaş 5554 gün prim gününün olduğu hususunda ihtilafın olmadığını; uyuşmazlığın, davacının 1479 sayılı Kanun kapsamında 04.10.2000 tarihinde başlayan sigortalılığı ve 14 aylık askerlik borçlanması nedeniyle de sigorta başlangıç tarihinin 04.08.1999 olup olamayacağı, dolayısıyla 20.12.1960 doğumlu olan davacının 58 yaşını doldurmakla yaşlılık aylığına hak kazanıp kazanamayacağına ilişkin olduğunu belirterek, davacının sigorta başlangıç tarihinin 04.08.1999 olduğu kabul edilerek 1479 sayılı Kanun'un 10/C-e maddesi gereğince 01.02.2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurumca yapılan işlemlerin usul ve kanuna uygun olduğunu beyan ederek, davanın reddini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve numarası belirtilen kararı ile davacının bir yıl 2 ay askerlik borçlanması yaptığı hususunda da bir uyuşmazlık bulunmadığına göre şayet davacının muvazzaf askerlik yaptığı dönem 04.10.2000 tarihinden önceki bir dönem olduğundan, sigorta başlangıç tarihinin askerlik borçlanması yaptığı süre kadar geriye çekilmesi de zorunlu olup bu durumda ise sigorta başlangıç tarihinin 04.08.1999 olduğu, davacının sigorta başlangıç tarihi 04.08.1999 olduğunda ise 1479 sayılı Kanun'un geçici 10 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasının (e) bendine göre 15 tam yıl prim ödeme (5400 gün) ve 58 yaşını doldurma koşulu ile yaşlılık aylığına hak kazanacak olup, davacının 20.12.1960 doğumlu olduğu, talepte bulunduğu 21.01.2019 tarihi itibariyle 59 yaşını doldurmuş olduğu, 5554 günlük prim ödemesinin bulunduğu gözetildiğinde, davacıya 01.02.2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanması gerektiği kanaatiyle; davanın kabulüne, davacının sigorta başlangıç tarihinin 04.08.1999 olarak kabulü ile 1479 sayılı Kanun'un geçici 10/c-e maddesi uyarınca 01.02.2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine karar vermiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf yoluna başvurmuştur.

B.İstinaf Sebepleri:
1.Davalı Vekilinin İstinaf Sebepleri
04.10.2000 tarihinde yürürlüğe giren 619 sayılı Kanun'un Geçici 1 inci maddesi, 02.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4956 sayılı Kanun'un Geçici 18 inci maddesi hükmü gereğince sigortalının Yunak Vergi Dairesinin 27.09.1994 tarihli mükellefiyet kaydı ve sigortalının 12.03.2003 tarihli talebi doğrultusunda 04.10.2000 tarihi itibariyle sigortalılık tescilinin yapıldığı, davacının 10.01.2019 tarihli tahsis talebi ile yaşlılık aylığı bağlanmasını talep ettiği ancak 5400 iş günü 62 yaş şartını taşımaması nedeni ile tahsis talebinin reddedildiği, sigortalının 1479 sayılı Kanun'a tabi sigortalılığının ticari faaliyetinin sona erdiği 31.12.2008 tarihi itibariyle sonlandığı, 20.10.2009 tarihli belgesi doğrultusunda 2926 sayılı Kanun'a tabi sigortalılığının başlatıldığı, ilgili 2926 sayılı Kanun'a tabi sigortalılığının tarımsal faaliyetinin sona erdiği 21.01.2019 tarihi itibariyle sonlanmış olduğu hususlarının değerlendirilmediği gerekçeleriyle, verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur.

C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve numarası belirtilen kararı ile davacının 12.03.2003 tarihli bildirgeye istinaden 04.10.2000 tarihinden itibaren 1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olarak kabul edildiği; davacının, 05.08.1994-21.12.2008 tarihleri arasında vergi mükellefiyetinin bulunduğu, 11.08.2003-21.01.2019 tarihleri arasında ziraat odası kaydının mevcut olduğu, davacının sigortalılık tescilinin 04.10.2000 tarihinde yapıldığı ve prim ödemesinin mevcut olduğu, davacının 1 yıl 2 ay askerlik borçlanması yaptığı, askerliğini ise 04.11.1980-04.07.1982 tarihleri arasında yerine getirdiği, dolayısıyla sigorta başlangıç tarihinin, askerlik borçlanması yapılan süre kadar geri çekilmesi gerektiği, bu durumda davacının sigorta başlangıç tarihinin 04.08.1999 tarihi olacağı, bu durumda davacının 1479 sayılı Kanun'un Geçici 10 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasının (e) bendine göre 15 tam yıl prim ödeme (5400 gün) ve 58 yaşını doldurma koşulu ile yaşlılık aylığına hak kazanacağı, davacının 20.12.1960 doğumlu olduğu, talepte bulunduğu 21.01.2019 tarihi itibariyle 59 yaşını doldurmuş olduğu, 5554 günlük prim ödemesinin bulunduğu gözetildiğinde, davacıya 01.02.2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlanması gerektiği, bu nedenle davalı Kurumun aksi yöndeki işleminin yerinde olmadığı, sonuç olarak Mahkeme kararının usul ve kanuna uygun olduğu anlaşıldığından; davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı vekili; istinaf dilekçesinde belirttiği hususlar ile temyiz talebinde bulunmuştur.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava; Kurum işlem iptali ve davacının yaşlılık aylığına hak kazandığının tespiti istemine ilişkindir.
2.İlgili Hukuk
Davanın yasal dayanağını oluşturan 1479 sayılı Kanun'un 24 ve 25 inci maddeleri, anılan kanun kapsamındaki Bağ-Kur sigortalılığı koşullarını ve bu sigortalılığa yasal karine sayılan olguları belirlemektedir. Zaman zaman anılan maddelerdeki değişikliklerle farklı kurallar öngörülmüş ise de; “kendi nam ve hesabına bağımsız çalışma” Bağ-Kur sigortalılığının ... ve ön koşulu olarak varlığını korumuştur. Başka bir deyişle, belirtilen bu ana koşulun gerçekleşmesinden sonra diğer kural ve unsurlar değerlendirilebilir.

01.04.1972 tarihinde yürürlüğe giren 1479 sayılı Kanun'un 24 ve 25 inci maddelerinde “...kendi adına ve hesabına çalışanlar olarak nitelendirilen bağımsız çalışanlardan kanunla kurulu meslek kuruluşlarına yazılı olan gerçek kişiler...”, “meslek kuruluşuna yazılarak çalışmaya başladıkları tarihten itibaren” zorunlu Bağ-Kur sigortalısı sayılmışken, anılan maddelerde 19.04.1979 gün ve 2229 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik ile meslek kuruluş kaydı zorunluluğu kaldırılarak, “kendi adına ve hesabına” çalışma koşulu ve belirtilen nitelikte çalışmaya başlama tarihi sigortalılık niteliğini kazanmak için yeterli kabul edilmiştir. 20.04.1982 tarihinde yürürlüğe giren 2654 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemede, kendi adına ve hesabına çalışma koşuluna ek olarak “gerçek ve götürü usulde gelir vergisi mükellefi olanlar” için mükellefiyetin başlangıç tarihinden, “kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmakla beraber gelir vergisinden muaf olanlardan kanunla kurulu meslek kuruluşlarına usulüne uygun olarak kayıtlı olanlar” kayıtlı oldukları tarihten itibaren sigortalı sayılmaktadır.

22.03.1985 tarihinde yürürlüğe giren 3165 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikte ise bu kez, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan; “gerçek ve götürü usûlde gelir vergisi mükellefi olanlar, Esnaf ve Sanatkarlar Siciline kayıtlı bulunanlar veya kanunla kurulu meslek kuruluşuna usulüne uygun kayıtlı bulunanlardan” gelir vergisi mükellefi olanlar, mükellefiyetin başlangıç tarihinden, gelir vergisinden muaf olanlar ile vergi kaydı bulunmayanlar da Esnaf ve Sanatkarlar Siciline veya kanunla kurulu meslek kuruluşlarına kayıt oldukları tarihten itibaren kendiliğinden sigortalı sayılmışlardır.

02.08.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4956 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemede de kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan; “gelir vergisi mükellefi olanlar ile gelir vergisinden muaf olanlardan Esnaf ve Sanatkar Sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşuna usulüne uygun olarak kayıt olanlar” sigortalı sayılmışlardır.

Yukarıda açıklanan tüm bu Kanunlarla yapılan değişiklikler; önceki mevzuatın öngördüğü koşullara sahip olan sigortalıların, sigortalılık niteliklerine son vermemekte, değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten sonra Bağ-Kur sigortalılık niteliğini kazananlar yönünden yeni düzenlemeler içermektedir. Tersinin kabulü, kazanılmış hakları ortadan kaldırmak olur ki, bu durumun kabulüne yasaca ve hukukça olanak olmadığı açıktır.
3.Değerlendirme
Davacının 10.01.2019 tarihli tahsis talebi üzerine Kurumun Mal Müdürlüğü ile yaptığı yazışma sonucu Mal Müdürlüğünün ilgili yazısı üzerine 04.10.2000-01.01.2004 arası vergi kaydının zirai olduğundan bahisle bu döneme ilişkin sigortalılığının geçersiz sayılıp davacının tahsis isteminin reddi üzerine açılan iş bu dava ile davacı 01.02.2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitini istemiştir.

Mahkemece; bir yandan 1479 sayılı Kanun kapsamındaki geçerli sigortalılığı 1800 gün (01.01.2004-31.12.2008) alınmak, diğer yandan tahsis koşullarının belirlenmesinde 1479 sayılı Kanun kapsamında 04.10.2000 sigorta tescili gözetilmek suretiyle davanın kabulüne karar verilmiş ise de; verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olduğu gibi kendi içinde de çelişki arz etmektedir.

Şu halde Mahkemece yapılması gereken iş; davacıya 1479 sayılı Kanun kapsamında uyuşmazlık konusu yaptığı sigortalılık süresine ilişkin talebi açıklattırılmalı; şayet talebin Kurumca kaydın zirai olduğundan bahisle geçersiz sayılan 04.10.2000-01.01.2004 arası 1479 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılığın geçerliliği ile 01.02.2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazandığının tespiti istemine ilişkin olması halinde; 04.10.2000-01.01.2004 arası dönem açısından tescile esas 'biçer döver işletmeciliği' işinden gelen kaydı araştırılarak 1479 sayılı Kanun kapsamında kendi nam ve hesabına bağımsız bir çalışmanın varlığının kabulü halinde bu döneme ilişkin sigortalılığa da hükmederek 01.02.2019 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine hükmetmekten ibarettir.

Mahkemece bu hususlar göz önünde tutularak bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirir.

VI.KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

08.05.2024 gününde oybirliğiyle karar verildi.