YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/424 E.  ,  2024/2316 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2021/185 E., 2023/1144 K.
KARAR : Kabul

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen prime esas kazanç tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairemizce, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozma kararına uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne, karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı işyerinde çalıştığını, taraflar arasında görülen İstanbul 4 İş Mahkemesinin 2004/741 Esas sayılı dava dosyasında müvekkilinin kıdem tazminatına esas ücretlerinin 1.306.32 TL olarak belirlenerek verilen hükmün kesinleştiğini, oysa müvekkilinin davalı şirkette çalıştığı sürece primlerinin düşük olarak ödendiğini, müvekkilinin gerçek ücretinin 2000-2001 yıllarında 450 TL, 2002 yılında 650 TL, 2003 ve 2004 yıllarında 850 TL ay net olduğunu belirterek müvekkilinin 01.03.2000-06.09.2004 tarihleri arasında aylık ücretinin 1.306.32 TL olduğunun ve işveren tarafından bu miktar üzerinden sigorta primlerinin ödenmesi gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevabi dilekçesinde yazılı sebeplere istinaden açılan davanın reddini istemiş, davalı işveren vekili ise 09.03.2011 havale tarihli dilekçesi ile rapora karşı beyanda bulunarak davanın reddine karar verilmesini talep ve savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 16.03.2011 tarihli ve 2010/44 Esas, 2011/135 Karar sayılı kararıyla; 27.12.2010 tarihli bilirkişi raporu esas alınarak davanın kabulüne, davacının davalı işyerinde hizmet akdine dayalı ve işçi sıfatı ile geçen çalışmalarından ,
14.03.2001-30.06.2001 arası 107 gün aylık 411.55TL , günlük 13.71TL
01.07.2001-31.07.2001 arası 30 gün aylık 432.03TL günlük 14.40TL
01.08.2001-31.12.2001 arası 150 gün aylık 493.74TL günlük 16.46TL
01.01.2002-30.06.2002 arası 180 gün aylık 652.68TL günlük 21.76TL
01.07.2002-31.12.2002 arası 180 gün aylık 737.56TL günlük 24.58TL
01.01.2003-31.12.2003 arası 360 gün aylık 899.64TL günlük 29.28TL
01.01.2004-30.06.2004 arası 180 gün aylık 1.243.62TL günlük 41.45TL
01.07.2004-06.09.2004 arası 66 gün aylık 1.306.32TL günlük 43.54TL ücretle geçtiğinin tespitine, fazla talebin reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2. (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 25.12.2012 tarih 2011/5713 Esas, 2012/24488 Karar sayılı ilamı ile "Mahkemece yapılacak iş, Sosyal Güvenlik Kurumundan davacının sicil dosyası ile işyerine ilişkin dönem bordrolarını getirtmek, yapılacak keşif ve bilirkişi incelemesi ile işyerinin kapsam ve kapasitesini belirlemek, gerektiğinde işverenin bordrolarında kayıtlı diğer işçilerin beyanına başvurmak, işverenin yaptığı bildirimler ile çalışan işçilerin niteliklerini de karşılaştırarak, işverenin çalıştırdığı işçilerin kıdem ve pozisyonuna göre gerçek ücreti üzerinden bildirilip bildirilmediği üzerinde durmak, davacının asgari ücret ile çalışması, olağan olmayan nitelikli bir işçi olup olmadığını, nitelikli bir işte çalıştırılıp çalıştırılmadığını belirlemek, asgari ücretle çalışmasının olağan olmadığı belirlendiği takdirde, işverenin aynı pozisyondaki işçilere ödediği ücretlerin gerçeğe uygun olup olmadığını değerlendirmek, bu bildirimlerin gerçeğe uygun olduğunun belirlenmesi halinde, bu ücretleri esas almak, aksi takdirde benzer işi yapan işyerlerinden, gerektiğinde ilgili meslek odasından emsal ücret araştırması yaparak, elde edilecek sonuca göre karar vermekten ibarettir. ." gerekçesi ile karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin 29.07.2013 tarihli ve 2013/80 Esas, 2013/93 Karar sayılı kararıyla; davanın HMK'nın 150/5 maddesi gereğince açılmamış sayılmasına karar verilmiştir.

C. Bozma Kararı
1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı temyiz isteminde bulunmuştur.

2. (Kapatılan) 21. Hukuk Dairesinin 08.12.2015 tarih 2015/18686 Esas, 2015/22027 Karar sayılı ilamı ile "Somut olayda, davacı vekiline bozma ilamı sonrası duruşma gün ve saatini içerir davetiye gönderildiği; ancak davacı vekiline usulüne uygun bir şekilde duruşma gününün tebliğ edilmediği ve böylece HMK'nın 27 nci maddesine göre davacıya "hukuki dinlenilme hakkını" kullanma imkanı tanınmadan yargılamaya devam edilerek yazılı şekilde davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir."gerekçesi ile karar bozulmuştur.

D. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin 25.02.2020 tarihli ve 2016/90 Esas, 2020/53 Karar sayılı kararıyla; Davanın Kısmen Kabulüne
14.03.2001 - 30.6.2001 arası 107 gün aylık 411.55TL , günlük 13.71TL
01.07.2001 - 31.07.2001 arası 30 gün aylık 432.03TL günlük 14.40TL
01.08.2001 - 31.12.2001 arası 150 gün aylık 493.74TL günlük 16.46TL
01.01.2002 - 30.06.2002 arası 180 gün aylık 652.68TL günlük 21.76TL
01.07.2002 - 31.12.2002 arası 180 gün aylık 737.56TL günlük 24.58TL
01.01.2003 - 31.12.2003 arası 360 gün aylık 899.64TL günlük 29.28TL
01.01.2004 - 30.06.2004 arası 180 gün aylık 1.243.62TL günlük 41.45TL
01.07.2004 - 06.09.2004 arası 66 gün aylık 1.306.32TL günlük 43.54TL ücretle çalıştığının tespitine,
Fazlaya dair talebin reddine karar verilmiştir.

E. Bozma Kararı
1.İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 02.03.2021 tarih 2020/9494 Esas, 2021/2485 Karar sayılı ilamı ile "Mahkemece, bozma sonrası yapılan yargılamada 25.12.2012 günlü bozma gerekleri tam olarak yerine getirilmeksizin, eksik incelemeye dayalı karar verildiği anlaşılmaktadır.

Özellikle hükmüne uyulan bozma ilamına rağmen keşif ve bilirkişi incelemesi ile işyerinin kapsam ve kapasitesini belirlenmediği, işverenin yaptığı bildirimler ile çalışan işçilerin niteliklerini de karşılaştırılmadığı, işverenin çalıştırdığı işçilerin kıdem ve pozisyonuna göre gerçek ücreti üzerinden bildirilip bildirilmediği araştırılmadığı, davacının asgari ücret ile çalışması olağan olmayan nitelikli bir işçi olup olmadığını, nitelikli bir işte çalıştırılıp çalıştırılmadığını belirlenmediği, asgari ücretle çalışmasının olağan olmadığı belirlendiği takdirde, işverenin aynı pozisyondaki işçilere ödediği ücretlerin gerçeğe uygun olup olmadığını değerlendirilmediği münhasır gerekli ve yeterli araştırma ve incelemenin yapılmaması isabetsiz olmuştur.

Öte yandan, işçilik alacağı dosyası kesinleşip kesinleşmediği araştırılarak ve ödeme yapılıp yapılmadığı da belirlenmek suretiyle ve yapılan ödemelerin yalnızca hizmetin gerçekleştiği son ayın prime esas kazancına dahil edilebileceği hususu da gözetilmeli, sigorta primine esas kazanç tutarının tespiti konusunda öngörülen yönteme uygun inceleme ve araştırma yapılarak elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir." gerekçeleri ile karar bozulmuştur.

F. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile
14.03.2001-07.09.2004 tarihleri arasında davacının kazançlarının Kuruma eksik bildirildiği ve ....sicil numaralı ... Yayıncılık Fuar. Tan. Hiç. San. ve Tic. A.Ş. unvanlı işyerinden Kuruma bildirilenler dışında;
14.03.2001- 31.03.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 270,13 TL kazançla
01.04.2001 - 30.04.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 418,05 TL kazançla
01.05.2001- 31.05.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 418,05 TL kazançla
01.06.2001 -30.06.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 418,05 TL kazançla
01.07.2001 - 31.07.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 418,05 TL kazançla
01.08.2001-31.08.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 478,05 TL kazançla
01.09.2001-30.09.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 328,05 TL kazançla
01.10.2001-31.10.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 328,05 TL kazançla
01.11.2001-30.11.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 328,05 TL kazançla
01.12.2001-31.12.2001tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 328,05 TL kazançla
01.01.2002-31.01.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 607,19 TL kazançla
01.02.2002-28.02.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 607,19 TL kazançla
01.03.2002-31.03.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 607,19 TL kazançla
01.04.2002-30.04.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 607,19 TL kazançla
01.05.2002-31.05.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 593,40 TL kazançla
01.06.2002-30.06.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 593,40 TL kazançla
01.07.2002-31.07.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 593,40 TL kazançla
01.08.2002-31.08.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 593,40 TL kazançla
01.09.2002-30.09.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 579,61 TL kazançla
01.10.2002-31.10.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 579,61 TL kazançla
01.11.2002-30.11.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 579,61 TL kazançla
01.12.2002-31.12.2002 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 579,61 TL kazançla
01.01.2003-31.01.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 825,55 TL kazançla
01.02.2003-28.02.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 825,55 TL kazançla
01.03.2003-31.03.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 825,55 TL kazançla
01.04.2003-30.04.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 825,55 TL kazançla
01.05.2003-31.05.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 760,15 TL kazançla
01.06.2003-30.06.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 760,15 TL kazançla
01.07.2003-31.07.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 760,15 TL kazançla
01.08.2003-31.08.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 760,15 TL kazançla
01.09.2003-30.09.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.10.2003-31.10.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.11.2003-30.11.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.12.2003-31.12.2003 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.01.2004-31.01.2004 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.02.2004-29.02.2004 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.03.2004-31.03.2004 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.04.2004-30.04.2004 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.05.2004-31.05.2004 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.06.2004-30.06.2004 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.07.2004-31.07.2004 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.08.2004-31.08.2004 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 586,32 TL kazançla
01.09.2004-07.09.2004 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 136,80 TL kazançla çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili; kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, ispatlanamadığını belirterek bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava; prime esas kazanç tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) geçici 3 üncü maddesinin ikinci fıkrası atfıyla uygulanmasına devam olunan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (1086 sayılı Kanun) 428 inci, 438 inci maddesinin yedi, sekiz, dukuzuncu fıkraları ile 439 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 506 sayılı Kanun'un 77 nci, 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesi hükümleridir.

3. Değerlendirme
1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı Kurum vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine, o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar.“Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; Mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirir. (09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulunun 12.07.2006 tarihli, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı).

Mahkemenin, Yargıtayın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. (Prof. Dr. Baki Kuru, Usuli Müktesep Hak (Usule İlişkin Kazanılmış Hak) Dr. A. Recai Seçkin’e Armağan, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 351 Ankara, 1974, sayfa 395 vd.)

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK).

3-Yukarıda yapılan açıklamaların aksine davacı tarafından tamyiz edilmeyen İlk Derece Mahkemesinin 1 inci ve 3 üncü kararlarda 01.04.2001- 30.6.2001 arası prime esas kazanç 411.55TL belirlenmiş iken, temyiz edilen kararda aynı dönem için 418,05 TL daha yüksek ücret belirlenmesi, yine temyiz edilmeyen kararda 14.03.2001-06.09.2004 tarihleri arasındaki prime esas kazançların tespitine karar verilmiş iken14.03.2001-07.09.2004 tarihleri arasındaki prime esas kazançlar yönünden hüküm kurulması hatalı olup bozmayı gerektirir.

Ne var ki bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun geçici 3 üncü maddesi delaletiyle 1086 sayılı Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu'nun 438 inci maddesi hükmü uyarınca İlk Derece Mahkemesi kararı düzeltilerek onanması gerekir.

VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Davalı Kurum vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının hüküm fıkrasının;
a) birinci bendinini silinerek yerine "14.03.2001-06.09.2004 tarihleri arasında davacının kazançlarının Kuruma eksik bildirildiği ve .... sicil numaralı ... Yayıncılık Fuar. Tan. Hiç. San. ve Tic. A.Ş. unvanlı işyerinden Kuruma bildirilenler dışında; " ibaresinin yazılmasına,

b)Birinci bendin ve devamında yer alan 01.04.2001 - 30.04.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 418,05 TL kazançla
01.05.2001-31.05.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 418,05 TL kazançla
01.06.2001 - 30.06.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 418,05 TL kazançla,” cümlesinin silinerek yerine " 01.04.2001 - 30.04.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 411,55 TL kazançla
01.05.2001-31.05.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 411,55 TL kazançla
01.06.2001 - 30.06.2001 tarihleri arasında gün bildirimi olmadan toplam 411,55 TL kazançla," ibaresinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

06.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.