YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/4149 E.  ,  2024/4549 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/552 E., 2023/1216 K.
KARAR : Esastan Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Bozova 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
SAYISI : 2014/316 E., 2020/465 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum vekili ile davalı işveren vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalılar vekilleri tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının M63089396 sigorta sicil numarasıyla 03.05.1986 ile 31.12.1992 tarihleri arasında davalı ... Başkanlığında işçi sıfatı ile aralıksız çalıştığı, 01.01.1993 tarihiden sonra da davalı ... bünyesinde memurluk kadrosuna alınarak görevini ifa ettiği, belli bir süre sonra istifa ederek yurt dışına gittiği, davacının bu çalışması esnasında işveren tarafından sigorta yapıldığını ve sigorta pirimlerinin ödendiğini zannettiği, davacının SGK'dan aldığı bilgilere göre sigorta gün sayısının olmadığı ve emeklilik süresinin dolmadığı bu sebeple emekli olmayacağının bildirildiği, bu durumun davacının maddi kayba uğramasına neden olduğu ve emeklilik işlemlerinin de gecikmesine neden olduğu iddiasıyla davacının ... nezdindeki

çalışmalarına 01.01.1988 tarihinden 30.12.1992 tarihleri arasında da sürekli çalıştığının 01.01.1988 ile 31.12.1992 tarihleri arasındaki çalışmalarının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP
1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacının çalışmalarının kesintili olup sürekli bir çalışmasının bulunmadığı, davacının kurum kayıtlarında bulunan ve işveren tarafından verilmiş işe giriş bildirgesi dışında daha öncesine ait başkaca çalışmasının olmadığı, davacının bu konuda iddialarına delil oluşturacak kanıtlardan yoksun olduğu, davacının beş yılı aşan hizmet tespiti taleplerinin hak düşürücü zamanaşımına uğradığı, davacının hizmet tespiti istenen sürelerde bir başka sosyal güvenlik kurumuna bağlı sigortalı olabileceğinden bu sürelerde sigortalı olup olmadığının tespitinin gerektiğin işsiz olarak devletten herhangi bir yardım alıp almadığı ve yeşil kart ile sağlık yardımlarından faydalanıp faydalanmadığının da tespit edilmesi gerektiği, işveren tarafından davacının iddialarının kabul edilmesinin davanın ispatı için yeterli olmayacağını işverenin kabulünün taraflarınca kabul edilmeyeceği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının taleplerinin hak düşürücü süreye uğradığı, kamu kurum ve kuruluşlarında geçen tüm çalışmalarının kayıtlı olduğunu kamu kurumunun kayıt dışı işçi istihdam etmesinin mümkün olmadığı, kamu kurumlarının tüm işlem ve bilgileri belge üzerinden yürütüldüğünden ispatının da belge ile yapılması gerektiği, davacının davalı işyerinde çalıştığı süre kadar sigortasının yatırıldığını resmi kayıtların esas alınarak karar verilmesi gerektiği savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.İLK DERECE MAHKEME KARARI
İlk Derece Mahkemesi tarafından; toplanan deliller, dinlenen tanık beyanları bir bütün olarak değerlendirildiğinde davacının 1988 - 1992 yılları arasında talep edilen hizmet tespitinde ilgili döneme ilişkin işe giriş bildirgeleri, işten çıkışının verildiğine ilişkin yazılar, işe müracat dilekçeleri, vizite kağıdı, sendika üye kayıt fişi, ücret ödeme bordroları ile puantaj kayıtlarının, SGK'dan ve davalı kurumdan ilgili dönem bordrolarının getirtildiği, getirtilen liste çerçevesinde bordro tanıklarının hazır edilerek dinlenildiği, dinlenen bordro tanıklarının ve davacı tanıklarının beyanlarının dosya kapsamı ile bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde, davacının ilgili dönem içerisinde kalan bir kısım çalışmalarının doğrulandığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, davacının davalı ... Belediyesi işverenliğinde 07.11.1988 - 15.01.1992 ve 15.04.1992 - 15.10.1992 tarihleri arasında geçen ve kuruma bildirilmeyen, hizmetinin davalı Belediyede asgari ücret üzerinden sigortalılığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF
A.İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf yoluna başvurmuşlardır.

B.İstinaf Sebepleri:
1.Davalı Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; kararın usul ve yasaya aykırı olduğu, hak düşürücü süre yönünden itirazda bulundukları, sunulan beyanların ve itirazların Mahkemece dikkate alınmadığı, Kurum aleyhine harç, gider ve masraf ile vekalet ücretine hükmedilmemesi gerekirken vekalet ücreti ve yargılama giderlerine hükmedilmesinin hatalı olduğu, eksik ve yetersiz inceleme sonucunda karar verildiği iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacının imzası bulunan belgelerin araştırılmadığı, bordro tanıklarının dinlenmediği, davacının bildirilen süre kadar çalıştığı, kamu kurumlarının kayıtlarının esas olduğu iddiasıyla İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
C.Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile yargılamaya konu davada davacının 01.01.1988 - 31.12.1992 tarihleri arasında çalşıştığının tespiti hakkında olduğu, Mahkeme tarafından yapılan yargılamada davacının 1988-1992 yılları arasında talep edilen hizmet tespitinde ilgili döneme ilişkin işe giriş bildirgeleri, işten çıkışının verildiğine ilişkin yazılar, işe müracat dilekçeleri, vizite kağıdı, sendika üye kayıt fişi, ücret ödeme bordroları ile puantaj kayıtlarının, SGK'dan ve davalı kurumdan ilgili dönem bordrolarının getirtildiği, getirtilen liste çerçevesinde bordro tanıklarının hazır edilerek dinlenildiği, dinlenen bordro tanıklarının ve davacı tanıklarının beyanlarının dosya kapsamı ile bir bütün olarak değerlendirilmesi neticesinde, davacının ilgili dönem içerisinde kalan bir kısım çalışmalarının doğrulandığı gerekçesiyle Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verildiği gerekçesiyle istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili ile davalı işveren vekili temyiz isteminde bulunmuşlardır.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili ile davalı işveren vekili istinaf sebepleri doğrultusunda temyiz isteminde bulunmuşlardır.

C.Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Dava, davacının davalı nezdinde hizmet akdine dayalı olarak 01.01.1988 - 31.12.1992 tarihleri arasındaki tam ve kesintisiz çalıştığının tespiti davasıdır.

2.İlgili Hukuk
1. Anayasa'nın 60 ıncı maddesi şöyledir:
"Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir. / Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar."

2. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 7 inci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, anılan Kanunun yürürlük tarihine kadar 506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanun'un Geçici 20 nci maddesine göre oluşturulan sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet sürelerinin tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirileceği ve genel olarak Kanunların geriye yürümemesi kuralı karşısında, davanın yasal dayanağı davaya konu süre itibariyle 506 sayılı Kanun'un mülga 2, 6 ve 79 uncu maddeleridir.

3. 506 sayılı Kanun'un mülga 2 inci maddesinin 1 inci fıkrası şöyledir:
"Bir hizmet akdine dayanarak bir veya birkaç işveren tarafından çalıştırılanlar bu kanuna göre sigortalı sayılırlar."

4. 506 sayılı Kanun'un mülga 6 inci maddesi şöyledir:
"Çalıştırılanlar, işe alınmalariyle kendiliğinden 'Sigortalı' olurlar. / Sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümleri sigortalının işe alındığı tarihten başlar. / Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez. / Sözleşmelere, sosyal sigorta yardım ve yükümlerini azaltmak veya başkasına devretmek yolunda hükümler konulamaz.."

5. 506 sayılı Kanun'un mülga 79 uncu maddesinin ilgili fıkrası şöyledir:
"...Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 (10 yıl 01.06.1994 tarih ve 3995 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi ile 5 yıl olarak değiştirilmiştir) yıl içerisinde mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır..."

3. Değerlendirme
1.506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanunun 2 nci maddesine göre hizmet akdinin kurulması ve 6 ıncı maddesi gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir.

2. Anayasa'nın 60 ıncı maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Somut olayda davacının, davalı Belediyeye ait iş yerinden 03.05.1986 tarihinden başlayarak 1986/3 üncü dönemde, 19.07.1987 - 02.11.1987 ve 15.08.1992 - 02.01.1993 tarihleri arasında 506 sayılı Kanun kapsamında kesintili sigortalı bildirimleri bulunmakta olup sonrasında davacının bir süre memur olarak Belediyede çalıştığı belirtilmektedir. Davacı, davalıya ait iş yerinde 01.01.1988 - 31.12.1992 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığını iddia ederek eksik sürelerin tespitine karar verilmesini dava etmiştir.

4. İlk Derece Mahkemesi tarafından davacının 07.11.1988 - 15.01.1992 ve 15.04.1992 - 15.10.1992 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmiştir. Ne var ki İlk Derece Mahkemesi tarafından yapılan araştırma ve inceleme hüküm kurmaya elverişli ve yeterli değildir.

5. Mahkemece, öncelikle davacının beyanı alınmalı, kamu kurumu niteliğinde olan davalı Belediyenin hangi biriminde, kimlerle çalıştığı, ücretlerini nasıl aldığı, ücretlerini elden alıyorsa ödemeleri kimin yaptığı sorulmalıdır. Kamu kuruluşlarında çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesinin ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılmasının asıl olması, işe giriş için karar alınması ve ücret için ödenek ayrılması gerektiğinden Kamu kurumunda ücretsiz çalışmanın hayatın olağan akışına aykırı olduğu nazara alınmalıdır. Hükme esas alınan ve davalı ... tarafından düzenlenen çalışma süreleri tablosunun sadece memuriyete geçmek için düzenlendiğinin anlaşılması halinde söz konusu belgeye itibar edilemeyeceğinden davalı iş yerinin denetimine ilişkin Sayıştay raporları dahil olmak üzere tüm denetim raporları celbedilmeli, kabule konu dönemde fiili çalışma ve ücret olgusu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

6. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin eksik araştırma ve inceleme neticesinde yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve Kanun'a aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurularının esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Temyiz harcının istek halinde temyiz edenlerden ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

29.04.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.