YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ

10. Hukuk Dairesi         2024/4078 E.  ,  2024/5364 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
SAYISI : 2019/57 E., 2022/105 K.
KARAR : Red

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen alacak davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili tarafından sunulan dava dilekçesinde özetle; fiili çalışmaya dayalı olmadığı gerekçesi ile bir kısım sigortalılığının geçersizliği nedeniyle Kurum tarafından yaşlılık aylığının iptal edilmesi üzerine, sigortalıya yersiz ödenen 20.602,12 TL’nin her bir ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile davalıdan tahsilini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP
Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 28.06.2016 tarihli ve 2011/113 E. 2016/567 K. sayılı kararıyla; davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1.Mahkeme kararına karşı davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Dairemiz 03.10.2018 tarihli ve 2016/15844 E. 2018/7476 K.
sayılı ilamı ile "..Davalının çalışmasının gerçekliği, işin ve işyerinin kapsam ve niteliğiyle süresinin belirlenebilmesi amacıyla; çalışmaları ile ilgili tüm belgeler davacı Kurumdan; puantaj kayıtları ve ücret tediye bordrolarının asılları işverenden ve dava konusu dönem içerisinde davalı çalışmalarını Kuruma bildiren işverenden getirtilmeli, iş bu belgelerden sigortalının imzasını içerenler yönünden imzanın aidiyeti davalı tarafından kabul edilenler ile inkar edilip de aidiyeti ehil bilirkişi incelemesiyle saptananlardan yine davalı tarafından hata-hile-ikrah durumu iddia ve ispat edilemeyenler bakımından, işbu yazılı belgelerin aksi eşdeğerde delillerle kanıtlanması için davalıya delilleri sorulmalı; davalı ile birlikte çalışan ve işverenlerin bordrolarında kayıtlı kişiler ile aynı yörede komşu veya benzeri işleri yapan başka işverenler ve bu işverenlerin çalıştırdığı bordrolara geçmiş kişiler saptanarak bilgi ve görgülerine başvurulmalı, davalının ne kadar süre çalıştığına ilişkin bilgilerine başvurulmalı, özellikle Kurum müfettişlerince yapılan incelemede işveren hakkında belirlenen hususlar ve aksinin ispatı bakımından yoklama tutanakları gibi belgelerin varlığı araştırılmalı, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işyeri dosyaları getirtilmeli ve Kanun kapsamına alınış ve kapsamdan çıkartılış nedenleri ve tarihleri irdelenmeli,ayrıca adı geçen işyerinden yapıldığı belirtilen sahte sigortalılık bildirimleri nedeniyle Hatay 2. Ağır Ceza Mahkemesinin E. 2011/58 sayılı dosyası da celbedilerek ceza dosyasında elde edilen deliller de değerlendirilmek üzere Kurum müfettiş raporu içeriğindeki iddialar irdelenmeli ve çalışmayı tespit edebilecek nitelikte davalı lehine yazılı belgelerinin bulunup bulunmadığı hususu da ayrıntılı irdeleme sonucunda ve çalışmanın fiili olup olmadığı hususunda tüm deliller toplandıktan sonra bir karar verilmelidir. .." şeklindeki gerekçe ile İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına dair karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine dair karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı Kurum vekili bozma gereklerinin yerine getirilmediğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, alacak istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi, 130 uncu maddesi.

3. Değerlendirme
1. Davaya konu uyuşmazlığın anılan dönemlerde davalı adına yapılan sigortalı bildirimlerinin fiili çalışmaya dayalı olup olmadığı hususunda toplandığı, öncelikli olarak bu uyuşmazlık çözümlenmesi gerektiği buna göre davanın yasal dayanağının 506 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 79 uncu maddesi olduğu anlaşılmaktadır.

Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, eldeki gibi sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkin olduğundan, özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re’sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

2.Eldeki davada, bir önceki bozma ilamına uyulmasına karşın işaret edildiği şekilde belirtilen araştırmalar yapılarak karar tesisi yoluna gidilmemiş olması isabetsizdir.

3.Davacı Kurum davalıya 01.10.2007 tarihi itibariyle 5510 sayılı Kanun'un 4-a kapsamında yaşlılık aylığı bağlandığı, davacı Kurumun ... Uluslararası Nak. Pet. Ürün. Bes Oto Yedek Parça San. Tic. Ltd. Şti. işyerinde yapmış olduğu denetim sonucu davalının 01.03.2007-09.09.2007 tarihleri arasında yapılan 189 gün bildiriminin iptal edilmesi ile yaşlılık aylığının 01.10.2007 tarihi itibariyle kesildiği, davalıya 01.03.2007–09.09.2007 tarihler arasında yersiz ödenen aylıkların tahsili için eldeki davanın açıldığı, davaya konu uyuşmazlığın anılan dönemlerde davalı adına yapılan sigortalı bildirimlerinin fiili çalışmaya dayalı olup olmadığı hususunda toplandığı, öncelikli olarak bu uyuşmazlık çözümlenmesi gerektiği buna göre davanın yasal dayanağının 506 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 79 uncu maddesi olduğu anlaşılmaktadır.

4. Dava dışı ..Limited Şirketi'ne ait 1038508 sicilli kasap mahiyetli işyerinin denetime tabi tutulduğu anlaşılmakla, sözü geçen iş yerinin Değirmenbaşı mahallesinde kasap dükkanının olduğu aynı işyerine ait bir de Karaçay köyünde aralarında davacının da olduğu bir kısım sigortalıların çalıştığı iddiasında bulunulan hayvan besiciliği yapılan bir ahırın var olduğu belirtilmekle; ifade edilen Karaçay köyünde hayvan besiciliği yapılan iş yerinin varlığının araştırılmadığı öte yandan bozma sonrası dinlenilen tanıkların ifadeleri irdelendiğinde davacının çalışmasının gerçekliği hususunda teğitleyici beyanlarda bulunmadıkları, özellikle iş yerindeki sigortalılıkları geçerli olduğu denetim raporunda tespit edilen ...'ın davacıyı tanımadığı yönünde beyanının olduğu anlaşılmakla; Mahkemece yapılması gereken iş, dava dışı işyerine ait Karaçay köyünde besi iş yerinin varlığının olup olmadığını araştırmak, bu köyde dava konusu dönemde görev yapmış muhtar ve azalar tespit edilmek suretiyle, davacının çalışması konusunda beyanlarına başvurmalı ve besicilik iş yerinden sigortalılıkları iptal edilenler arasında sigortalılıklarının geçerliliğine ilişkin dava açılıp açılmadığı araştırılmalı varsa dosyaları celp edilerek, incelenmeli, toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle varılacak sonuca göre karar verilmelidir.

Mahkemece, yukarıda açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, hüküm kurulmuş olması usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,

15.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.