YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/4224 E.  ,  2024/5437 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/1604 E., 2023/1763 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Denizli 6. İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/169 E., 2023/61 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalılar ve feri müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı feri müdahil Kurum ve davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilimiz, davalılar ... ve ... Adi Ortaklığına ait ... Rent A Car isimli araç kiralama/ satış üzerine faaliyet gösteren iş yerinde satış sorumlusu olarak 30.11.2015 - 25.01.2020 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığını, müvekkilinin, SGK girişinin işveren tarafından yapılmadığını öğrenmesi üzerine sigorta bildiriminin yapılmasını talep ettiğini, ancak tüm taleplerine rağmen sigorta bildirimi yapılmadığını, çeşitli vaat ve gerekçelerle ertelendiğini, müvekkilinin davalı iş yerinde çalıştığının açık bir göstergesi olarak, iş yerinde gün sonunda biriken paraların tamamı her gün davacı kendisine ait TR90 0011 1000 0000 0085 8207 05 iban numaralı Finansbank hesabına yatırıp oradan ...'a ait TR73 0011 1000 0000 0049 0338 58 İban numaralı hesaba aktardığını, ayrıca iş yerinde bulunan araç teslim formlarında da müvekkile ait imzalarının bulunduğunu, davacı müvekkilin sigorta bildiriminin yapılmaması, sosyal güvence ve haklardan yararlanamamasına, maddi kayba uğramasına ve emeklilik işlemlerinin gecikmesine sebep olduğunu ve her açıdan müvekkilimizi zarara uğratıldığını, bu nedenlerle ... Denizli Bölge Müdürlüğünün müvekkilin bu çalışmalarını sigortalık hizmetlerinden sayabilmesi ve 30.11.2015 - 25.01.2020 tarihleri arasında davalı yanında sigortalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
1.Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkillerinin ... Rentacar isimli adi ortaklık firması sahipleri olduğunu, Denizli'de yıllardır rent a car firması olarak faaliyet gösteren tanınmış bir firma olduklarını, Türkiye'de ve Denizli'de araç kiralama işlemleri bazı yasal prosedürlere bağlı olarak yapıldığını, buna göre araç kiralama işlemi yapmak için; 1-Vergi kaydı olması (araç kiralama faaliyet alanında) 2-Emniyet Kabis Sistemine Kayıt olma (her kiraladığınız aracı günlük kime ve hangi saatte kiralandığı vb sisteme girme) 3-Şoförler Derneği Faaliyet belgesi 4-Kiralanan araçlara rent a car kaskosu vb sigorta yapma şeklinde olduğunu, davacı gibi bir çok kişi bu şartları aynı anda sağlayamadığı için müvekkil gibi bu şartlara haiz kişiler ile gizli ortaklık şeklinde yazılı ve/veya sözleşme yapmakta olduklarını, buna göre davacı gibi kişiler kendi adlarına araç almakta, araçları ise müvekkil gibi bu şartlara haiz kişiler üzerinden kiraladıklarını, bir nevi müvekkil gibi firmaların yasal koşullarını kullanarak araçları kiraya vererek gelir sağladıklarını, bu bağlamda davacı müvekkil şirkette çalışan olarak değil, kendi araçlarını kiraya veren pay sahibi olarak bulunmakta olup davacıya ait ... ve ... plakalı araçların işletilmesi sebebi ile müvekkiller ile kendi araçlarının kazancı doğrultusunda gizli ortak olduğu ve iş bu işten kazanç sağladığını, dava konusu olayda ise müvekkil ile davacı arasında işçi işveren ilişkisi bulunmadığını, davacının gizli ortaklığının söz konusu olduğunu, davacının sermaye olarak ... ve ... plakalı araçları getirdiğini ve karşılığında davacıya araçlarının kazandığı miktarlarda belli bir komisyon kesilerek ödeme yapıldığını, bu nedenlerle davanın reddini talep etmiştir.

2.Feri müdahil vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın zamanaşımı/hakdüşürücü süreye uğradığını, davacının hizmet döküm cetveli incelendiğinde görüleceği üzere davacının iş bu davanın açılmasında hukuki yararın bulunmadığını, Kuruma karşı dava açmadan önce Kuruma başvuru zorunluluğunun dava şartı olduğunu, davacıya ait işe giriş bildirgeleri incelendiğinde görüleceği üzere davacının dava dilekçesinde belirttiği tarihte işe giriş bildirgesine de rastlanmadığını, davacının dava dilekçesinde belirttiği tarihte 5510 Sayılı Kanun'un 4/1-a maddesine göre tescil ve çalışma kaydına rastlanmadığı, bu durumun hizmet döküm cetvelinden de açıkça anlaşıldığını, ayrıca iş yeri ünvan listesi incelendiğinde görüleceği üzere davacının dava dilekçesinde belirttiği iş yeri kaydına da rastlanmadığını, davacının dava dilekçesinde belirttiği iş yerinden verilmiş dönem bordrosuna da rastlanmadığını, tüm bu sebeplerle haksız ve yersiz olarak açılmış olan davanın usulden reddine, Mahkemeniz aksi kanaatte ise esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi tarafından, davanın kabulü ile davacının davalılara ait iş yerinde 30.11.2015 - 25.01.2020 tarihleri arasında Kurum taban ücreti ile ve iş sözleşmesi ile bağlı olarak çalışmış olduğunun tespitine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve feri müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
1.Davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, hatalı karar verildiğini, davacının kendi araçlarını işlettiğini, davalılar ile aralarında adi-gizli ortaklık bulunduğunu, husumetli tanık beyanlarına itibar edilemeyeceğini, yine iş yerinin çalışma düzenini ve şartlarını bilmeyen tanık beyanlarına itibar edilmesinin de hatalı olduğunu beyan ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın reddini istemiştir.

2.Feri müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, hatalı karar verildiğini, zamanaşımı/hak düşürücü sürenin değerlendirilmediğini, bu nedenle davanın reddi gerektiğini, Kurum işlemlerinin mevzuata uygun olduğunu beyan ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın reddini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalılar ve feri müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurularının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince ayrı ayrı esastan reddine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar ve feri müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
1.Feri müdahil vekili özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

2.Davalılar vekili özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesidir.

3. Değerlendirme
Eldeki dava dosyası incelendiğinde, davacı, davalılar ... ve ... Adi Ortaklığına ait ... Rent a Car isimli araç kiralama/satış üzerine faaliyet gösteren iş yerinde satış sorumlusu olarak 30.11.2015 - 25.01.2020 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespitini talep etmiş, davalılar davacının gizli ortak olduğu yönünde savunmada bulunmuşlardır. Mahkemece, davalılar tarafından iddia edildiği şekilde ortaklık veya komisyonculuk benzeri bir sözleşme var ise bunun yazılı olarak ispatlanması ve basiretli bir tacir olmanın gereği olarak yapılan anlaşmaların kayıt altına alınması gerektiği gerekçeleri ile taraflar arasındaki ilişkinin adi ortaklık olmadığı sonucuna varılmış ise de, adi ortaklık sözleşmesinin yazılı yapılması gerekmediği, davacının iki aracının da çalışılan iş yerinde araç kiralama işinde kullanıldığı, ayrıca davacının üniversite öğrencisi olduğu anlaşılmakla, öncelikle öğrenim durumu ve devam zorunluğu olup olmadığı ilgili üniversiteden sorulmalıdır. Bunun yanında, davalıların kaç aracının bulunduğu araştırılmalı, hasılatın ne şekilde paylaşıldığı irdelenmeli, iş yeri hesapları üzerinde inceleme yapılmalı, davacının kardan pay alıp almadığı, zarardan sorumluluğunun bulunup bulunmadığı belirlenmeli, emir ve talimat alıp almadığı ve bağımlılık unsuru hususları birlikte değerlendirilerek, taraflar arasında hizmet akdi unsurlarının bulunup bulunmadığı araştırılmalı, aksi halde ilişkinin ortaklık ilişkisi olup olmadığı da irdelenerek bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

3. Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgililere iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

16.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.